متن قانون
ماده ۱
- در اجرای بندهای (۱) و (۲) سیاست‌های کلی اشتغال و بندهای (د) و (ه-) ماده (۲۱) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۵ /۱۰/ ۱۳۸۹ و با توجه به سیاست‌های کلان و اسناد بالادستی به منظور گسترش شایستگی حرفه ای، ارتقای جایگاه آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی، کاهش فاصله سطح شایستگی نیروی کار کشور با سطح استاندارد جهانی، هماهنگی در سیاستگذاری کلان، مدیریت در برنامه‌ریزی آموزشهای فنی، حرفه ای و مهارتی و تربیت نیروی کار شایسته، نظام آموزش و تربیت فنی و حرفه ای و مهارتی که در این قانون «نظام» نامیده می‌شود و چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی برای تحقق اهداف زیر ایجاد می‌شود: ۱
- ترویج و تقویت فرهنگ کار، تولید، کارآفرینی و اخلاق حرفه ای مبتنی بر ارزشهای اسلامی و ملی ۲
- آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص، ماهر و کارآمد متناسب با نیازهای بازار کار فعلی و آتی و ارتقای توان کارآفرینی ۳
- افزایش نقش آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و ایجاد هماهنگی و تعامل بین این نظام با سایر نظامهای آموزشی و اقتصادی ۴
- کمک به تولید ثروت و کاهش فقر در جامعه از طریق توانمندسازی نیروی کار و کمک به افزایش اشتغال، خوداشتغالی و کاهش بیکاری ۵
- ارتقای کیفیت آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی مبتنی بر چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی و کاهش فاصله میان سطح شایستگی‌های موردنیاز فعلی و آتی بازار کار و شایستگی شاغلان در کشور ۶
- فراهم سازی زمینه یادگیری مادام العمر افراد جامعه جهت دست یابی به عدالت آموزشی در حوزه شغل و حرفه ۷
- به کارگیری سودمندی‌های اجتماعی و فرهنگی آموزشهای فنی و حرفه ای در راستای تعالی جمعیت با ایجاد سازگاری میان نظامهای تربیتی و آموزشهای عمومی و فنی و حرفه ای ۸
- افزایش سهم سرمایه انسانی از طریق آموزش، مهارت، خلاقیت، کارآفرینی و تجربه در سهم بری عادلانه در زنجیره تولید تا مصرف ۹
- توانمندسازی نیروی کار در راستای محور قرار دادن رشد بهره وری در اقتصاد ۱۰
- فعال سازی سرمایه‌های انسانی به منظور توسعه کارآفرینی تبصره
- دولت مکلف است تمهیدات لازم جهت آموزش و تربیت افراد جهت کسب شایستگی‌های نوآوری و کارآفرینی در این نظام را در راستای تحقق اهداف مذکور در بندهای (۱) و (۲) سیاست‌های کلی اشتغال و بندهای (۱) و (۵) سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی، ظرف مدت شش ماه از تاریخ لازم الاجراء شدن این قانون تهیه و تصویب کند. ماده ۲
- اصطلاحات به کار رفته در این قانون دارای معانی مشروح زیر می‌باشند: ۱
- آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی: کسب نگرشها، مهارت‌های عملی، فهم و دانش مرتبط با حِرَف و مشاغل بخشهای گوناگون اقتصادی و اجتماعی به همراه آموزش و تربیت عمومی است. ۲
- نظام آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی: مجموعه ای از اجزاء و زیرنظامها شامل قوانین و مقررات، مدیریت و برنامه‌ریزی، نیروی انسانی، پژوهش و ارزشیابی است که به صورت یکپارچه اهداف این قانون را در کشور اجراء می‌نماید. ۳
- چهارچوب صلاحیت حرفه ای: چهارچوبی است که بر اساس شاخصهای توافق شده، صلاحیت‌ها، مدارک و گواهینامه‌ها را در سطوح و انواع مختلف به صورتی منسجم به هم ارتباط می‌دهد. همچنین مهارت و تجربه نیز در کنار دانش ارزشیابی می‌شوند. در این چهارچوب زمان و مکان یادگیری ارزش نسبتاً کمتری دارا است. تبصره
- منظور از شاخصهای توافق شده سطوح صلاحیت و توسعه حرفه ای ملی است که مورد توافق ذی نفعان اقتصادی، ارائه کنندگان آموزشهای فنی و حرفه ای، کارشناسان خبره و نظام آموزشی باشد و توسط شورای عالی یا تحت نظر این نهاد تدوین خواهد شد. ۴
- شورای عالی آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی: نهادی است ملی که وظیفه هماهنگی در سیاست گذاری و مدیریت در برنامه‌ریزی نظام آموزش و تربیت فنی و حرفه ای و مهارتی کشور را برعهده دارد. ۵
- مرکز سنجش آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی و تعیین صلاحیت‌های حرفه ای: مرکزی است وابسته به شورای عالی که برای سنجش و ارزشیابی آموزشهای موضوع این قانون و تعیین صلاحیت حرفه ای نیروی کار در سطح ملی و منطقه ای (استانی) ایجاد و تجهیز شده است. ۶
- جامعه هدف در آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی: دستگاههای حاکمیتی، مردم، بنگاهها و مراکز تولیدی و خدماتی بخشهای صنعت، خدمات، کشاورزی دولتی و غیردولتی، اتحادیه‌ها، صنوف و تعاونی‌ها هستند، که از شایستگی‌ها و مهارت‌های ایجادشده ناشی از این آموزش‌ها بهره مند می‌شوند. ۷
- دستگاههای مجری آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی: تمام ارائه دهندگان دولتی، غیردولتی، تعاونی‌ها و بنگاههای اقتصادی در قلمرو این آموزش‌ها، که ارائه دهنده آموزشهای رسمی و غیررسمی و سازمان نایافته هستند. ۸
- آموزش و تربیت فنی و حرفه ای و مهارتی رسمی: آموزشی است که جهت کسب شایستگی‌های حرفه ای و شغلی از دوره متوسطه نظام آموزشی و بالاتر توسط وزارت آموزش و پرورش و موسسات آموزش عالی از قبیل دانشگاه فنی و حرفه ای، دانشگاه جامع علمی کاربردی و دانشگاه آزاد اسلامی ارائه و به اخذ مدرک تحصیلی و حرفه ای مربوط منجر می‌شود. اتمام موفقیت آمیز هر سطح به همراه تجارب واقعی دنیای کار مجوز ورود به سطح بعدی آموزش‌ها است. ۹
- آموزش و تربیت فنی و حرفه ای و مهارتی غیررسمی: آموزشی است که در خارج از نظام آموزشی رسمی طبق برنامه ای مشخص ارائه و به اخذ گواهینامه شایستگی و صلاحیت شغلی می‌انجامد. این آموزش‌ها توسط سازمان آموزش فنی و حرفه ای، دستگاههای اجرایی و بنگاههای اقتصادی ارائه می‌شود. نوع دیگر این آموزش‌ها به صورت فردی و سازمان نایافته جهت توسعه شایستگی‌ها و صلاحیت‌های شغلی و حرفه ای صورت می‌پذیرد. هر دو نوع این آموزش‌ها قابل ارزشیابی و همسطح سازی با آموزشهای رسمی می‌باشد. ۱۰
- واحد حرفه: مجموعه ای از حرفه‌ها در سطح صلاحیت ملی است. حرفه نیز مجموعه ای از مشاغل است که شباهت معقولی از نظر کارها، دانش، مهارت و نگرشهای موردنیاز دارد. ماده ۳
- آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی به صورت آموزش دولتی، غیردولتی، نیمه دولتی (تعاملی) و مشارکت بین‌المللی، در قالب آموزشهای حضوری (مستقیم)، نیمه حضوری و مجازی اجراء می‌گردد. مجریان این آموزش‌ها توسط شورای عالی آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی مذکور در جزء (۱) ماده (۵) این قانون نظارت و هدایت می‌شوند. ماده ۴
- وظایف نظام جهت تحقق اهداف به شرح زیر است: ۱
- آموزش و تربیت نیروی انسانی کارآمد موردنیاز در بخشهای مختلف کشور ۲
- طراحی، استقرار، به کارگیری، نظارت و ارزیابی چهارچوب صلاحیت‌های حرفه ای ملی جهت تضمین کیفیت ۳
- ایجاد هماهنگی در سیاست گذاری و مدیریت در برنامه‌ریزی فعالیت‌های آموزشی و تربیتی ۴
- طراحی و تدوین استانداردهای آموزشی، ارزشیابی و شایستگی حِرَف بر اساس استاندارد ملی و بین‌المللی طبقه بندی حِرَف و مشاغل ۵
- زمینه سازی فرصتهای برابر برای کسب شایستگی‌های حرفه ای ۶
- ایجاد سازوکارهای لازم جهت مشارکت بهره برداران در کلیه مراحل و فرآیند آموزشی و تربیتی ۷
- ایجاد هماهنگی و نظارت بر بودجه ریزی و تخصیص منابع و تسهیلات به دستگاههای مجری این آموزش‌ها ماده ۵
- ارکان نظام عبارت است از: ۱
- شورای عالی آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی ۲
- دستگاههای مجری حاکمیتی آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی شامل ارائه دهندگان دولتی به شرح زیر: الف- وزارت آموزش و پرورش ب- وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ج- وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی د- وزارتخانه‌ها یا سازمان‌های دیگری که بر اساس قانون، وظیفه آموزش و تربیت متناسب با این نظام را برعهده دارند. ۳
- مجریان متصدی کارگزاری شامل ارائه دهندگان دولتی و غیردولتی به شرح زیر: الف- هنرستان‌های دوره آموزش متوسطه ب- دانشگاههای فنی و حرفه ای، علمی- کاربردی و مهارتی دوره آموزش عالی ج- مراکز آموزش مهارت موضوع ماده (۱۰۸) قانون کار، مراکز آموزش فنی و حرفه ای، موسسات کارآموزی، آموزشگاههای فنی و حرفه ای آزاد، مراکز آموزش مهارت جوار کارخانه، مراکز آموزش روستایی و جهاد کشاورزی د- بنگاههای اقتصادی، موسسات تولیدی و خدماتی مشمول قانون کار ه-- دانشگاههای تربیت دبیر فنی و مراکز تربیت مربی و- موسسات و واحدهای تولیدی و خدماتی که به شیوه استاد شاگردی یا شیوه‌های دیگر بر اساس این قانون به تربیت کارآموز و کارورز می‌پردازند. ۴
- انجمن‌های علمی حرفه ای و اتحادیه و صنوف حرفه ای و شغلی که بر اساس آیین‌نامه مصوب شورای عالی آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی تعیین می‌شوند. تبصره
- دستگاههای مجری آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی باید مقررات آموزشی خود را در چهارچوب این قانون اصلاح نمایند. ماده ۶
- شورای عالی آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی به ریاست معاون اول رئیس جمهور، بدون ایجاد تشکیلاتی جدید با نقش سیاستگذاری در چهارچوب اسناد بالادستی، برنامه‌ریزی کلان، تنظیم گری، تضمین کیفیت، طراحی و نظارت در اجرای نظام صلاحیت حرفه ای و نظارت بر آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی تشکیل می‌شود و اعضای آن به شرح زیر است: ۱- معاون اول رئیس جمهور (رئیس شورا)
- ۲- وزیر آموزش و پرورش
- ۳- وزیر علوم، تحقیقات و فناوری
- ۴- وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی
- ۵- وزیر صنعت، معدن و تجارت
- ۶- وزیر جهاد کشاورزی
- ۷- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی
- ۸- وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
- ۹- رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور
- ۱۰- دو نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی (یک نفر از کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری و یک نفر از کمیسیون اجتماعی) با تصویب مجلس به عنوان ناظر
- ۱۱- رئیس اتاق تعاون ایران (بدون حق رای)
- ۱۲- رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران (بدون حق رای)
- ۱۳- رئیس اتاق اصناف ایران (بدون حق رای)
- ۱۴- سه نفر از متخصصین و صاحب نظران در آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی و بازار کار (بدون حق رای) تبصره ۱
- افراد موضوع بند (۱۴) به پیشنهاد دبیرخانه شورای عالی و تصویب اکثریت اعضای دارای حق رای شورای عالی انتخاب و با حکم معاون اول رئیس جمهور برای مدت چهار سال منصوب می‌شوند. انتخاب مجدد آنان بلامانع است. تبصره ۲
- دبیرخانه شورای مذکور با استفاده از نیروی انسانی و امکانات موجود در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مستقر و دبیر آن از میان مدیران مجرب دستگاههای اجرایی توسط معاون اول رئیس جمهور (بدون حق رای) منصوب می‌شود. تبصره ۳
- سایر وزرا حسب مورد به دعوت رئیس شورا (بدون حق رای) حضور می‌یابند. ماده ۷
- دولت موظف است با توجه به موارد زیر چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی را تهیه نماید و به تصویب هیات وزیران برساند: ۱
- طراحی چهارچوب صلاحیت حرفه ای باید مبتنی بر شایستگی‌های حرفه ای شامل شایستگی‌های فنی، غیرفنی از قبیل اخلاق حرفه ای و شایستگی‌های عمومی باشد. شایستگی‌های حرفه ای باید بر اساس مجموعه ای منسجم از دانش، مهارت و نگرش مبتنی بر کارهای درون یک حرفه تدوین گردد. این طراحی باید تا بالاترین سطوح با توجه به نوع مشاغل و حِرَف و بر اساس نظام طبقه بندی مشاغل و حِرَف کشور انجام شود. ۲
- کدگذاری حِرَف و مشاغل باید بر اساس آخرین نظام بین‌المللی طبقه بندی مشاغل و حِرَف مصوب سال ۲۰۰۸ میلادی سازمان جهانی کار انجام گیرد. ۳
- توسعه حرفه ای در چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی باید زمینه تحرک پذیری افقی و عمودی در گروههای بزرگ شغلی را تا سطوح بالا فراهم آورد و سنجش یادگیری مادام العمر را امکان پذیر کند. ۴
- تدوین و تصویب استانداردهای آموزش، ارزشیابی و شایستگی حرفه باید بر اساس چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی انجام شود. ۵
- مدارک و گواهینامه‌ها در نظام آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی باید مبتنی بر چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی اعطاء گردد. ماده ۸
- سطوح صلاحیت حرفه ای ملی هشت سطح است، که عبارت است از: سطح ۱- سطح کارگر ساده سطح ۲- سطح کارگر ماهر سطح ۳- سطح کمک کاردان حرفه ای از قبیل کمک تکنسین سطح ۴- سطح کاردان حرفه ای از قبیل تکنسین سطح ۵- سطح کاردان ارشد حرفه ای از قبیل کمک مهندس سطح ۶- سطح کارشناس حرفه ای از قبیل مهندس حرفه ای سطح ۷- سطح کارشناس ارشد حرفه ای از قبیل مهندس ارشد حرفه ای سطح ۸- سطح دکترای حرفه ای ماده ۹
- تضمین کیفیت در نظام آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی براساس چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی انجام می‌پذیرد. به منظور سنجش و تشخیص شایستگی‌ها و صلاحیت‌های حرفه ای و شغلی، مراکز ملی سنجش زیر نظر شورای عالی و با مشارکت نظامهای حرفه ای تشکیل می‌شود. مدارک صلاحیت حرفه ای و گواهینامه‌های شایستگی شغلی توسط این مرکز اعطاء می‌گردد. تبصره
- صلاحیت و شایستگی مجریان آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی توسط مرکز ملی سنجش تعیین می‌شود. ماده ۱۰
- اعتبارات اجرای آن بخش از وظایف نظام، مصرح در ماده (۴) این قانون که مستلزم بار مالی است، از محل بودجه دستگاههای ذی ربط مجری در چهارچوب وظایف قانونی آنها تامین می‌شود. ماده ۱۱
- آیین‌نامه اجرایی این قانون ظرف مدت شش ماه از تاریخ تصویب آن توسط سازمان برنامه و بودجه کشور تهیه می‌شود و به تصویب هیات وزیران می‌رسد. قانون فوق مشتمل بر یازده ماده و هفت تبصره در جلسه علنی روز چهارشنبه مورخ بیست و چهارم آبان ماه یکهزار و سیصد و نود و شش مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در تاریخ ۸/ ۹/ ۱۳۹۶ به تایید شورای نگهبان رسید. رئیس مجلس شورای اسلامی - علی لاریجانی