آیین‌نامه اجرایی ثبت اختراعات و علائم تجاری
ثبت اختراع مستلزم تسلیم اظهارنامه به مرجع ثبت است.
اظهارنامه ثبت اختراع باید در سه نسخه و در فرم مخصوص (الف - ۱) و به زبان فارسی تنظیم شده و پس از ذکر تاریخ، توسط متقاضی یا نماینده قانونی وی امضا شود. تبصره - در صورتی که اسناد ضمیمه اظهارنامه و سایر اسناد مربوط، به زبان دیگری غیر از فارسی باشد، ارائه اصل مدارک مورد نیاز همراه با ترجمه عادی کامل آن‌ها الزامی است. مع ذلک اگر ترجمه کامل این مدارک برای متقاضی میسر نباشد، می‌تواند خلاصه آن‌ها را به فارسی ضمیمه نماید. مرجع ثبت در صورت لزوم می‌تواند در جریان بررسی اظهارنامه، ترجمه رسمی مدارک مذکور را مطالبه کند. چنانچه اصطلاحات فناوری و علمی به کار رفته در اسناد مذکور، معادل فارسی نداشته باشند، ذکر همان اصطلاحات کفایت می‌کند.
متقاضی باید اظهارنامه ثبت اختراع را به صورت حضوری یا با پست سفارشی و یا در چارچوب ماده ۱۶۷ این آیین‌نامه به مرجع ثبت تسلیم نماید. تاریخ وصول اظهارنامه یا تاریخ داده پیام، تاریخ اظهارنامه تلقی می‌گردد.
اظهارنامه ثبت اختراع باید حاوی نکات زیر باشد: ۱- اسم، شماره ملی، نشانی، کد پستی، تابعیت و سمت متقاضی و در صورتی که متقاضی شخص حقوقی است ذکر نام، نوع فعالیت، اقامتگاه، محل و شماره ثبت، تابعیت، مرکز اصلی و عنداللزوم هرگونه شناسه دیگر آن الزامی است؛ ۲- اسم، شماره ملی، نشانی و کد پستی نماینده قانونی متقاضی، در صورت وجود؛ ۳- اسم، اقامتگاه و کد پستی شخص یا اشخاصی که صلاحیت دریافت ابلاغ ها در ایران را دارند، در صورتی که متقاضی مقیم ایران نباشد؛ ۴- اسم، نشانی و شغل مخترع، در صورتی که متقاضی شخص مخترع نباشد؛ ۵ - عنوان اختراع به نحوی که اختراع ادعایی را مشخص سازد و مشتمل بر کلماتی مثل «بهتر» و غیره نبوده و ترجیحا بین سه تا ۱۰ کلمه باشد؛ ۶ - تاریخ، محل و شماره اظهارنامه یا گواهی نامه اختراع در خارج، در صورت درخواست حق تقدم؛ ۷- اطلاعات مربوط به اظهارنامه اصلی در صورت تکمیلی بودن اختراع؛ ۸ - تعداد صفحات توصیف، ادعاها، خلاصه توصیف اختراع و نقشه‌ها؛ ۹- تعیین طبقه اختراع بر اساس طبقه بندی بین‌المللی اختراعات؛ ۱۰- تعیین ضمائم. تبصره ۱- در صورت تسلیم اظهارنامه و سایر اسناد مربوط توسط اشخاص حقوقی، امضا آن‌ها از طرف اشخاص مجاز، ضروری است. تبصره ۲- اسم و نشانی متقاضی مقیم خارج از کشور، علاوه بر فارسی باید به حروف لاتین باشد و با همان حروف نیز ثبت و آگهی شود.
مدارک زیر باید ضمیمه اظهارنامه شود: ۱- توصیف اختراع؛ ۲- ادعا یا ادعاهای اختراع؛ ۳- خلاصه ای از توصیف اختراع؛ ۴- نقشه یا نقشه ها، در صورت لزوم؛ ۵ - مدارک مثبت هویت متقاضی و مخترع؛ ۶ - درخواست کتبی مبنی بر عدم ذکر اسم مخترع، چنانچه مخترع نخواهد اسم وی ذکر شود؛ ۷- مدارک مربوط به حق تقدم که باید همزمان با تسلیم اظهارنامه یا حداکثر ظرف ۱۵ روز از آن تاریخ تسلیم شود؛ ۸ - رسید مربوط به پرداخت هزینه‌های قانونی؛ ۹- مدارک نمایندگی، در صورتی که تقاضا توسط نماینده قانونی به عمل آید. تبصره ۱- چنانچه اظهارنامه در زمان تقاضا فاقد شرایط مقرر در ماده ۱۱ قانون باشد، مرجع ثبت از متقاضی دعوت خواهد کرد تا از تاریخ ابلاغ ظرف ۳۰ روز اصلاحات لازم را انجام دهد و تاریخ تقاضا همان تاریخ دریافت اصلاحات مذکور خواهد بود. اگر در مهلت تعیین شده اصلاح صورت نگیرد، اظهارنامه کان لم یکن تلقی خواهد شد. این مهلت برای اشخاص مقیم خارج از کشور ۶۰ روز می‌باشد. تبصره ۲- اگر در اظهارنامه به نقشه‌هایی اشاره شود که در آن درج یا ضمیمه نشده است مرجع ثبت از متقاضی دعوت می‌کند تا نقشه ها را ظرف ۳۰ روز ارائه دهد. در صورت ارائه، تاریخ دریافت نقشه‌ها، تاریخ تقاضا تلقی خواهد شد. در غیر این صورت، مرجع ثبت تاریخ تقاضا را همان تاریخ دریافت اظهارنامه قید نموده و اشاره به نقشه ها را کان لم یکن تلقی خواهد کرد. این مهلت برای اشخاص مقیم خارج از کشور ۶۰ روز می‌باشد.
هر صفحه از توصیف، ادعا، خلاصه توصیف و نقشه اختراع باید توسط متقاضی یا نماینده قانونی او امضا گردد.
اظهارنامه باید فقط به یک اختراع یا به دسته ای از اختراعات مرتبط که یک اختراع کلی را تشکیل می‌دهند مربوط باشد. در غیر این صورت، متقاضی می‌تواند اظهارنامه مربوط به اختراع خود را به دو یا چند اظهارنامه مجزا و مستقل تقسیم نماید.
اظهارنامه تقسیمی باید دارای الزامات اظهارنامه اصلی بوده و در تسلیم آن نکات زیر رعایت گردد: ۱- شماره و تاریخ اظهارنامه اولیه؛ ۲- در صورت درخواست حق تقدم از سوی متقاضی، ذکر شماره و تاریخ اظهارنامه نخستین، همراه با محل حق تقدم؛ ۳- اصلاح توصیف، ادعا، نقشه و خلاصه توصیف مذکور در اظهارنامه اصلی؛ ۴- مدارک مربوط به پرداخت هزینه اظهارنامه‌های تقسیمی. تبصره - در صورت ادعای حق تقدم‌های متعدد برای اظهارنامه اصلی، متقاضی اظهارنامه تقسیمی می‌تواند از حق تقدم یا حق تقدم‌هایی که از نظر موضوعی مرتبط با آن اظهارنامه تقسیمی باشد، استفاده کند.
توصیف اختراع باید صریح و همراه با جزئیات کامل و مشتمل بر نکات زیر باشد: ۱- عنوان اختراع به گونه ای که در اظهارنامه ذکر گردیده است؛ ۲- زمینه فنی اختراع مربوط؛ ۳- مشکل فنی و بیان اهداف اختراع؛ ۴- شرح وضعیت دانش پیشین و سابقه پیشرفت‌هایی که در رابطه با اختراع ادعایی وجود دارد، به نحوی که برای درک و بررسی جدید بودن اختراع کفایت کند؛ ۵ - ارائه راه حل برای مشکل فنی موجود، همراه با شرح دقیق و کافی و یکپارچه اختراع؛ ۶ - توضیح اشکال، نقشه ها، نمودارها در صورت وجود، به نحوی که یک متخصص در آن زمینه بتواند اختراع را درک و ارتباط اجزای آن را دریابد. ارجاع به شماره هایی که برای بیان ویژگی های اختراع در نقشه آمده است الزامی است؛ ۷- بیان واضح و دقیق مزایای اختراع ادعایی نسبت به اختراعات پیشین، به نحوی که ویژگی جدید بودن اختراع و تاثیر فنی آن را روشن سازد؛ ۸ - توضیح حداقل یک روش اجرایی برای به کارگیری اختراع؛ ۹- ذکر صریح کاربرد صنعتی اختراع در صورتی که ماهیت اختراع گویای این امر نباشد.
ادعای اختراع باید عناصر اختراعی را که حمایت از آن درخواست شده است، درچارچوب مشخصه‌های فنی تعیین کند. هر اختراع می‌تواند مشتمل بر یک یا چند ادعا باشد. ادعا یا ادعاها باید صریح و منجّز بوده و دارای شرایط زیر باشند: ۱- معقول بودن تعداد آن‌ها با توجه به ماهیت اختراع و شماره گذاری ترتیبی آن‌ها در صورت تعدّد؛ ۲- از اطلاعات افشاء شده در توصیف اختراع فراتر نرود و به طور کامل در توصیف اثبات و مدلل شده باشد؛ ۳- ویژگی‌های فنی قابل حمایت را با استفاده از جملات مثبت، بیان نماید؛ ۴- جز در موارد غیرقابل اجتناب، از ارجاع به نقشه‌ها یا توصیف امتناع گردد و تا حد ممکن از به کار بردن عباراتی مانند «همان طور که در توصیف آمد» یا «همان طور که در نقشه‌ها نشان داده شده» خودداری شود؛ ۵ - در صورتی که برای فهم ادعا ارجاع به نقشه ضرورت داشته باشد، پس از بیان ادعا، شماره صفحه نقشه و علامت مشخص کننده آن در داخل پرانتز ذکر گردد؛ ۶ - مشتمل بر شیوه اجرا و مزایای اختراع نباشد.
ادعا یا ادعاها ممکن است ناظر بر فرآورده، فرایند، فرایند دستیابی به یک فرآورده و یا ترکیبی از فرایند و فرآورده باشد، مشروط بر اینکه راجع به یک مفهوم اختراعی باشد.
خلاصه توصیف اختراع باید مستقیما زمینه فنی ای که اختراع به آن تعلق دارد را تعیین کند تا در جستجوی سوابق اختراع ادعایی مورد استفاده قرار گیرد. در خلاصه اختراع نکات زیر باید در نظر گرفته شود: ۱- با عنوان اختراع شروع شود و مشتمل بر ۷۰ تا ۲۰۰ کلمه باشد؛ ۲- مشکل فنی، اساس راه حل ارائه شده برای آن و کاربرد یا کاربردهای اصلی اختراع را اجمالا روشن نماید؛ ۳- در صورت لزوم، مشتمل بر فرمول‌های شیمیایی یا معادلات ریاضی باشد تا بر اساس آن‌ها ویژگی‌های اختراع به بهترین شکل بیان شود؛ ۴- در صورتی که برای توضیح اختراع ارجاع به نقشه ضرورت داشته باشد، پس از توضیح خلاصه هر قسمت باید نشانه‌های ارجاع دهنده به هر یک از نقشه‌ها در داخل پرانتز ذکر گردد؛ ۵ - عدم بیان ارزش و مزایای اختراع.
خلاصه توصیف فقط برای بیان اطلاعات اختراع به کار می‌رود و نمی‌تواند مبنای تفسیر برای تعیین حدود ادعا باشد.
چنانچه نقشه‌ها، نمودارها، و جداول، بخشی از ضمیمه اظهارنامه اختراع باشند در ترسیم آن‌ها باید نکات زیر رعایت شوند: ۱- در یک روی صفحه کاغذ بادوام و در قطع ۴ A، با خطوط پررنگ و یکدست مشکی و غیررنگی کشیده شده و ترجیحا در رسم آن‌ها از ابزارهای فنی نقشه کشی استفاده شود و حداکثر حاشیه اوراق به ترتیب از بالا ۵ /۲ سانتی متر از چپ ۵ /۱ سانتی متر، از راست ۵ /۲ سانتی متر و از پآیین ۱ سانتی متر باشد؛ ۲- وضوح و شفافیت نقشه‌ها به نحوی باشد که امکان تکثیر یا تصویر‌برداری آن میسر شود؛ ۳- تمام عناصر نقشه یا نمودار دارای مقیاس یکسان باشد مگر آنکه برای فهم اختراع، برجسته نمودن بخش خاصی از نقشه و یا نمودار ضروری باشد؛ ۴- تا حد امکان به صورت عمودی در صفحه قرار گیرد؛ ۵ - اعداد، حروف و نشانه‌ها به طور روشن ذکر شده و خوانا باشند؛ ۶ - شامل نشانه‌هایی باشد که در توصیف بتوان به آن‌ها ارجاع داد؛ ۷ - صفحات باید به ترتیب شماره گذاری شده و ترجیحا نشان دهنده شماره آن صفحه از کل صفحات باشد؛ ۸ - هیچ توضیحی نباید روی نقشه‌ها وجود داشته باشد مگر در مورد جداول و نمودارها؛ ۹- در صورتی که هر یک از نقشه‌ها، نمودارها و جداول در بیش از یک صفحه باشد، کل صفحات باید بدون حذف بخشی از آن ها، شامل نشانه‌هایی مستقل از شماره صفحات باشد به نحوی که ارتباط و تمامیت قسمت‌ها را با یکدیگر روشن سازد.
در صورتی که در اظهارنامه، توصیف، خلاصه توصیف، ادعا یا ادعاها و نقشه ها، به واحدهای اندازه گیری وزن و حرارت، انرژی، نور، صدا، مغناطیس، و از این قبیل امور اشاره شده باشد، از قواعد متعارف باید استفاده شود.
سایر ضمائم اظهارنامه، به جز نقشه، نمودار و جدول، باید روی کاغذ دارای قطع ۴ A درج و نکات ذیل در مورد آن‌ها مراعات گردد: ۱- متن آن‌ها به صورت تایپ شده ارائه گردد و فاصله بین سطور بیش از ۵ /۱ سانتی متر نباشد؛ ۲- فرمول‌های شیمیایی و ریاضی ممکن است به صورت دستی نوشته شوند؛ ۳- صفحات باید دارای حاشیه ۳ سانتی متری در بالا و سمت راست و ۲ سانتی متری از پآیین و سمت چپ باشند؛ ۴- شماره گذاری صفحات، باید به عدد فارسی و به نحوی باشد که شروع قسمت توصیف اختراع با شماره یک آغاز و به ترتیب تا پایان ادعاها و خلاصه اختراع شماره گذاری شود چنانچه اظهارنامه همراه با نقشه، نمودار و جدول باشد ابتدای آن‌ها باید با شماره‌های جدید از یک شماره گذاری شوند؛ ۵ - اوراق نباید تا خورده و پاره شده باشند و فقط یک روی کاغذ نوشته می‌شود.
در صورتی که متقاضی طبق ماده ۹ قانون، درخواست حق تقدم کرده باشد، هنگام تقاضای ثبت اختراع باید درخواست خود را وفق فرم مخصوص و به همراه مدارکی که حاکی از این حق باشد به مرجع ثبت تسلیم نماید. این درخواست باید مشتمل بر نکات زیر باشد: ۱- تاریخ و شماره اظهارنامه اصلی؛ ۲- طبقه بندی بین‌المللی مرتبط با اظهارنامه اصلی؛ ۳- کشور یا کشورهایی که اظهارنامه اصلی در آنجا تسلیم شده است و چنانچه اظهارنامه منطقه ای یا بین‌المللی مبنای حق تقدم باشد، ذکر ماخذ آن.
در صورتی که متقاضی مدعی دو یا چند اظهارنامه پیشین باشد، مدت حق تقدم از زمان مقدم ترین آن‌ها محاسبه می‌گردد.
مدت زمان حق تقدم در ثبت اختراع، ۱۲ ماه از تاریخ تسلیم اظهارنامه اصلی خواهد بود. در این مورد روز تسلیم جزء مدت محسوب نخواهد شد و اگر آخرین روز مصادف با روز تعطیل باشد، این مدت تا آخرین ساعت اولین روز اداری بعد از روز تعطیل، محاسبه خواهد شد.