طرح ویژه حفاظت از آب سد کرج و مدیریت حوزه آبخیز

شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در هشتمین جلسه سال جاری در تاریخ ۱۳۸۷/۴/۲۴ طرح ویژه حوزه آبخیز سد کرج را تصویب نمود. ضمناً به منظور حفاظت و جلوگیری از آلود گی آب سدها، ساماندهی مدیریت و تشکیلات اجرایی، به شرح پیوست بررسی و مورد تصویب قرار گرفت. ساماندهی مدیریت و تشکیلات اجرایی به منظور حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها (مصوب ۱۳۸۷/۴/۲۴) به رغم توجه به مدیریت سرزمین در حوزه‌های آبریز و عرصه‌های فرادست سدها تلاش لازم برای به کارگیری شیوه‌ها و ابزارهای کارآمد اجرایی و سازمان یافته برای حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب این منابع انجام نگرفته است. با افزایش جمعیت و گسترش فعالیت‌ها در گستره‌های فرا دست سدها، آلودگی آب‌ها، ابعاد وسیع تری یافته، و به جز آلودگی‌های فیزیکی، آلودگی‌های بیولوژیکی وشیمیایی را نیز به همراه داشته است. با توجه به اهمیت و ابعاد پیچیده مسئله، توجه همه جانبه و تلاشهای هماهنگ اجرایی بارویکرد چند انضباطی و بین بخشی برای مدیریت هماهنگ در قلمرو فرادست سدها (آبریز سدها)، بیش از پیش ضروری است. در ارتباط با چنین رویکردی، مطالعات جامع حوزه آبریز سدهای کرج و لتیان، به منظور حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب شرب تهران انجام گرفته که می‌توان از نتایج آن در سطح ملی بهره گرفت. بدین ترتیب تعریف چارچوپی مناسب برای مدیریت و تشکیلات اجرایی با هدف ساماندهی این حوزه‌ها یکی از ضرورت‌های اساسی است. ۱): مدیریت و تشکیلات ضرورت ایجاد نهاد اجرایی مناسب برای حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها ساماندهی حوزه آبریز سدها، با هدف حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب آنها، نیازمند ساماندهی تشکیلاتی ساختمند با مدیریت اجرایی هماهنگ در حوضه‌ها است، تا با اختیارات فرابخشی، موجبات اجرای وظایف نهادهای ذیربط را در این عرصه به نحوی بایسته در چارچوب برنامه‌های راهبردی- ساختاری هماهنگ کرده و اقدامات لازم را برای توسعه پایدار حوزه و کنترل آلودگی آب سدها محقق سازد. ستاد هماهنگی، حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها به منظور سازماندهی مدیریت اجرایی هماهنگ برای حفاظت و کنترل آلودگی حوزه آبریز سدها، «ستاد هماهنگی، حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها» تشکیل می‌شود. اعضاء این ستاد را نمایندگان تام الاختیار نهادهای عضو این ستاد، باید به نوعی با عرصه‌های فعالیت‌های جاری درحوزه آبریز از قبیل فعالیت‌های مربوط به ساخت و سازها، کاربری و نحوه استفاده از زمین، محیط زیست، گردشگری، عمران روستایی و شهری و کنترل و سنجش مستمر میزان آلودگی آب سدها و برخورد با تخلفات انجام شده در این زمینه‌ها مرتبط باشد. جایگاه ستاد ستاد هماهنگی، حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها، عمدتاً بر بسترهای قوانین فرادست و مراجع حمایتی موجود متکی است. مراجع تصویب کننده تشکیلات یاد شده، نخست شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و در نهایت هیات وزیران است. در صورت تصویب این پیشنهاد درمراجع مذکور، جهت اجرا از سوی هیات وزیران به مراجع ذیربط ابلاغ خواهد شد. وظایف ستاد به طور کلی، وظایف ستاد، در برگیرنده وظایف قانونی نهادهای ذیربط عضو این ستاد می‌باشد. این ستاد آن بخشی از وظایف قانونی اعضاء را که مرتبط با راهبردهای ساماندهی و کنترل آلودگی آبحوزه آبریز سد‌ها است، هماهنگ کرده و در مسیر اجرایی، عملیاتی خواهد کرد. به عبارت دیگر، نقش و وظیفه اصلی ستاد اجرایی، حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب حوزه آبریز سدها، از طریق هماهنگی، ساماندهی، هدایت و اجرایی کردن فعالیت‌های مختلف در این زمینه و در چارچوپ موارد زیر است:

1. بررسی قوانین - آیین نامه‌ها و ضوابط و مقررات موجود برای حفاظت طرح کنترل وروش‌های جلوگیری از آلودگی آب سد‌ها و تدوین پیشنهاد قوانین و دستورالعمل‌های جدید به همین منظور.
2. پایش و کنترل دائمی عوامل مرتبط با آلودگی آب حوزه از طریق ارائه گزارش دستگاه‌های مرتبط.
3. واکنش سریع به تحولات پیش‌بینی نشده در سطح حوزه از طریق دستگاه‌های عضو ستاد مراجع قضایی و... وظایف ستاد و نهادها در ارتباط با راهبردهای ساماندهی وظایف اعضاء ستاد، در ارتباط با راهبردهای ساماندهی حوزه‌های آبریز سدها، تعریف، تنظیم و هماهنگ خواهد شد. این هماهنگی برحسب راهبردهای ساماندهی و بر اساس ارتباط آن با وظایف یک یا چند نهاد اجرایی عضو بوده که هماهنگیهای آن در ستاد انجام می‌گیرد. ۲): ساختارتشکیلاتی ستاد هماهنگی، حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها، بدون تشکیلاتی گسترده تر، نقش هماهنگ کننده نهادهای عضو را به عهده خواهد داشت. به عبارت دیگر آن بخشی از فعالیت‌های نهادهای ذیربط، که مرتبط با کنترل آلودگی آب سدها است. در این ستاد، هماهنگ و یکپارچه شده و در جهت عملیاتی شدن هدایت خواهد شد. این ستاد در دو سطح ملی و حوز ه های فرعی سد‌ها تشکیل می‌شود. ستا د ملی - طرح ستادحوزه‌های فرعی سدها این ستاد در سطح دوم به شکل استانی و یا حوزه ای (مشروط بر اینکه یک حوزه در یک استانیا بیش از یک استان قرار گرفته باشد) تشکیل شد و ریاست آن به عهده استاندار و یا یکی از استانداران متشکله قلمرو حوزه خواهد بود. مسئولیت این ستاد در سطح ملی بر عهده وزارت نیرو است. این ستاد دارای دبیرخانه ای خواهد بود که در وزارت نیرو مستقر بوده و وظایف آن، پیشبرد امور اداری، ارتباطات بین بخشی، خدمات پشتیبانی و پیگیری مصوبات شورای راهبری است. دبیرخانه ستاد در جهت انجام وظایف محوله وهمچنین تصمیم سازی برای شورای راهبری می‌تواند از خدمات کمیته‌های کارشناسی در زمینه‌های مختلف از قبیل گردشگری، حقوقی و قضایی، پایشهای مردمی، زیست محیطی و... بهره‌برداری نماید. اعضاء ستاد ملی هماهنگی، حفاظت و جلوگیری از آلود گی آب سدها، متشکل از نمایندگان کلیه ارگان‌ها یا نهادهای مرتبط با حوزه‌های آبریز و در سطح معاونت وزیر بوده که عبارتند از: • نماینده وزارت نیرو • نماینده سازمان حفاظت محیط زیست • نماینده وزارت کشور • نماینده وزارت مسکن و شهرسازی • نماینده وزارت جهاد کشاورزی • نماینده سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی • نماینده قوه قضائیه • نماینده بنیاد مسکن انقلاب اسلامی تبصره ۱

• ستادهای حوزه آبریز فرعی با عضویت نمایندگان اعضاء ستاد ملی و استاندار یا استانداران مربوطه تشکیل خواهد شد. تبصره ۲
• در مواقعی که حوزه آبریز فرعی بیش از یک استان را در بر گیرد، همه استانداران مربوطه عضو ستاد خواهند بود و ریاست ستاد از بین استانداران ذیربط انتخاب می‌شود. تبصره ۳
• دبیرخانه ستادهای حوزه آبریز فرعی از بین شرکت آب منطقه استان ذیربط (به انتخاب وزیر نیرو) ستاد می‌تواند برای سدهای خاص (که یک یا چند ویژگی قابل ملاحظه در زمینه‌های مختلف از قبیل گردشگری، زیست محیطی و... را دارا باشند) ستادهای اجرایی با حضور نمایندگان استانی دستگاه‌های عضو شورا ایجاد نماید. ۳): نیازهای اجرایی برنامه (قوانین ومقررات، تجهیزمنابع انسانی، مالی و...) طرح ساماندهی حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب حوزه آبریز سد کرج، طرح ویژه ای است که بر طبق تصمیم‌گیری و دستور دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، در وزارت مسکن و شهرسازی (دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران) به انجام رسیده است. ایجاد و شکل گیری یک ستاد اجرایی به منظور تحقق راهبردهای طرح، از دستاوردهای مهم، و از ضرورتهای اجرا و تحقق طرح این حوزه‌های آبریز است که می‌تواند به عنوان الگویی در امر ساماندهی حوزه‌های آبریز سایر سدهای کشور مورد استفاده قرار گیرد. بر این اساس، اجرایی شدن طرح و سازماندهی مدیریت اجرایی آن نه تنها با موانع قانونی اجرایی روبرو نبوده، بلکه از پشتوانه‌های قانونی متعددی نیزبرخوردار است. • از نظر تجهیز نیروی انسانی، اعضاء این نهاد اجرایی جدید، بالقوه و بالفعل موجودند و نیازی به تجهیز نیروی انسانی جدید نیست. نهادهای اجرایی موجود، عضو این ستاد بوده و در اینستاد فعالیتها و وظایف آنها در جهت تحقق اهداف طرح، ساماندهی و هدایت خواهد شد. • به لحاظ تجهیز منابع مالی، تامین اعتبارات لازم برای فعالیت ستاد از دو محل زیر قابل حصول است:
• از محل اعتبارات عمرانی؛ به دلیل ویژه بودن طرح و همسویی با برنامه‌های عمرانی در سطح کلان و منطقه امکان استفاده از منابع اعتبارات عمرانی وجود دارد.
• از محل استفاده از حداقل حقابه هر سد؛ با توجه به منابع آب مورد نیاز شهر‌ها و ضرورت کنترل و سالم نگهداشتن آب مصرفی آنها، استفاده از منابع حاصله از عوارض آب مصرفی (پیشنهاد مبلغی برای یک لیتر آب مصرفی) امکانپذیر است. ۴): بسترهای قانونی برنامه‌ریزی برای حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب و ساماندهی حوزه آبریز سدها با توجه به نتایج و رهنمودهای اسناد فرادست، مصوبات قانونی و ضوابط و مقررات موجود، انجام می‌گیرد. مهمترین اسناد مورد استناد، به قرار زیر است: • فرمان مقام معظم رهبری به نیروی انتظامی برای پیشگیری از آلودگی آب سد کرج و لتیان (۱۳۷۱) • دستور ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران برای اجرای پیشنهادات دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی در زمینه جلوگیری از آلودگی آب شرب تهران (۱۳۷۷) • قانون توزیع عادلانه آب (مصوب ۱۳۶۱ - مجلس شورای اسلامی) • قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست (۱۳۵۳) • قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها (مصوب ۱۳۷۴ - مجلس شورای اسلامی) • آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب (مصوب ۱۳۷۳ هیات وزیران) • آیین‌نامه حریم مخازن، تاسیسات آبی و... (مصوب ۱۳۷۱ - هیات وزیران) • آیین‌نامه اجرایی قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها (مصوب ۱۳۷۴ - هیاتوزیران) • آیین‌نامه مربوط به استفاده از اراضی، احداث بنا و تاسیسات در خارج از حریم شهر‌ها (۱۳۵۵) • مصوبات شورای عالی محیط زیست در زمینه پیشنهادات وزارت نیرو برای جلوگیری ازآلودگی آب شرب تهران (۱۳۷۷) • راهبردهای بلند مدت توسعه استان تهران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان) • طرح جامع آب کشور (وزارت نیرو ۱۳۶۸ - ۱۳۷۷) • طرح جامع حوزه شهری کرج (وزارت مسکن و شهرسازی ۱۳۸۲) • تجارب حاصله از فرآیند تصویب راهبردهای ساماندهی حوزه آبخیز سد لتیان (۱۳۸۲/۳/۱۲ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران) • دستور کار ۲۱ کنفرانس سازمان ملل درباره محیط زیست و توسعه در ریو (کنفرانسزمین - ۱۹۹۲) • رهنمودهای اجلاس جهانی کوهستان (پاریس - ۲۰۰۰)