صورتجلسه طرح جامع ناحیه تبریز و تعیین محدوده مجموعه شهری تبریز

شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در تاریخ ۱۳۸۲/۱۱/۶، طرح جامع ناحیه تبریز و تعیین محدوده مجموعه شهری تبریز، مصوب جلسه مورخ ۱۳۷۹/۴/۲۶ شورای شهرسازی آذربایجان شرقی و جلسه مورخ ۱۳۸۲/۱۱/۵ کمیته فنی ۱ را بر مبنای مصوبه کمیته فنی مورد بررسی نهایی قرار داد:

محدوده پیشنهادی مجموعه شهری تبریز مورد تصویب قرار گرفت. ۱- کمیته فنی شورای عالی پس از ۱۲ جلسه بررسی طرح ناحیه ای تبریز و محدوده مجموعه شهری تبریز، با توجه به تازگی موضوع مجموعه‌های شهری در کشور و نتایج حاصل از مطالعات مرحله اول مجموعه‌های شهری و تعیین محدوده مجموعه‌های شهری تهران، شیراز، اصفهان و تبریز موکداً ضرورت تسریع در تعریف و تعیین شاخصها وضوابط تعیین محدوده و اعلام نتایج آنها و همچنین تغییر و اصلاح قوانین و مقررات در نظام‌های حقوقی و اجرایی ذیربط به منظور ظرفیت سازی و استقرار ساز و کارهای ویژه جهت برنامه‌ریزی و مدیریت طرح مجموعه شهری را اعلام داشته و نتایج بررسی‌های خود را در خصوص طرح مذکور به اختصار و به شرح ذیل به استحضار میرساند: الف (طرح توسعه و عمران (جامع) ناحیه ای تبریز ۱
ناحیه تبریز مشتمل بر حدود ۱۲۵۳۲ کیلومتر مربع مساحت بوده و متشکل از ۶ شهرستان تبریز، اسکو، آذرشهر، شبستر، هریس و بستان آباد می‌باشد لکن ناحیه مذکور در طرح کالبدی منطقه آذربایجان شامل شهرستان تبریز، اسکو، آذرشهر و شبستر است. این ناحیه براساس سند شماره ۲ (سطح بندی مراکز جمعیتی و خدماتی) پیشنهادی به ۱۱ منظومه، ۳۲ مجموعه روستایی و ۱۰۰ حوزه عمران روستایی تقسیم می‌شود. ۲
جمعیت ناحیه از ۱۷۹۴۵۶۴ نفر در سال ۱۳۷۵ با نرخ رشد سالانه ۸۰/۱ درصد به ۲۸۰۵۹۵۷ نفر در سال ۱۴۰۰ بالغ خواهد شد که حدود ۸۰ درصد آنان (۲۲۴۴۷۶۶ نفر) ساکن نقاط شهری و ۲۰ درصد (۵۶۱۱۹۱ نفر) ساکن نقاط روستایی خواهند بود. ۳
تعداد شاغلین ناحیه تا پایان دوره طرح به ۸۷۴۶۷۹ نفر افزایش خواهد یافت، که توزیع آن در بخش‌های سه گانه اقتصادی به ترتیب ۹۲۰۶۴ نفر (۵۳/۱۰ درصد) در بخش کشاورزی، ۳۵۹۵۵۵ نفر (۱۱/۴۱ درصد) در بخش صنعت و ۴۲۳۰۶۰ درصد نفر (۳۶/۴۸ درصد) در بخش خدمات خواهد بود. ۴
سطح بندی خدمات پیشنهادی طرح مطابق با الگوی سطح بندی مصوب مورخ ۱۳۷۸/۱۰/۶ شورای عالی اصلاح شود. ۵
با توجه به محدودیت‌های شدید محیطی نظیر وجود گسل‌های عمده موجود، زمین لغزش، روان گرایی، مناطق سیل خیز و سیل گیر، پهنه‌های نمکی و شور و به ویژه قرارگیری شهر تبریز و تعداد قابل توجهی از نقاط شهری و روستایی در پهنه‌های با خطر بسیار بالای لرزه خیزی ضروری است در استقرار جمعیت و فعالیت این محدودیتها به طور جدی مورد توجه قرار گرفته، ضمن اصلاح شرح خدمات طرح‌های توسعه شهری ضوابط و مقررات فنی ویژه جهت ساخت و سازها توسط مراجع ذیربط تهیه، تصویب و مدنظر قرار گیرد. ۶
در اثر اجرای طرح‌های جاری سطوح اختصاص یافته به استقرار جمعیت و فعالیت در محدوده ناحیه افزایش خواهد یافت. در این روند رشد جمعیت موجود ادامه داشته و جمعیت مناطق محروم روستاهای هم جوار به علت شغل یابی آنان در ناحیه تبریز (به سبب وجود فرصت‌های شغلی جدید که ایجاد خواهد شد) به سوی کلانشهر تبریز (مجموعه شهری تبریز) روانه خواهند شد. در این راستا ضروری است طرح‌های توسعه و عمران روستاهای ناحیه با اولویت مورد توجه قرار گیرد. ۷
با توجه به بررسی سطوح و سرانه‌ها و جمعیت‌های پیش‌بینی شده طرح ناحیه در مورد شهرهای موجود، ضرورت گسترش کالبدی شهرهای ناحیه به ویژه تبریز تا سال افق طرح به استثنای چهار شهر شبستر، صوفیان، خواجه و کوزه کنان اثبات نگردید. بر این اساس جهات کلی توسعه شهرهای ناحیه بر مبنای فوق مورد تجدیدنظر اساسی قرار گیرد. ۸
علیرغم تایید شهرک مسکونی ملکیان در جلسه مورخ ۱۳۸۲/۱۰/۲۵ شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان اگرچه میزان جمعیت پیش‌بینی شده برای شهر تبریز در افق طرح عدم ضرورت توسعه کالبدی این شهر را اثبات می‌کند ولیکن، پیشنهاد می‌نماید که بررسی‌های دقیق تر و ارائه نظریه کارشناسی موضوع در دستور کار کمیته فنی قرار گیرد. ۹
روستاهایی که در افق طرح با رعایت مسائل زیست محیطی و حفظ اراضی کشاورزی تبدیل به شهر خواهند شد عبارت از روستاهای مایان سفلی و علیا به همراه منطقه چرم شهر، روستای سعیدآباد، روستای لیقوان و روستای شیخ ولی خواهد بود. ۱۰
در مکان یابی شهرک‌های صنعتی و نواحی صنعتی روستایی که ضرورت آنها طبق قوانین خاص و مطالعات بخش مربوطه صورت می‌پذیرد ضوابط و مقررات مصوب طرح‌های ناحیه ای مدنظر قرار گیرد. ب) محدوده مجموعه شهری ۱
محدوده مجموعه شهری تبریز بر اساس نتایج تحلیلی و روابط متقابل اقتصادی، اجتماعی مراکز جمعیتی پیرامون شهر تبریز و هم پیوندی اداری- سیاسی و خدماتی شامل شهرهای تبریز، سردرود، خسروشهر، اسکوه ایلخچی، ممقان، گوگان، آذرشهر، صوفیان، باسمنج، خواجه و شهر جدید سهند می‌باشد. ۲
با عنایت به وجود پتانسیل‌های تاریخی و فرهنگی و گردشگری در ناحیه (و مجموعه شهری تبریز) ضرورت استفاده و بهره‌برداری از چنین پتانسیل‌هایی در حال و آینده بیشتر مورد توجه قرار خواهد گرفت لذا کمیته فنی پیشنهاد می‌نماید با عنایت به قرارگیری ناحیه تبریز و مجموعه شهری آن به عنوان دروازه ورودی اصلی به سمت اروپا و آسیای میانه به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه ناحیه و مجموعه شهری برنامه‌ریزی گردیده و به ارزش‌های تاریخی و فرهنگی برای برنامه آتی توسعه ناحیه و مجموعه شهری توجه ویژه گردد.

محدوده پیشنهادی مجموعه شهری تبریز مورد تصویب قرار گرفت. ۱- کمیته فنی شورای عالی پس از ۱۲ جلسه بررسی طرح ناحیه ای تبریز و محدوده مجموعه شهری تبریز، با توجه به تازگی موضوع مجموعه‌های شهری در کشور و نتایج حاصل از مطالعات مرحله اول مجموعه‌های شهری و تعیین محدوده مجموعه‌های شهری تهران، شیراز، اصفهان و تبریز موکداً ضرورت تسریع در تعریف و تعیین شاخصها وضوابط تعیین محدوده و اعلام نتایج آنها و همچنین تغییر و اصلاح قوانین و مقررات در نظام‌های حقوقی و اجرایی ذیربط به منظور ظرفیت سازی و استقرار ساز و کارهای ویژه جهت برنامه‌ریزی و مدیریت طرح مجموعه شهری را اعلام داشته و نتایج بررسی‌های خود را در خصوص طرح مذکور به اختصار و به شرح ذیل به استحضار میرساند: الف (طرح توسعه و عمران (جامع) ناحیه ای تبریز ۱
ناحیه تبریز مشتمل بر حدود ۱۲۵۳۲ کیلومتر مربع مساحت بوده و متشکل از ۶ شهرستان تبریز، اسکو، آذرشهر، شبستر، هریس و بستان آباد می‌باشد لکن ناحیه مذکور در طرح کالبدی منطقه آذربایجان شامل شهرستان تبریز، اسکو، آذرشهر و شبستر است. این ناحیه براساس سند شماره ۲ (سطح بندی مراکز جمعیتی و خدماتی) پیشنهادی به ۱۱ منظومه، ۳۲ مجموعه روستایی و ۱۰۰ حوزه عمران روستایی تقسیم می‌شود. ۲
جمعیت ناحیه از ۱۷۹۴۵۶۴ نفر در سال ۱۳۷۵ با نرخ رشد سالانه ۸۰/۱ درصد به ۲۸۰۵۹۵۷ نفر در سال ۱۴۰۰ بالغ خواهد شد که حدود ۸۰ درصد آنان (۲۲۴۴۷۶۶ نفر) ساکن نقاط شهری و ۲۰ درصد (۵۶۱۱۹۱ نفر) ساکن نقاط روستایی خواهند بود. ۳
تعداد شاغلین ناحیه تا پایان دوره طرح به ۸۷۴۶۷۹ نفر افزایش خواهد یافت، که توزیع آن در بخش‌های سه گانه اقتصادی به ترتیب ۹۲۰۶۴ نفر (۵۳/۱۰ درصد) در بخش کشاورزی، ۳۵۹۵۵۵ نفر (۱۱/۴۱ درصد) در بخش صنعت و ۴۲۳۰۶۰ درصد نفر (۳۶/۴۸ درصد) در بخش خدمات خواهد بود. ۴
سطح بندی خدمات پیشنهادی طرح مطابق با الگوی سطح بندی مصوب مورخ ۱۳۷۸/۱۰/۶ شورای عالی اصلاح شود. ۵
با توجه به محدودیت‌های شدید محیطی نظیر وجود گسل‌های عمده موجود، زمین لغزش، روان گرایی، مناطق سیل خیز و سیل گیر، پهنه‌های نمکی و شور و به ویژه قرارگیری شهر تبریز و تعداد قابل توجهی از نقاط شهری و روستایی در پهنه‌های با خطر بسیار بالای لرزه خیزی ضروری است در استقرار جمعیت و فعالیت این محدودیتها به طور جدی مورد توجه قرار گرفته، ضمن اصلاح شرح خدمات طرح‌های توسعه شهری ضوابط و مقررات فنی ویژه جهت ساخت و سازها توسط مراجع ذیربط تهیه، تصویب و مدنظر قرار گیرد. ۶
در اثر اجرای طرح‌های جاری سطوح اختصاص یافته به استقرار جمعیت و فعالیت در محدوده ناحیه افزایش خواهد یافت. در این روند رشد جمعیت موجود ادامه داشته و جمعیت مناطق محروم روستاهای هم جوار به علت شغل یابی آنان در ناحیه تبریز (به سبب وجود فرصت‌های شغلی جدید که ایجاد خواهد شد) به سوی کلانشهر تبریز (مجموعه شهری تبریز) روانه خواهند شد. در این راستا ضروری است طرح‌های توسعه و عمران روستاهای ناحیه با اولویت مورد توجه قرار گیرد. ۷
با توجه به بررسی سطوح و سرانه‌ها و جمعیت‌های پیش‌بینی شده طرح ناحیه در مورد شهرهای موجود، ضرورت گسترش کالبدی شهرهای ناحیه به ویژه تبریز تا سال افق طرح به استثنای چهار شهر شبستر، صوفیان، خواجه و کوزه کنان اثبات نگردید. بر این اساس جهات کلی توسعه شهرهای ناحیه بر مبنای فوق مورد تجدیدنظر اساسی قرار گیرد. ۸
علیرغم تایید شهرک مسکونی ملکیان در جلسه مورخ ۱۳۸۲/۱۰/۲۵ شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان اگرچه میزان جمعیت پیش‌بینی شده برای شهر تبریز در افق طرح عدم ضرورت توسعه کالبدی این شهر را اثبات می‌کند ولیکن، پیشنهاد می‌نماید که بررسی‌های دقیق تر و ارائه نظریه کارشناسی موضوع در دستور کار کمیته فنی قرار گیرد. ۹
روستاهایی که در افق طرح با رعایت مسائل زیست محیطی و حفظ اراضی کشاورزی تبدیل به شهر خواهند شد عبارت از روستاهای مایان سفلی و علیا به همراه منطقه چرم شهر، روستای سعیدآباد، روستای لیقوان و روستای شیخ ولی خواهد بود. ۱۰
در مکان یابی شهرک‌های صنعتی و نواحی صنعتی روستایی که ضرورت آنها طبق قوانین خاص و مطالعات بخش مربوطه صورت می‌پذیرد ضوابط و مقررات مصوب طرح‌های ناحیه ای مدنظر قرار گیرد. ب) محدوده مجموعه شهری ۱
محدوده مجموعه شهری تبریز بر اساس نتایج تحلیلی و روابط متقابل اقتصادی، اجتماعی مراکز جمعیتی پیرامون شهر تبریز و هم پیوندی اداری- سیاسی و خدماتی شامل شهرهای تبریز، سردرود، خسروشهر، اسکوه ایلخچی، ممقان، گوگان، آذرشهر، صوفیان، باسمنج، خواجه و شهر جدید سهند می‌باشد. ۲
با عنایت به وجود پتانسیل‌های تاریخی و فرهنگی و گردشگری در ناحیه (و مجموعه شهری تبریز) ضرورت استفاده و بهره‌برداری از چنین پتانسیل‌هایی در حال و آینده بیشتر مورد توجه قرار خواهد گرفت لذا کمیته فنی پیشنهاد می‌نماید با عنایت به قرارگیری ناحیه تبریز و مجموعه شهری آن به عنوان دروازه ورودی اصلی به سمت اروپا و آسیای میانه به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه ناحیه و مجموعه شهری برنامه‌ریزی گردیده و به ارزش‌های تاریخی و فرهنگی برای برنامه آتی توسعه ناحیه و مجموعه شهری توجه ویژه گردد.