تصویب‌نامه سامانه ملی مقابله با آلودگی نفتی
هیات وزیران در جلسه مورخ ۳/ ۲/ ۱۳۹۱ بنا به پیشنهاد وزارت راه و شهرسازی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و به منظور اجرای تعهدات ناشی از قانون الحاق ایران به کنوانسیون بین‌المللی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی (oprc) - مصوب ۱۳۷۶ - "سامانه ملی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی در دریا و رودخانه‌های قابل کشتیرانی" را به شرح زیر تصویب نمود: (منسوخ ۱۳۹۸/۰۵/۲۷) ماده ۱
- در این تصویب‌نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: الف
- طرح احتیاطی ملی: طرح جمهوری اسلامی ایران برای آمادگی مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی. ب
- طرح احتیاطی استانی: طرح آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی در دریا برای هر یک از استانهای ساحلی واقع در مناطق تحت پوشش طرح احتیاطی ملی. پ
- کنوانسیون: کنوانسیون بین‌المللی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی، - مصوب ۱۳۶۹ هجری شمسی برابر با ۱۹۹۰ میلادی-. ت
- مرجع ملی: سازمان بنادر و دریانوردی که مسئولیت هماهنگی برای پاسخ به سوانح منجر به آلودگی نفتی در طرح احتیاطی ملی و اجرای وظایف دستگاه اجرایی مذکور در ماده (۶) کنوانسیون را به عهده دارد. ث
- طرح اضطراری: طرحی است که به منظور مقابله سریع و موثر در برابر سوانح منجر به آلودگی نفتی توسط کشتی‌ها، نفتکش‌ها، سکوها، تاسیسات یا جزایر مصنوعی (ثابت و شناور) تهیه می‌گردد. ج
- مناطق حساس و آسیب پذیر: مناطقی از عرصه‌های آبی و محدوده ساحلی که به سبب اهمیت اکولوژیک، اقتصادی، اجتماعی، آموزشی، وجود گونه‌های نادر و در معرض خطر تهدید، زیستگاه‌های حساس و یا دلایل علمی و آسیب پذیری در برابر شرایط طبیعی در معرض خطر آسیب شدید بالقوه ناشی از آلودگی نفتی بوده و نیازمند تدابیر خاص حفاظتی و حمایت ویژه می‌باشند. چ
- آلودگی نفتی: تخلیه، نشت یا ورود نفت یا هرگونه مخلوط نفتی در آبهای تحت پوشش این طرح توسط کشتی‌ها، نفتکش‌ها، سکوها یا جزایر مصنوعی (اعم از ثابت و شناور)، کشتی‌ها و نفتکش‌های مصدوم، مغروق و نیمه مغروق، پایانه‌ها و بنادر تخلیه و بارگیری نفت، مخازن شناور نفت، خطوط لوله زیر آب یا دیگر تاسیسات و مخازن نفتی مستقر در خشکی و یا آلودگی ناشی از انجام عملیات تعمیر، اوراق و قطعه قطعه کردن کشتی یا نفتکش در تعمیرگاه‌های دریایی می‌باشد. ح
- نفت: هرگونه مایع نفتی در هر شکل اعم از نفت خام، سوخت نفتی، مواد زائد نفتی، مخلوط نفتی و فرآورده‌های نفتی. خ
- مواد شیمیایی پخش کننده نفت: هر ماده شیمیایی که برای کاهش ضخامت لایه نفتی از طریق پخش نفت در محیط‌های آبی مورد استفاده قرار می‌گیرد. د
- منطقه تحت پوشش: محدوده سواحل و آبهای موضوع ماده (۲) قانون حفاظت از دریاها و رودخانه‌های قابل کشتیرانی در مقابل آلودگی به مواد نفتی - مصوب ۱۳۸۹ - می‌باشد. ذ
- سوانح منجر به ریزش نفت: سوانحی که در یکی از سطوح زیر رخ می‌دهد: ۱ - سطح اول - ریزش‌های با اندازه کوچک: ریزش‌های کمتر از (۵۰) تن یا سوانحی که در آنها احتمال ریزش حداکثر تا ۵۰ تن نفت وجود داشته باشد. ۲ - سطح دوم - ریزش‌های با اندازه متوسط: ریزش‌های بیشتر از (۵۰) تن یا سوانحی که در آنها احتمال ریزش حداکثر تا ۵۰۰ تن نفت وجود داشته باشد. ۳ - سطح سوم - ریزش‌های با اندازه بزرگ: ریزش‌های بیشتر از (۵۰۰) تن یا سوانحی که در آنها احتمال ریزش بیشتر از ۵۰۰ تن نفت وجود داشته باشد. ماده ۲
- به منظور برنامه‌ریزی، هماهنگی و نظارت بر اجرای طرح ملی "کارگروه هماهنگی مقابله با آلودگی نفتی" که از این پس "کارگروه" نامیده می‌شود با عضویت نمایندگان دستگاههای زیر (حداقل در سطح معاون وزیر) تشکیل می‌گردد. ریاست کارگروه به عهده معاون وزیر راه و شهرسازی (رئیس سازمان بنادر و دریانوردی) می‌باشد. الف - وزارت راه و شهرسازی (سازمان بنادر و دریانوردی) ب - سازمان حفاظت محیط زیست پ - وزارت کشور ت - وزارت نفت ث - وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ج - وزارت جهاد کشاورزی (سازمان شیلات ایران) چ - وزارت امور خارجه ح - وزارت نیرو خ - معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور د - وزارت صنعت، معدن و تجارت (شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران) ذ - وزارت امور اقتصادی و دارایی (گمرک جمهوری اسلامی ایران) ر - جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران تبصره ۱
- کارگروه می‌تواند حسب مورد از نمایندگان سایر دستگاههای ذیربط بدون حق رای برای شرکت در جلسات دعوت به عمل آورد. تبصره ۲
- دبیرخانه کارگروه در وزارت راه و شهرسازی (سازمان بنادر و دریانوردی) مستقر می‌باشد. ماده ۳
- وظایف کارگروه به شرح زیر تعیین می‌شود: الف - تصویب طرحهای احتیاطی ملّی و استانی مقابله با آلودگی نفتی به تفکیک سطوح و طرح اضطراری مقابله با آلودگی نفتی. ب - هماهنگ نمودن اقدامات به منظور مقابله با آلودگی‌های نفتی در سطح دوم و سوم بر اساس مفاد طرح ملی پ - نظارت بر عملکرد دستگاههای مرتبط در اجرای طرحهای اضطراری و احتیاطی (ملّی و استانی). ماده ۴
- به منظور تهیه پیش نویس طرحهای احتیاطی استانی و همچنین پیگیری اجرای مصوبات کارگروه ملی، کارگروهی متناظر کارگروه ملی در استانهای ساحلی به ریاست معاون عمرانی استانداری به عنوان نماینده وزارت کشور تشکیل می‌شود. دبیرخانه این کارگروه در اداره کل بنادر و دریانوردی استانهای یاد شده مستقر می‌باشد. ماده ۵
- وظایف خاص دستگاههای مرتبط در اجرای طرح احتیاطی ملی به شرح زیر تعیین می‌شود: الف
- (سازمان بنادر و دریانوردی): ۱ - نظارت، ردیابی و کنترل آلودگی نفتی در منطقه تحت پوشش طرح احتیاطی ملی. ۲ - تجهیز مراکز استانی به تجهیزات مورد نیاز برای عملیات مقابله با آلودگی نفتی. ۳ - نظارت بر فرآیند تجهیز کلیه، تاسیسات دریایی فعال در محدوده طرح احتیاطی ملّی به تجهیزات مقابله با آلودگی نفتی در چارچوپ ماده (۱۶) کنوانسیون. ۴ - برگزاری برنامه‌های تمرینی و آموزشی مربوط. ۵ - تهیه و به روزرسانی فهرست تجهیزات موجود در مراکز استانی. ۶ - انجام وظیفه به عنوان مرکز ارتباطی عملیات ملّی و مسئول دریافت و انتقال گزارشات نفتی مندرج در ماده (۴) کنوانسیون. ۷ - درخواست کمک از سایر کشورها و تصمیم‌گیری در مورد ارایه کمک به سایر کشورها با رعایت قوانین و مقررات مربوط. ب
- سازمان هواپیمایی کشوری انجام هماهنگی‌های لازم به منظور ارسال گزارش مشاهده آلودگی توسط خلبانان و پرسنل واحدهای پروازی در هنگام پرواز بر فراز مناطق دریایی تحت پوشش طرح احتیاطی ملّی. پ
- سازمان هواشناسی کشوری. همکاری و ارسال فوری گزارش‌های هواشناسی مورد نیاز در هنگام انجام عملیات مقابله با آلودگی نفتی به مرجع ملی. ت
- سازمان حفاظف محیط زیست: ۱
- مدیریت، نظارت، پایش زیست محیطی و اتخاذ تدابیر حفاظتی خاص حین و پس از آلودگی نفتی. ۲
- ارزیابی و تعیین خسارات وارد شده به منابع و محیط زیست دریایی ناشی از آلودگی نفتی. ۳
- تعیین موقعیت جغرافیایی، تنظیم نقشه‌های مورد نیاز و تشریح شرایط زیستی مناطق حساس و آسیب پذیر و ایجاد شبکه دریافت و توزیع اطلاعات زیست محیطی در منطقه تحت پوشش طرح احتیاطی ملی. تبصره
- نقشه و اطلاعات مناطق حساس و آسیب پذیر حداقل باید شامل اطلاعات مربوط به زیستگاهها، منابع بیولوژیک و مناطق حساس اقتصادی - اجتماعی باشد. ۴
- تدوین و اعلام شاخص‌های زیست محیطی مربوط در چارچوپ اجرای طرح احتیاطی ملّی، با رعایت قوانین و مقررات مربوط. ۵
- اعلام فهرست و دستورالعمل مواد مجاز برای دستگاهها به منظور پاکسازی آلودگی نفتی. ۶
- همکاری با سازمان بنادر و دریانوردی در خصوص بکارگیری تجهیزات مورد نیاز از مراکز منطقه ای و بین‌المللی. ۷
- تهیه و اعلام فهرست مواد شیمیایی مجاز به منظور استفاده در پاکسازی آلودگی نفتی، تحت عنوان مواد پخش کننده نفت یا هر عنوان دیگری در منطقه تحت پوشش طرح احتیاطی ملّی. تبصره ۱
- نحوه، مقدار و روش استفاده از مواد شیمیایی پخش کننده نفت مطابق دستورالعملی خواهد بود که توسط سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری سازمان بنادر و دریانوردی و سایر دستگاههای ذی ربط تدوین و اعلام می‌گردد. تبصره ۲
- نظارت بر استفاده از مواد شیمیایی در مناطق تحت پوشش طرح احتیاطی ملّی به طور مشترک به عهده سازمان بنادر و دریانوردی و سازمان حفاظت محیط زیست می‌باشد. ث
- وزارت امور خارجه: ارایه مشورت و انجام همکاری لازم در تعاملات بین‌المللی موضوع طرح احتیاطی ملی. ج
- وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح: تجهیز بنادر و اسکله‌های تحت مدیریت نیروهای مسلح به تجهیزات مقابله با آلودگی نفتی. چ
- وزارت نفت: ۱ - تجهیز اسکله‌ها و پایانه‌های بارگیری و تخلیه مواد نفتی، مخازن شناور ذخیره نفت و سکوهای بهره‌برداری ثابت و شناور براساس ماده (۶) کنوانسیون. ۲ - همکاری دو یا چند جانبه در تجهیز بنادر و اسکله‌های مورد استفاده مشترک به تجهیزات مورد نیاز برای آمادگی و مقابله سریع و موثر با سوانح آلودگی نفتی. ۳ - تعیین و اعلام قسمت‌هایی از منطقه تحت پوشش طرح احتیاطی ملی در مناطقی از دریا که بیشترین احتمال ریزش نفت در ارتباط با فعالیت‌های اکتشاف و بهره‌برداری از منابع دریایی، انتقال، بارگیری و تخلیه نفت توسط آن وزارتخانه وجود داشته باشد. ۴ - همکاری در تهیه جداول مشخصات فنی انواع نفت خام و فرآورده که در مناطق تحت پوشش طرح احتیاطی ملّی حمل و نقل یا استحصال می‌گردند با رعایت قوانین و مقررات مربوط. ح
- وزارت جهاد کشاورزی: ۱ - تعیین مناطق حساس شیلاتی، صیدگاه‌های دریایی و بنادر صیادی و آبزی پروری در مناطق تحت پوشش طرح احتیاطی ملی. ۲ - تجهیز بنادر و اسکله‌های صیادی تحت پوشش به تجهیزات مقابله با آلودگی نفتی براساس ماده (۶) کنوانسیون. ۳ - همکاری دو یا چند جانبه در بنادر و اسکله‌های مورد استفاده مشترک. خ
- وزارت نیرو: تعیین و اعلام مناطقی از سواحل که در آنها تاسیسات حساس نسبت به آلودگی نفتی توسط وزارت نیرو یا شرکتهای تابعه آن احداث شده است. د
- وزارت امور اقتصادی و دارایی (گمرک جمهوری اسلامی ایران): همکاری برای ورود موقت یا دایم تجهیزات مورد نیاز مقابله با آلودگی نفتی در هنگام وقوع سوانح آلودگی نفتی ماده ۶
- وظایف مشترک دستگاههای عضو کارگروه موضوع ماده (۲) این تصویب‌نامه به شرح زیر تعیین می‌شود: الف - ارسال فوری گزارش سوانح آلودگی نفتی به مرجع ملی. ب - درخواست پشتیبانی عملیاتی از مرجع ملی در هنگام وقوع سوانح آلودگی نفتی. پ - برگزاری تمرینات و برنامه‌های آموزشی منظم با حضور پرسنل و تجهیزات مندرج در طرحهای احتیاطی استانی و شرکت در برنامه‌های آموزشی به درخواست مرجع ملی. ت - ارسال گزارش آخرین وضعیت اقدامات مقابله با آلودگی نفتی و اعلام وضعیت تجهیزات، تمرینات و برنامه‌های آموزشی به مرجع ملی. ث - همکاری لازم با بهره گیری از همه ظرفیت‌های اجرایی خود با مرجع ملی در اجرای کامل مفاد این تصویب‌نامه و طرحهای احتیاطی ملّی و استانی. ج - اجرای طرح اضطراری مقابله با آلودگی نفتی در چارچوپ وظایف قانونی دستگاهها و مصوبات کارگروه. محمدرضا رحیمی معاون اول رئیس جمهور