دستورالعمل کلینیک های حقوق کودک
مقدمه به منظور تحقق مشارکت اجتماعی، تعمیق تعاون اسلامی، عمل به رسالت تشکل‌های غیردولتی علمی در تامین حاکمیت قانون و دسترسی به عدالت از طریق ارائه خدمات و معاضدت‌های آموزشی و حقوقی با هدف مساعدت به تمامی کودکان، خانواده‌های آنان و کسانی که با آنان در ارتباطند و همیاری در تامین بهداشت و سلامت حقوقی جامعه به ویژه از طریق ارائه خدمات و معاضدت‌های حقوقی، در اجرای تبصره ۲ ماده ۵۰ آیین‌نامه ی اجرایی ماده ۶ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۲۳ اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۹، دستورالعمل کلینیک‌های حقوق کودک به شرح مواد آتی به تصویب می‌رسد: فصل اول
- اصول و راهبردها ماده ۱
- کلینیک‌های حقوق کودک که از این پس در این دستورالعمل کلینیک نامیده می‌شود، نهادهای غیرانتفاعی، غیرسیاسی، داوطلبانه، مردم نهاد، علمی و غیردولتی است که در راستای عمل به وظایف اجتماعی جامعه علمی و مدنی به منظور یاری رساندن به کودکان در دسترسی به عدالت، افزایش آگاهی‌های حقوقی، دسترسی برابر به خدمات حمایتی و حقوقی رایگان، ارجاع دهی مسائل و مشکلات به سازمان‌ها و نهادهای ذیربط و معاضدت به کلیه کسانی که نیازمند این گونه خدمات هستند، تاسیس می‌شوند. ماده ۲
- اصول حاکم بر کلینیک‌های حقوق کودک عبارتند از: الف
- مشارکت فعال شهروندان به ویژه جامعه علمی و دانشگاهی و حقوقی در اهتمام به امور و سرنوشت مشترک جامعه. ب
- نقش اصیل تعاون عمومی در ساختن جامعه آرمانی اسلامی. پ
- توجه به رسالت اجتماعی تشکل‌های غیردولتی در مساعدت به ساختن جامعه ای بهتر. ت
- تشریک مساعی جمعی در دستیابی به حاکمیت قانون و دسترسی به عدالت. ث
- ارائه خدمات داوطلبانه اجتماعی از سوی متخصصان. ماده ۳
- کلینیک‌های حقوق کودک مکلف به رعایت راهبردهای زیر هستند: الف
- مساعدت به تمامی کودکان نیازمند به ارائه خدمات مشاوره ای، خانواده‌های آنان و نیز کسانی که با کودکان در ارتباط هستند. ب
- توانمندسازی حقوقی کودکان یا خانواده آنان، گسترش فرهنگ حقوق کودک، حمایت مشاوره ای از کودکان در معرض خطر، ارتقاء فرهنگ حق مداری کودک و حمایت گری از وی. پ
- برخورداری تمامی کودکان از معاضدت‌ها و خدمات کلینیک‌های حقوق کودک به هر نحو، آن چنان که هیچ عاملی، اعم از سن، جنس، رنگ، نژاد، زبان، قومیت، تابعیت، مذهب، خاستگاه اجتماعی و مانند این‌ها مانع از برخورداری کودکان نیازمند به این گونه خدمات و معاضدت‌ها در کلینیک‌ها نباشد. ت
- آموزش مهارت‌ها و اخلاق حرفه ای و حقوقی به کارشناسان و دانشجویان حقوق و دیگر رشته‌های مرتبط که با این کلینیک‌ها همکاری می‌نمایند و ارتقای مسئولیت پذیری آنان. ث
- ارائه آموزش‌های لازم به مردم و از این طریق، پیشگیری از وقوع جرایم، تخلفات و ناهنجاری‌های اجتماعی، بازآموزش و تربیت کودکان معارض با قانون با اولویت مناطق محروم و جرم خیز، گروه‌های آسیب پذیر و کودکان دارای سابقه تعارض با قانون. فصل دوم
- ساختار و تشکیلات ماده ۴
- به منظور ایجاد و ساماندهی کلینیک‌های حقوق کودک، کمیته راهبردی کلینیک‌های حقوق کودک با وظایف زیر در دبیرخانه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک تشکیل می‌گردد: الف
- تعیین خط مشی، سیاست گذاری و برنامه‌ریزی برای تحقق اهداف کلینیک‌ها. ب
- مدیریت، هماهنگی و راهبری کلان کلینیک‌های حقوق کودک. پ
- بررسی و احصاء شاخص‌های نظارت بر عملکرد کلینیک‌ها و اولویت بندی آن‌ها. ت
- نظارت و پایش بر فعالیت و عملکرد کلینیک‌ها. ث
- ارائه گزارش عملکرد سالیانه کلینیک‌ها به شورای هماهنگی مرجع ملی. ماده ۵
- کمیته راهبردی کلینیک‌های حقوق کودک مشتمل از پنج عضو شامل دبیر مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک به عنوان رئیس کمیته، نماینده سازمان بهزیستی در شورای هماهنگی مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک به عنوان نایب رئیس، مدیر کل دبیرخانه مرجع ملی به عنوان دبیر و دو نفر به پیشنهاد دبیر مرجع از میان اعضای شورای هماهنگی، صاحب نظران حقوقی و اساتید دانشگاه‌ها که با ابلاغ وزیر دادگستری منصوب می‌شوند. ماده ۶
- مسئولیت راهبری و نظارت بر فعالیت کلینیک‌ها در استان‌ها و شهرستان‌ها بر عهده کمیته راهبردی استانی حقوق کودک متشکل از نمایندگان استاندار، رئیس کل دادگستری استان و مدیر کل بهزیستی استان می‌باشد. ماده ۷
- کلینیک‌ها حداقل از سه نفر عضو هیات موسس تشکیل می‌گردند. صدور پروانه فعالیت و انتصاب افراد واجد شرایط به عضویت در کلینیک‌ها با پیشنهاد مرجع متناظر استانی پس از تصویب کمیته راهبردی کلینیک‌های حقوق کودک صورت می‌پذیرد. ماده ۸
- اعضای کلینیک‌ها باید از سلامت جسمی و روانی، صلاحیت اخلاقی و اعتقادی و دانش و مهارت‌های لازم و علاقمندی به فعالیت‌های داوطلبانه برخوردار باشند. احراز این شرایط در مراکز استان و شهرستان‌ها بر عهده کمیته استانی می‌باشد. فصل سوم
- وظایف و مسئولیت‌ها ماده ۹
- کلینیک‌های حقوق کودک به منظور آموزش و ترویج حقوق کودک و ارائه خدمات حمایتی و معاضدت حقوقی مکلفند نسبت به انجام موارد زیر اقدام نمایند: الف
- ارائه مشاوره حقوقی روان شناختی و مددکاری به شهروندان به صورت اینترنتی، تلفنی یا حضوری و پاسخگویی به سوالات آنان در خصوص نحوه پیگیری حقوق تضییع شده یا در حال تضییع کودک. ب
- ارائه مشاوره به یکی از طرفین در جهت ترغیب به ایجاد صلح و سازش میان طرفین. پ
- بهره گیری از توانمندی اشخاص داوطلب دانشجویان، کارآموزان وکالت و سایر متخصصان جهت همکاری به عنوان مشاور در کلینیک‌ها. ت
- اعتمادافزایی نسبت به بهبود وضعیت کودکان و حل مشکلات شهروندان از طریق ارائه مشاوره حقوقی و حمایتی در زمینه مسائل اجتماعی، خانواده و تحصیلی کودکان. ث
- ارائه خدمات حمایتی به کودکان در معرض خطر و خانوده و اشخاص مرتبط با آنان. ماده ۱۰
- کلینیک‌های حقوق کودک به منظور آگاهی افزایی حقوقی پیرامون موضوعات حقوق کودک مکلفند در هر مورد اقدامات زیر را معمول دارند: الف
- آموزش حقوق کودک، توانمندسازی خانواده‌ها و ارتقا سطح فرهنگ عمومی با برگزاری برنامه‌های آموزش حقوق کودک و توزیع بسته‌های فرهنگی و آموزشی. ب
- شناسایی و آموزش وظایف اجتماعی و فردی شهروندان در قبال حقوق کودک و نهادینه نمودن شهروندی مسئول در قبال این حق‌ها. پ
- آموزش نحوه تکریم ارباب رجوع و حفظ و رعایت حقوق شهروندی مراجعین به کلینیک‌ها. ت
- استفاده از ظرفیت‌های موجود در دانشکده‌های حقوق به منظور ارتقا و رشد کیفی حقوق کودک. ث
- افزایش حس مسئولیت پذیری و خدمت به مردم در دانشجویان حقوق، روانشناسی و مددکاری اجتماعی. ج
- ارتقای مهارت‌های عملی و کاربردی دانشجویان و کارآموزان فعال در کلینیک‌ها در فرآیند خدمت رسانی به جامعه. چ
- بهره گیری از ظرفیت‌های مردمی و همکاری و مشارکت عمومی در زمینه حفظ و رعایت حقوق کودک. ماده ۱۱
- کلینیک‌های حقوق کودک مکلف به رعایت قوانین و مقررات و خودداری از مداخله در وظایف قانونی دستگاه‌ها، نهادها و سازمان‌های مختلف هستند. در هر مورد که وضعیت مراجعین به کلینیک‌ها مرتبط با شرح وظایف یکی از دستگاه‌های اجرایی یا قضایی باشد یا اوضاع و احوال و قرائن دلالت بر ضرورت ارجاع به این دستگاه‌ها نماید، کلینیک‌ها مراجعین را جهت مراجعه به دستگاه یا سازمان مربوطه ارشاد می‌نمایند. ماده ۱۲
- کلینیک‌ها برای ارائه خدمات خود مجاز به اخذ یا ما به ازایی تحت هیچ عنوان نیستند. ماده ۱۳
- کلینیک‌ها مکلف هستند گزارش عملکرد خود را با تاکید بر نقاط قوت و ضعف و نیز کمبودها و نارسایی‌ها و عدم همکاری احتمالی دستگاه‌ها تنظیم و به کمیته استانی ارسال نمایند. کمیته‌های مذکور هر شش ماه یک بار گزارش جامعی از عملکرد کلینیک‌ها که مشتمل بر موارد فوق و نیز تحلیل آن‌ها و اشاره به نکات مشترک در گزارش‌ها، مهم ترین دستاوردها و عمده ترین چالش‌ها و نارسایی‌ها در حوزه حقوق کودک در مرکز استان یا شهرستان‌ها می‌باشد را به کمیته راهبردی کلینیک‌ها اعلام می‌نمایند. ماده ۱۴
- اعضای کلینیک‌های حقوق کودک به منظور نیل به اهداف مذکور در آیین‌نامه اجرایی ماده ۶ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و مفاد این دستورالعمل اقدامات لازم را به عمل می‌آورند. ماده ۱۵
- اعضای کلینیک‌ها بازوهای اجرایی مرجع ملی و مراجع متناظر استانی و شهرستانی بوده و در راستای اهداف مندرج در این دستورالعمل مبتنی بر قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و آیین‌نامه اجرایی آن فعالیت می‌کنند. ماده ۱۶
- کلینیک‌ها باید دارای امکانات مناسب برای ارائه خدمات و مشاوره باشند. بایگانی جهت نگهداری یک نسخه از کلیه اسناد و مکاتبات لازم است تا در موارد لزوم به کمیته راهبردی تحویل نمایند. ماده ۱۷
- تغییر نشانی، ایجاد شعبه و تغییر وضعیت حقوقی کلینیک‌ها منوط به اخذ مجوز از کمیته متناظر راهبردی کلینیک‌ها می‌باشد. ماده ۱۸
- رئیس کلینیک پاسخگوی تمام اقدامات، فعالیت‌ها و عملکرد اعضا در مقابل کمیته راهبردی و مراجع متناظر استانی و مقامات ذیربط قانونی می‌باشند. فصل چهارم
- سایر شرایط ماده ۱۹
- پاسخگویی به استعلامات مربوط به این دستورالعمل و نحوه برخورد با تخلفات اعضای کلینیک‌ها و تصمیم‌گیری در خصوص مواردی که در این دستورالعمل پیش‌بینی نشده است با حالت استثنایی دارد در صلاحیت کمیته راهبردی کلینیک‌ها می‌باشد که در چارچوب قوانین و مقررات اقدام می‌نمایند. ماده ۲۰
- هرگونه اصلاح و بازنگری در مفاد دستورالعمل با کمیته راهبردی و تصویب شورای هماهنگی مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک می‌باشد. این دستورالعمل در ۲۰ ماده در سی امین جلسه مورخ ۱۴۰۰/۵/۵ شورای هماهنگی مرجع ملی کنوانسیون کودک تصویب و به تایید وزیر دادگستری و رئیس شورای هماهنگی مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک رسید.