دستورالعمل واپایش تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی

به استناد تبصره ۱ قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور - مصوب مجلس شورای اسلامی - و ماده ۸ اساسنامه این سازمان - مصوّب مقام معظّم رهبری - و در راستای تحقق اصل ۲۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، پیشنهاد شماره ۴۰۳/۴۲۴۶/م مورخ ۱۴۰۳/۰۳/۲۱ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در خصوص تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی در هشتاد و چهارمین جلسه کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور در تاریخ ۱۴۰۳/۰۲/۲۵ بررسی و به شرح زیر ابلاغ می‌گردد: مقدمه عوامل زیستی از طریق انتقال برخی از بیماری‌های واگیر به انسان، سالیانه دهها هزار نفر را به کام مرگ برده و سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۲۳ هشدار احتمال بروز پاندمی در سال‌های آینده را اعلام نموده است. از آنجا که پشه آئدس به عنوان یکی از ناقلین مهم در بروز برخی بیماری‌های واگیر نقش داشته و علیرغم اینکه کشور ما زیستگاه طبیعی این پشه نبوده ولی متاسفانه در سالیان اخیر در برخی از نقاط کشور پشه ناقل آئدس گزارش شده و از سوی دیگر، وجود آن در کشورهای شرق ایران مانند پاکستان و افغانستان و گزارش‌های متعددی از اپیدمی‌های بیماری دانگ و چیکونگونیا نیاز به یک دستورالعمل ملی در این حوزه را ایجاد نموده که این سند بر همین مبنا تدوین شده است. این پشه می‌تواند از راههای زمینی و از طریق حمل و نقل و جابه جایی قانونی و قاچاق انسان و کالا، از طریق دریایی و حمل و نقل کالا و کارکنان شناورهای دریایی و همچنین از طریق هوایی و جابه جایی مسافران و کالا از نقاط آلوده و مشکوک وارد کشور گردد. از بیماری‌های قابل انتقال توسط این پشه می‌توان به بیماری تب دانگ اشاره نمود که در سال ۲۰۱۲ به عنوان مهمترین بیماری ویروسی که از طریق بندپایان انتقال می‌یابد محسوب شده و تبدیل به یکی از عمده ترین مشکلات بهداشتی در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان شده است. این بیماری به عنوان یکی از اولویت‌های سازمان جهانی بهداشت در بحث پیشگیری و کنترل بیماری‌ها از سال ۱۹۹۳ قرار گرفت. متاسفانه پتانسیل ورود تب دانگ به ایران به ویژه در مناطق جنوبی کشور، بالا است. به علت واردات گیاه لاکی بامبو از کشورهای چین و تایلند ممکن است تخم، لارو، پوپ و یا پشه بالغ وارد کشور شود و یا ائدس آلبوپیکتوس بالغ توسط هواپیما از کشور عربستان سعودی و یا توسط کشتی از پاکستان به ایران منتقل و به سرعت پخش شود. چیکونگونیا یک بیماری ویروسی دیگر است که از طریق این پشه‌های آلوده به انسان منتقل و تهدید بزرگی برای کشور می‌باشد. این بیماری علایم مشابهی با دانگ دارد و در مناطقی که دانگ شایع است به اشتباه، دانگ تشخیص داده می‌شود. انتقال محلی چیکونگونیا از بیش از ۱۰۰ کشور و منطقه در آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکا گزارش شده است و موجب طغیان‌های وسیعی در سال‌های اخیر در کشورهای عربستان سعودی، یمن و پاکستان شده است. بر این اساس و در راستای مدیریت جامع و کامل تهدیدات زیستی، دستورالعمل عملیاتی واپایش تهدیدات ناشی از پشه آئدس مهاجم، با همکاری دستگاه‌های ذی نقش تهیه و تدوین شده است. ماده ۱

• هدف سازماندهی و بسیج ظرفیت‌های ملی و استانی برای مدیریت و کاهش خطر تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی و مقابله با گسترش آن و واپایش پیامدهای بهداشتی و پیشگیری از بیماری‌های منتقله توسط آن ماده ۲
• منظور ۱) سازماندهی، مدیریت، هدایت و راهبری و تقسیم کار ظرفیت‌های کشوری و استانی ۲) رصد و پایش، مراقبت، شناسایی، تشخیص و هشدار تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی ۳) ارتقاء آمادگی‌های بهداشتی، پیشگیرانه و درمانی ۴) پاسخ سریع بهداشتی و درمانی به تهدید ناقل مهاجم زیستی ۵) ارتقاء آمادگی‌های زیرساختی و عملیاتی پدافند زیستی ۶) ارتقاء قابلیت برگشت پذیری سریع به حالت قبل از حادثه ۷) آموزش عمومی و فرهنگ سازی و تقویت فرهنگ بهداشتی در برابر تهدیدات زیستی ۸) هدایت و راهبری عملیات پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی محیطی در برابر تهدیدات ماده ۳
• مبانی استنادی ۱) سیاست‌های کلی نظام در حوزه پدافند غیرعامل و در حوزه سلامت ابلاغی مقام معظم رهبری (مدظله العالی) ۲) قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور ۳) اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور ۴) نظام عملیاتی پدافند زیستی کشور مصوبه شماره ۲۹۲۴ کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور ۵) آیین‌نامه اجرایی پدافند غیرعامل مرزبانی زیستی مصوبه ۹۹۹ کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور ۶) آیین‌نامه اجرایی نحوه تبادل داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز مرتبط با سامانه فرماندهی و واپایش سازمان با دستگاه‌های اجرایی ملی و استانی مصوبه ۸۰۴ کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور ۷) دستورالعمل‌های مراقبت بهداشتی از بیماری‌های منتقله از ناقلین و مخازن (آئدس، مالاریا و...) ۸) دستورالعمل‌های کشوری و راهنمای بالینی تشخیص و درمان بیماری‌های آربو ویروسی منتقله از آئدس (دنگ، چیکونگونیا، زیکا و تب زرد) ۹) نظام مراقبت سندرمیک وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ماده ۴
• تعاریف و اختصارات ۱) کمیته دائمی: کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور ۲) سازمان: سازمان پدافند غیرعامل کشور ۳) قرارگاه: قرارگاه عملیاتی پدافند زیستی کشور در تابعیت کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور مسئولیت سازماندهی و بکارگیری ظرفیت‌های عملیاتی ملی، دستگاهی، استانی و شهرستانی با مشارکت و همیاری نهادهای مردم محور در حوزه پدافند غیرعامل و مدیریت بحران‌های زیستی و هماهنگی و تعامل بخش‌های کشوری و لشگری را بر عهده دارد. ۴) پدافند زیستی: به مجموعه ای از تدابیر و اقدامات اعم از رصد و پایش تهدیدات و مخاطرات زیستی، تشخیص و اعلام وضعیت‌های زیستی، تعیین دارایی‌ها و سرمایه‌های زیستی کشور، سطح بندی و طبقه بندی آنها کشف و شناسایی نقاط ضعف و آسیب پذیری زیرساخت‌های زیستی، تعیین حریم زیرساخت‌ها، صنایع و مراکز زیستی، آموزش، تمرین و رزمایش‌های زیستی، مدیریت، پشتیبانی، تامین تجهیزات مناسب جهت مقابله و انجام اقدامات در مخاطرات زیستی اعم از تحدید منطقه، رفع آلودگی، امداد، نجات و درمان مصدومین زیستی، پاکسازی و بازیابی منطقه آلوده، تخلیه و اسکان اطلاق می‌شود. ۵) نظام عملیاتی پدافند زیستی: مجموعه تدابیر و اقدامات پدافند زیستی متشکل از تعیین نقش‌ها، نظامات، وظایف و روابط و نحوه تعامل بخش‌های مختلف عملیات پدافند زیستی، مسئولیت دستگاه‌های اجرایی ذی ربط، چگونگی تحقق اهداف و اجرای ماموریت در حوزه پدافند زیستی در سطوح مختلف عملیاتی در برابر تهدیدات زیستی می‌باشد. ۶) تهدید زیستی: هر نشانه، رویداد یا اتفاق زیستی که به صورت طبیعی یا غیرطبیعی و عمدی توانایی و احتمال تضعیف یا نابودی سرمایه‌های زیستی یا اختلال در اقتصاد و امنیت کشور را از طریق به خطر انداختن یا تخریب و نابودی سرمایه‌های زیستی در حوزه‌های شش گانه (انسان، دام، نباتات، غذا و دارو، آب، محیط زیست و منابع طبیعی) داشته و سلامت، امنیت و اقتصاد جامعه را به خطر اندازد. ۷) عوامل زیستی: به موجودات زیستی به ویژه میکروارگانیسم‌ها (ویروس، باکتری، قارچ، انگل، پریون) یا مواد سمی مشتق شده از آنها که به صورت طبیعی یا غیرطبیعی مانند دستکاری ژنتیکی توانایی ایجاد بیماری یا مرگ در انسان، حیوانات، گیاهان و آسیب به محیط زیست را داشته باشد، اطلاق می‌شود. ۸) جامعه مخاطب: به مجموعه افرادی که در سطوح و حوزه‌های مختلف ماموریتی هر دستگاه با آن دستگاه تعامل دارند جامعه مخاطب گفته می‌شود. هدف از تعریف جامعه مخاطب، ارائه محتوایی است که بیشترین تاثیر و کارایی را برای آن گروه خاص داشته باشد. ۹) مدیریت تلفیقی بیماری‌ها: این روش مدیریتی برای واپایش و پیشگیری از بیماری‌های منتقله از آئدس بیش از یک دهه در جهان مطرح گردیده است. این روش مدیریت شامل تلفیق ۶ جز کلیدی که عبارتند از: ارتباط با جامعه، مراقبت اپیدمیولوژیک، تشخیص آزمایشگاهی، مدیریت شرایط محیط، مدیریت بالینی بیماران و مدیریت تلفیقی حشرات. ۱۰) مدیریت تلفیقی حشرات: فرایند تصمیم‌گیری منطقی برای استفاده بهینه از منابع جهت کنترل حشرات است تا اقدامات کنترلی هزینه اثربخشی بهتری داشته باشد. (دستورالعمل کشوری مراقبت حشره شناسی و راهنمای کاربردی کنترل ناقلین تب دانگ، چیکونگونیا و زیکا مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر معاونت بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به شماره نامه ۳۰۰/۱۰۸۶۴ مورخ ۱۳۹۸/۰۷/۰۳ به دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور) ۱۱) نظام مراقبت تلفیقی حشره شناسی و بیماری در انسان: نظام مراقبت برای شناسایی سریع طغیان‌ها، پایش جمعیت ناقلین و عوامل خطر آنها و اندازه گیری بار بیماری باید به صورت تلفیقی انجام شود. علاوه بر مراقبت حشره شناسی و اپیدمیولوژیک، وجود ساختاری برای شناسایی نقاط و رخدادهای پرخطر از جمله فاکتورهای حشره شناسی مانند گزارش‌هایی از افزایش گزش و تغییر رفتار پشه، همچنین شرایط محیطی و رفتار انسانی مستعدکننده طغیان ضروری می‌باشد. ۱۲) گونه مهاجم زیستی: گونه مهاجم یا بیگانه زیستی، گونه ای است غیربومی که از محیط خارج به محیط داخلی وارد شده و ممکن است سبب آسیب در محیط جدید گردد، گونه‌های مهاجم بر روی زیستگاه‌ها و مناطق زیستی تاثیر می‌گذارند و عمدتاً باعث آسیب‌های سلامتی، زیست محیطی، اقتصادی، امنیتی و سایر می‌شوند. ۱۳) ناقل بیماری: موجوداتی هستند که می‌توانند بیماری‌های عفونی را به صورت فعال یا غیرفعال منتقل کنند: ناقلان بیولوژیکی مانند پشه‌ها و کنه‌ها ممکن است حامل پاتوژن‌هایی باشند که می‌توانند در بدنشان تکثیر شوند و معمولاً با گزش به میزبان‌های جدید منتقل شوند. ۱۴) بیماری تب دانگ: بیماری دانگ، در سال ۲۰۱۲ به عنوان مهمترین بیماری ویروسی که از طریق بندپایان انتقال می‌یابد محسوب شده و تبدیل به یکی از عمده ترین مشکلات بهداشتی در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان شده است. این بیماری به عنوان یکی از اولویت‌های سازمان جهانی بهداشت در بحث پیشگیری و واپایش بیماری‌ها از سال ۱۹۹۳ قرار گرفت. انتشار هر ۴ گونه ویروس دانگ از آسیا تا آمریکا، آفریقا و مدیترانه شرقی آن را به یک تهدید سلامت جهانی تبدیل نموده است. وضعیت کامل بیماری در سراسر جهان به طور کامل مشخص نشده است اما الگوی انتشار بیماری در جهان هم برای سلامت عمومی و هم از نظر اقتصادی به حد هشدار رسیده است. ۱۵) بیماری چیکونگونیا: چیکونگونیا یک بیماری ویروسی است که از طریق پشه‌های آلوده به انسان منتقل و تهدید بزرگی برای ایران می‌باشد. بیماری علایم مشابهی با دانگ دارد و در مناطقی که دانگ شایع است به اشتباه تشخیص دانگ داده می‌شود. انتقال محلی چیکونگونیا از بیش از ۱۰۰ کشور و منطقه در آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکا گزارش شده است و موجب طغیان‌های وسیعی در سال‌های اخیر در کشورهای عربستان سعودی، یمن و پاکستان شده است. ۱۶) بیماری زیکا: ویروس زیکا یک ویروس نوپدید قابل انتقال توسط پشه‌ها می‌باشد که به افراد از طریق گزش پشه آلوده گونه آیدس، به خصوص آیدس اجیپتی، منتقل می‌شود. این ویروس برای اولین بار در میمون‌های رزوس در اوگاندا در سال ۱۹۴۷ شناسایی شد و پس از آن در سال ۱۹۵۲ در اوگاندا و تانزانیا از انسان جدا شد. طغیان‌های بیماری ویروسی زیکا از آفریقا، آمریکا، آسیا و پاسفیک گزارش شده است. ۱۷) بیماری تب زرد: تب زرد یک بیماری عفونی است که پشه‌های آئدس مهاجم نقش بسیار مهمی در انتقال ویروس عامل بیماری و ایجاد آن دارند. تا سال ۲۰۲۳، تعداد ۳۴ کشور در آفریقا و تعداد ۱۳ کشور در آمریکای مرکزی و جنوبی یا بومی یا دارای مناطقی هستند که برای تب زرد بومی هستند. تب زرد با واکسنی که ایمن و مقرون به صرفه است، پیشگیری می‌شود. یک دوز واحد از واکسن تب زرد برای محافظت مادام العمر کافی است. ۱۸) مدیریت بهداشت محیطی: مدیریت بهداشت محیطی به منظور تغییر محیط برای جلوگیری و یا به حداقل رساندن تکثیر ناقل و تماس آن با انسان است. از بین بردن، تغییر و یا حذف زیستگاه‌های لاروی از اصول آن می‌باشد. مدیریت محیط ۳ نوع می‌باشد شامل:
• ۱ - تغییرات موقت در زیستگاه ناقل
• ۲ - اقدامات طولانی اثر برای جلوگیری از ایجاد زیستگاه
• ۳ - اقدامات بهداشت مسکن برای کاهش تماس ناقل و انسان ۱۹) ناقل آئدس مهاجم: از آنجا که دو گونه آئدس اجپتی و آئدس البوپیکتوس بومی کشور ایران نبوده و از سایر نقاط دنیا به کشورمان وارد و گسترش یافته‌اند، به اصطلاح به آنها آئدس مهاجم اطلاق می‌شود. لازم به ذکر است که گونه‌های غیرمهاجم مانند آئدس وگزانس یا آئدس کاسپیوس از دیرباز در کشورمان حضور داشته که بر اساس بررسی‌های انجام شده تا کنون پتانسیل انتقال ویروس‌های عامل بیماری زا را نداشته‌اند. ۲۰) نظام مراقبت سندرمیک: این نظام به گردآوری منظم، تجزیه، تحلیل و تفسیر اطلاعات مربوط به وضعیت سلامت جمعیت عمومی اطلاق می‌شود که هدف آن دستیابی به تشخیص‌های زودرس تهدیدهای سلامتی و اعلام هشدار سریع بر اساس داده‌های به دست آمده برای جلوگیری و واپایش طغیان بیماری‌ها در جامعه و افزایش قابلیت پاسخگویی و واکنش سریع سیستم سلامت است نظام مراقبت سندرمیک مبتنی بر پیگیری نشانه‌ها می‌باشد. ماده ۵
• تدبیر قرارگاه پدافند زیستی کشور برای مدیریت، واپایش و مقابله با تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی از طریق سازماندهی ظرفیت‌های ملی، استانی و دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی و غیردولتی با سیاست گذاری، هدایت و راهبری، نظارت، ارزیابی و تقسیم کار وظایف، اجرای ماموریت‌ها و وظایف محوله زیر را توسط دستگاه‌های اجرایی و استان‌ها راهبری و هدایت و واپایش و نظارت می‌نماید؛ ماده ۶
• ماموریت ۱) پیش‌بینی، پیشگیری، پاسخ و مقابله با تهدیدات و مخاطرات ناقل مهاجم زیستی ۲) رصد و پایش منظم و مستمر و تشخیص و آشکارسازی و هشدار ۳) ارتقاء آمادگی‌های عملیاتی، مهارتی و انجام تمرین و رزمایش ۴) بسیج منابع و بکارگیری نیروهای عملیاتی پشتیبان، ذخیره و احتیاط ۵) بروزرسانی، ارتقاء و تجهیز زیرساختی بهداشتی و درمانی ۶) رفع آلودگی و بهسازی محیطی عوامل تهدیدات زیستی ۷) قرنطینه و محدودسازی بهداشتی و درمانی ۸) فرهنگ سازی و آرامش بخشی، آموزش عمومی مردم تا تغییر رفتار بهداشتی ۹) بازیابی، بازتوانی و بازگشت سریع به شرایط قبل از طغیان ۱۰) مستندسازی، تدوین درس آموخته‌ها و پژوهشهای کاربردی مرتبط ۱۱) هدایت، راهبری و هماهنگی و مدیریت دستگاه‌های اجرایی و نظارت و حصول اطمینان از اجرای تصمیم‌ها ماده ۷
• دامنه شمول دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده ۲۹ قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه کشور، سازمان‌های نیروهای مسلح و سایر سازمان‌ها و نهادهای عمومی دولتی و غیردولتی و همه ظرفیت‌های دارای نقش در پدافند زیستی کشور ماده ۸
• اقدامات و گام‌های اساسی پدافند زیستی در مقابله با تهدیدات ناقل مهاجم زیستی ۱) تشکیل قرارگاه پدافند زیستی در سطوح ملی، استانی، شهرستانی و دستگاهی جهت رصد و پایش کلیه اقدامات (مرحله آمادگی، واپایش و مقابله) با شرکت همه دستگاه‌های مرتبط و دارای نقش در این دستورالعمل ۲) رصد و پایش و تشخیص و شناسایی و هشدار و تعیین وضعیت (توسط وزارت بهداشت)
• رصد و پایش دائمی آخرین وضعیت ناقلین و بیماری‌ها در سطوح شهری، استانی، منطقه ای و ملی (مناطق همه گیری)
• مراقبت حشره شناسی نوبه ای (معمول) و تشدید یافته با تله گذاری و مراقبت لاروی و پشه بالغ در مبادی ورودی
• ارزیابی کیفیت و اثربخشی عملیات حذف ناقل مهاجم زیستی (آئدس مهاجم)
• بررسی مداوم پشه ناقل از لحاظ آلودگی به ویروس
• انجام نمونه گیری انسانی و نظام مراقبت سندرمیک بیماری
• تعیین وضعیت آلودگی بیماری و مقابله بهداشتی (سفید - زرد - نارنجی - قرمز)
• غربالگری و تعاقب بیماری و بیمار و ناقل در محدوده‌های شهری و استانی و ملی ۳) بهداشت محیطی: (همه دستگاه‌ها موظف به رعایت شیوه‌نامه‌های ابلاغی وزارت بهداشت در این موضوع هستند)
• بهسازی و پاکسازی مناطق پرخطر از آب‌های راکد و اقلام اسقاطی و انبارهای ضایعاتی
• رفع آلودگی مناطق آلوده و عملیات سمپاشی فضایی (مه پاشی) در شعاع ۵۰۰ متری و لاروکشی
• بهره گیری از ظرفیت‌های فناورانه (پرتوهای هسته ای) و فناوری‌های مدرن برای خنثی و عقیم سازی ناقلین
• رفع آلودگی تجهیزات خودرو و محیط با استفاده از ظرفیت‌های آتش نشانی‌ها و یگان‌های جنگ نوین نیروهای مسلح ۴) فرهنگ سازی و آموزش:
• تدوین سرفصل‌های آموزشی دانشگاهی مرتبط با ناقلین و بیماری‌های منتقله (توسط وزارت بهداشت)
• تدوین و ابلاغ سیاست‌ها و محورهای فرهنگ سازی و آموزش عمومی (توسط وزارت بهداشت)
• آموزش و مهارت آموزی کلیه کارکنان و جمعیت مخاطب در حوزه بهداشت و درمان در بخش دولتی، خصوصی و نظامی (توسط همه دستگاه‌ها)
• آموزش عمومی و مهارتی به مردم در جهت حفظ بهداشت محیط عمومی و محیط کار از طریق رسانه‌های محلی و منطقه ای و ملی (همه دستگاه‌ها بر طبق شیوه‌نامه وزارت بهداشت)
• اجرای آموزش عمومی و فرهنگ سازی به وسیله رسانه‌های ملی استانی و محلی برابر سیاست‌های ابلاغی وزارت بهداشت ۵) ارتقاء سطح آمادگی و ظرفیت مراکز تشخیصی و درمانی و آماده سازی تخت‌های لازم و تخت‌های مراقبت‌های ویژه جهت پذیرش بیماران (وزارت بهداشت و دستگاه‌های دارای مراکز درمانی) ۶) پژوهش، تحقیق و ساخت یا تامین واکسن بیماری‌های قابل انتقال به وسیله ناقل مهاجم زیستی توسط وزارت بهداشت، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت دفاع و پشتیبانی ن.م ۷) پژوهش، تحقیق و ساخت، تولید و تامین کیت‌ها و ابزار تشخیصی استاندارد (پشه ناقل و انسان) ۸) پژوهش، تحقیق و ساخت، پیش‌بینی و تامین ذخایر مورد نیاز و لازم به ویژه خون، فرآورده‌های خونی، سرم و داروهای خاص و مورد نیاز ۹) تدوین برنامه اجرایی و آموزش، تجهیز، تمرین و رزمایش به منظور ارتقاء آمادگی‌ها توسط همه دستگاه‌های دارای نقش در این دستورالعمل با محوریت قرارگاه پدافند زیستی ملی استانی و دستگاهی ۱۰) پیش‌بینی و پیگیری منابع انسانی و مالی مورد نیاز:
• سازماندهی نیروهای داوطلب بسیجی، هلال احمر و ظرفیت سازمان‌های مردم نهاد و بکارگیری در جهت انجام عملیات‌های پدافند زیستی در سطوح شهرستانی استانی دستگاهی و ملی توسط قرارگاه پدافند زیستی
• بهره گیری از ظرفیت‌های سازماندهی شده آماده نیروهای مسلح در کمک به عملیات پدافند زیستی در سطوح مختلف استفاده از منابع و ظرفیت‌های اعتباری پیش‌بینی شده در قوانین بودجه سالانه در دستگاه‌های اجرایی ماده ۹
• وظایف و نقش سازمان‌ها و دستگاه‌ها الف) قرارگاه پدافند زیستی کشور ۱) نسبت به هدایت، راهبری، نظارت بر‌عملکرد قرارگاه‌های زیستی استان‌ها و دستگاه‌های اجرایی در وضعیت‌های عملیاتی (سفید/ زرد و نارنجی) در چارچوب نظام عملیاتی پدافند زیستی اقدام نماید. ۲) نسبت به تشکیل کارگروه رصد و پایش تهدیدات زیستی به منظور تعیین وضعیت اطلاعاتی و عملیاتی و برنامه‌های عملیاتی و نقشه راه اجرایی با مشارکت دستگاه‌های اجرایی اقدام نماید. ۳) نسبت به تهیه و تدوین برنامه عملیاتی و راهبردهای عملیاتی پدافند زیستی با مشارکت دستگاه‌های اجرایی ملی و استانی اقدام و بر حسن اجرای آن نظارت نماید. ۴) نسبت به برگزاری جلسات توانمندسازی و آموزش مدیران ملی و استانی نسبت به برنامه ملی پدافند زیستی اقدام نموده و از درک واحد مدیران اطمینان حاصل نماید. ۵) نسبت به فعال سازی سامانه تبادل اطلاعات، مدیریت واپایش پدافند زیستی با دستگاه‌های ذی ربط اقدام نماید. ۶) نسبت به تهیه، تدوین و ابلاغ شیوه‌نامه‌ها، آیین نامه‌ها و پیوست‌های تخصصی مورد نیاز در ذیل این دستورالعمل اقدام نماید. ب) وزارت کشور ۱) نسبت به ایجاد هماهنگی، هم افزایی و هدایت استانداران و فرمانداران و شهرداری‌ها در مدیریت و واپایش تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی اقدام نماید. ۲) نسبت به ایجاد هماهنگی و هم افزایی در جلسات شورای امنیت کشور (شاک) در رابطه با مدیریت و واپایش تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی اقدام نماید. ۳) تشدید مراقبت‌ها و کنترل مضاعف مرزهای کشور (مبادی مجاز و غیرمجاز) بر اساس آیین‌نامه اجرایی پدافند غیرعامل مرزبانی زیستی و ضوابط و مقررات مرزبانی کشور انجام پذیرد. ج) استانداری‌ها - فرمانداری‌ها ۱) نسبت به تشکیل قرارگاه پدافند زیستی استان/ شهرستان برابر نظام عملیاتی پدافند زیستی مصوب کمیته دائمی اقدام نماید. ۲) هدایت، هماهنگی، هم افزایی و مدیریت در بین دستگاه‌های استانی/شهرستانی در موضوع پدافند زیستی برابر گام‌های اساسی ابلاغی این دستورالعمل ایجاد و اعمال نماید. ۳) نسبت به طراحی، تهیه و پیاده سازی برنامه عملیاتی پدافند زیستی استان/ شهرستان در چارچوب این دستورالعمل اقدام نماید. ۴) کنترل، نظارت و ارزیابی از اجرای و حصول اطمینان از عملکرد قرارگاه‌های پدافند زیستی شهرستان‌ها، دستگاه‌ها و کارگروه‌ها انجام شود. ۵) نسبت به آموزش و فرهنگ سازی مردم و کارکنان دستگاه اجرایی استانی در حفاظت از خود و پاکسازی محیط استان/ شهرستان از طریق ظرفیت رسانه‌های استانی، شهرستانی و محلی اقدام نماید. ۶) با ارزیابی و نظارت، نسبت به حسن اجرای دستورالعمل اقدام نموده و در صورت لزوم توسط سازمان بازرسی استان نسبت به پیگیری قضایی مستنکفین یا متخلفین از اجرای دستورات اقدام گردد. د) شهرداری‌ها ۱) نسبت به طراحی، تهیه و پیاده سازی برنامه عملیاتی پدافند زیستی محدود شهری در چارچوب این دستورالعمل اقدام نماید. ۲) نسبت به بهسازی، پاکسازی و رفع آلودگی محیطی از اماکنی که دارای منابع آب (به صورت روباز) هستند به شرح زیر اقدام نماید:
• جمع‌آوری و دفع آب‌های شهری و رفع آلودگی
• سمپاشی محیط شهری برابر دستورالعمل قرارگاه پدافند زیستی
• پاکسازی، نظافت و رفع آلودگی کانون‌های تجمّع زباله و ضایعات در سطح شهر
• بهسازی محیطی و پاکسازی آبنماهای سطح شهری از آلودگی‌های زیستی
• پاکسازی و انتقال پسماندهایی که می‌تواند محیط رشد ناقل زیستی باشد به خارج از محیط شهری
• جمع‌آوری کلیه لاستیک‌های مستعمل و خودرو‌های فرسوده رها شده در سطح شهر
• تشدید نظارت بر آبیاری فضای سبز به منظور جلوگیری از غرق آبی شدن محل‌های آبیاری ۳) نسبت به آموزش و فرهنگ سازی مردم و عوامل خدمات شهری در حفاظت از خود و پاکسازی محیط شهری اقدام نماید. ه -) وزارت بهداشت و درمان آموزش پزشکی ۱) نسبت به تشکیل و سازماندهی کارگروه رصد و پایش و تشخیص پیش دستانه عوامل بیماری زای ناقل زیستی و تشخیص سریع ویروس‌ها و بیماری‌های منتقله از ناقل مهاجم زیستی (پشه آئدس) با حضور و همکاری دستگاه‌های ذیربط اقدام نماید. ۲) نسبت به ارتقاء و بروزرسانی زیرساخت‌های تخصصی و تشخیصی آزمایشگاهی به منظور ارتقاء قدرت تشخیص و تسریع در زمان تشخیص اقدام نماید. ۳) نسبت به تدوین شیوه‌نامه‌های بهداشتی و درمانی بیماری‌های قابل انتقال ناقل زیستی (تب دانگ، چیکونگونیاپ، تب زرد و زیکا) و آموزش کادر درمانی و بهداشتی و بروز رسانی آنها، و نسبت به آموزش و فرهنگ سازی عمومی اقدام سریع نماید. ۴) نسبت به تهیه و اجرای برنامه عملیاتی پاسخ سریع بهداشتی درمانی با تاکید و رویکرد پیش‌بینی و پیشگیری و مقابله در مناطق تشخیص داده شده اقدام سریع نماید. ۵) نسبت به فعال و عملیاتی نمودن مرکز EOC مقابله با تهدیدات زیستی وزارت بهداشت و درمان اقدام و نسبت به دریافت اخبار و گزارش‌ها از استان‌ها و دستگاه‌ها اقدام نماید. ۶) نسبت به تقویت نظام مراقبت و گزارش دهی در حوزه سلامت (خصوصی، دولتی، غیردولتی و نظامی) اقدام کند. ۷) نسبت به ایجاد آمادگی در بیمارستان‌های مناطق (استانها و شهرستان‌ها) درگیر بیماری‌ها اقدام نماید. ۸) نسبت به ایفاء نقش محوری در قرارگاه‌های پدافند زیستی ملی، استانی و شهرستانی در هدایت، راهبری و مقابله عملیات پدافند زیستی و تامین شیوه‌نامه‌های تخصصی بهداشتی، آموزشی، درمانی و فرهنگی اقدام نماید. ۹) نسبت به گسترش دیپلماسی پدافند زیستی در تعامل با سازمان بهداشت جهانی و سازماندهی کمک کشورهای خارجی اقدام کند. و) وزارت جهاد کشاورزی ۱) نسبت به تشکیل کارگروه رصد و پایش، تشخیص، هشدار، بهداشت و قرنطینه حوزه دام و کشاورزی اقدام نماید و وظایف تعیین شده در نظام عملیاتی پدافند زیستی را به اجرا درآورد. ۲) ایفاء نقش محوری و کمک به راهبری عملیات پدافند زیستی در حوزه دام و نباتات در قرارگاه پدافند زیستی کشور در سطوح ملی استانی و شهرستانی اعمال و اجرا نماید. ۳) نسبت به طرح ریزی عملیات محدودسازی و قرنطینه بهداشتی دامی و نباتی، زیرساخت‌ها و فضاهای لازم، اقدام و بنا به دستور و با هماهنگی قرارگاه پدافند زیستی اجرا نماید. ۴) ارتقاء و بروزرسانی نظام دیده بانی زیستی و مرکز کنترل، مدیریت و پیشگیری بیماری‌های با مبداء دام و مشترک انسان و دام (زئونوز) را عملیاتی و اجرا کند. ۵) نسبت به تحقیق، پژوهش و تولید واکسن و سرم و کیت‌های تشخیصی برای مقابله با بیماری‌های ۴ گانه (تب دانگ، چیکونگونیاپ، تب زرد و زیکا) ناشی از ناقل مهاجم زیستی اقدام نماید. ۶) اقدامات پاکسازی بهسازی و رفع آلودگی و سم پاشی علیه آفات نباتی با هماهنگی وزارت بهداشت به منظور بررسی احتمال اثر گذاری بر حوزه انسان انجام شود. ۷) نسبت به سازماندهی، آموزش و تمرین بکارگیری ظرفیت‌های پاکسازی، بهسازی و رفع آلودگی و سم پاشی موجود وزارت جهاد کشاورزی با بکارگیری دوگانه در حوزه‌های پاکسازی ناقل مهاجم زیستی با هماهنگی وزارت بهداشت اقدام نماید. ۸) نسبت به فعال و عملیاتی نمودن مرکز EOC مقابله با تهدیدات زیستی وزارت جهاد کشاورزی در حوزه دام (دام و طیور و آبزیان) و نباتات اقدام و نسبت به دریافت اخبار و گزارشات از استانها و دستگاه‌ها اقدام نماید. ۹) نسبت به ارتقا و بروزرسانی زیرساخت‌های تخصصی و تشخیصی آزمایشگاهی به منظور ارتقاء قدرت تشخیص و تسریع در زمان تشخیص در حوزه دام (دام و طیور و آبزیان) و نباتات و مشترک اقدام نماید. ۱۰) نسبت به تدوین شیوه‌نامه‌های بهداشتی بیماری‌های قابل انتقال ناقل زیستی (دامی و زئونوز) و آموزش کادر بهداشتی و کشاورزی بروزرسانی آنها و همچنین آموزش و فرهنگ سازی عمومی جامعه مخاطب اقدام نماید. ۱۱) نظام مراقبت و گزارش دهی در حوزه دام (دام و طیور و آبزیان) و نباتات (خصوصی، دولتی، غیردولتی) تقویت گردد. ۱۲) نسبت به انجام پژوهش‌های کاربردی و میدانی در مناطق مستعد به مهاجمین زیستی در حوزه دام و نباتات و کشاورزی و تدوین شیوه‌نامه‌های بهداشتی و اجرایی در بهره‌برداری بهینه در حوزه‌های ذیربط به منظور کشف، خنثی سازی و تشخیص تهدیدات ناقلین بیماری‌ها به دام و انسان اقدام نماید. ۱۳) نسبت به ایجاد زیرساخت‌های لازم و سازماندهی بانک پشتیبان داده و ذخایر عناصر زیستی تهدیدزا در حوزه دام (دام و طیور و آبزیان) و نباتات درچارچوب سیاست‌های قرارگاه پدافند‌زیستی کشور اقدام نماید. ۱۴) در زمینه گسترش دیپلماسی پدافند زیستی و تعامل با سازمان‌های بین‌المللی مرتبط و سازماندهی کمک‌های کشورهای خارجی در حوزه دام و نباتات اقدام لازم انجام شود. ۱۵) نسبت به تولید مواد اولیه مورد نیاز جهت تولید مواد و سموم رفع آلودگی از صنایع پتروشیمی اقدام نماید. ز) سازمان شیلات ۱) نسبت به سازماندهی کارگروه رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی در حوزه بنادر، شناورها، و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی سازی آن در محدوده تحت مدیریت شیلات و بخش خصوصی مرتبط آن، اقدام نماید. ۲) رفع آلودگی و پاکسازی محموله‌ها و انجام عملیات رفع آلودگی و پاکسازی در بنادر به سرعت، انجام شود. ۳) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه بهداشت محیطی و انسانی برای حفاظت از خود و آموزش و فرهنگ سازی در بین کارکنان و جامعه مخاطب اقدام نماید. ۴) نسبت به بهسازی، پاکسازی و رفع آلودگی محیطی از اماکنی که دارای منابع آب (به صورت روباز) هستند به شرح زیر اقدام نماید:
• جمع‌آوری و دفع آبهای راکد در سطح بنادر و رفع آلودگی
• سمپاشی محیط بندر برابر دستورالعمل قرارگاه پدافند زیستی
• پاکسازی، نظافت و رفع آلودگی کانون‌های تجمع زباله و ضایعات در سطح بندر
• بهسازی محیطی و پاکسازی آبنماهای سطح بندر از آلودگی‌های زیستی
• پاکسازی و انتقال پسماندهایی که می‌تواند محیط رشد ناقل زیستی باشد به خارج از محیط بندر
• جمع‌آوری کلیه لاستیک‌های فرسوده و خودرو‌های فرسوده رها شده در سطح بندر
• مدیریت و دفع بهداشتی فاضلاب و پساب تولیدی در بندر تحت مدیریت شیلات
• مدیریت اقلام فرسوده رها شده در سطح بندر تحت مدیریت شیلات ح) سازمان بازرسی کل کشور ۱) نسبت به بازرسی مستمر و نظارت بر عملکرد دستگاه‌های کشوری و دریافت گزارش‌های لازم پیرامون اجرایی سازی مصوبات کمیته دائمی و تصمیم استانداران و فرمانداران در این چارچوب اقدام و متخلفین و مستنکفین احتمالی را برابر قانون تعقیب نماید. ط) وزارت راه و شهرسازی ۱) کمیته پدافند زیستی وزارت را با شرکت معاونین و شرکت‌های زیرمجموعه دارای نقش در پدافند زیستی به ریاست معاون حمل و نقل تشکیل و نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه اجرایی پدافند زیستی آن وزارت و دستگاه‌های زیرمجموعه در چارچوب این دستوالعمل اقدام نماید. ۲) الزامات و وظایف دستگاه‌های زیرمجموعه وزارت در حوزه پیاده سازی آیین‌نامه اجرایی پدافند غیرعامل مرزبانی زیستی - مصوب کمیته دائمی - در پایانه‌های مرزی کشور با مشارکت دستگاه‌های ذی ربط اقدام و با نظارت عملیاتی از اجرای آن اطمینان حاصل نماید. ی) سازمان بنادر و دریانوردی/ سازمان هواپیمایی کشوری/ شرکت راه‌آهن ج.ا.ا/ شرکت فرودگاه‌ها/ سازمان راهداری/ شرکت کشتیرانی / شرکت ملی نفتکش ایران ۱) نسبت به سازماندهی و فعال نمودن کمیته پدافند زیستی به منظور رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی در حوزه بنادر، اسکله‌ها،ترمینال‌ها، فرودگاه‌ها، ایستگاه‌های جاده ای و ریلی و سایر زیرساخت‌های ذی ربط و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی سازی آن در محدوده تحت مدیریت در تمام مراکز و بخش‌های خصوصی ذی ربط خود اقدام نماید. ۲) رفع آلودگی و پاکسازی محموله‌ها و انجام عملیات رفع آلودگی و پاکسازی انجام شود. ۳) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه بهداشت محیطی و انسانی برای حفاظت از خود و آموزش و فرهنگ سازی در بین کارکنان و جامعه مخاطب اقدام نماید. ۴) نسبت به آموزش، توجیه، ابلاغ، اجرا و نظارت بر دستورالعمل‌های صادره از قرارگاه پدافند زیستی/ وزارت بهداشت به اصناف و اتحادیه‌های مرتبط اقدام نماید. ۵) نسبت به بهسازی، پاکسازی و رفع آلودگی محیطی با استفاده از تجهیزات آتش نشانی،HSE و سایر از اماکنی که دارای منابع آب (به صورت روباز) هستند به شرح زیر اقدام نماید:
• جمع‌آوری و دفع آب‌های راکد در سطح هر مراکز (بنادر، اسکله‌ها،ترمینال‌ها، فرودگاه‌ها، ایستگاه‌های جاده ای و ریلی و سایر) و رفع آلودگی
• سمپاشی محیط پیرامونی برابر دستورالعمل قرارگاه پدافند زیستی
• پاکسازی، نظافت و رفع آلودگی کانون‌های تجمع زباله و ضایعات در سطح مراکز
• بهسازی محیطی و پاکسازی آبنماهای سطح بندر از آلودگی‌های زیستی
• پاکسازی و انتقال پسماندهایی که می‌تواند محیط رشد ناقل زیستی باشد به خارج از محیط
• جمع‌آوری کلیه لاستیک‌های فرسوده و خودرو‌های فرسوده رها شده در محیط
• مدیریت و دفع بهداشتی فاضلاب و پساب تولیدی در محیط مراکز تحت مدیریت
• مدیریت اقلام فرسوده رها شده در سطح مراکز تحت مدیریت ک) سازمان هواشناسی ۱) نسبت به تهیه برنامه‌های رصد و پایش تحولات جوی و اقلیمی در محدوده و چارچوب پیش‌بینی پیش دستانه هوایی و جابه جایی احتمالی ناقل بیماری زای زیستی اقدام و به صورت نوبه ای روزانه به قرارگاه پدافند زیستی کشور و استان ارائه نماید. ۲) نسبت به بررسی و صدور گزارش هشدارهای هواشناسی در مورد تغییرات دمایی، جوی، هوایی در چارچوب اثرگذاری بر انتقال و جابه جایی، رشد و تکثیر یا نابودی ناقل بیماری زا با همکاری وزارت بهداشت و درمان اقدام و هماهنگی با قرارگاه پدافند زیستی اقدام نماید. ل) سازمان بسیج مستضعفین ۱) نسبت به سازماندهی واحدهی عملیاتی پدافند زیستی در مناطق و نواحی و پایگاه‌های مقاومت در سراسر کشور به منظور ایفاء نقش مشارکتی و کمک به عملیات پدافند زیستی در چارچوب نظام عملیاتی پدافند زیستی مصوب کمیته دائمی اقدام نماید. ۲) نسبت به سازماندهی، آموزش و ارتقاء مهارت عملیاتی از نیروهای داوطلب بسیجی، دوره احتیاط و ذخیره سربازی دارای رسته بهداشت درمان و بازنشستگان حوزه بهداشت و درمان در قالب یگان‌های ذخیره و احتیاط ملی و استانی پدافند زیستی در چارچوب نظام عملیاتی پدافند زیستی مصوب کمیته دائمی اقدام نموده به شکلی که در سطح ملی و استانی و شهرهای بزرگ، یک یگان سازماندهی گردد. تذکر - آموزش و بکارگیری یگان‌های احتیاط و ذخیره بسیج در پدافند زیستی در چارچوب راهبردها و سیاست‌های تخصصی قرارگاه پدافند زیستی کشور خواهد بود. ۳) در عملیات رصد، ردیابی، غربالگری، محدودسازی و رفع آلودگی با قرارگاه‌های پدافند زیستی استانی همکاری و مشارکت نماید. ۴) فعالیت‌های مردم یاری در مرحله آمادگی و اقدام در حین عملیات پدافند زیستی را در چارچوب دستورالعمل‌های قرارگاه پدافند زیستی را اجرا نماید. ۵) برنامه‌های عملیاتی پدافند زیستی و تمرین، رزمایش در سطوح عملیاتی مختلف را در چارچوب این دستورالعمل، تدوین و پیاده سازی نماید. ۶) نسبت به سازماندهی و آموزش عمومی پدافند زیستی به اصناف و اقشار و کارخانجات به منظور ایفاء نقش در عملیات پدافند زیستی اقدام نماید. ۷) از طریق بهره گیری حداکثری از ظرفیت‌های آموزشی و فرهنگ سازی بسیج در آموزش جامعه مخاطب پدافند زیستی با قرارگاه‌های پدافند زیستی مشارکت و همکاری نماید. م) جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران ۱) نسبت به تشکیل کارگروه بازیابی و بازتوانی و مردم یاری اقدام و با هدایت و راهبری آن اقدامات لازم را اجرایی نماید. ۲) نسبت به تشکیل و سازماندهی سامانه رصد و پایش و تشخیص پیش دستانه عوامل بیماری زای ناقل زیستی و تشخیص سریع ویروس‌ها و بیماری‌های منتقله از ناقل مهاجم زیستی (پشه آئدس) با حضور و همکاری وزارت بهداشت و قرارگاه پدافند زیستی کشور اقدام و گزارش‌های نوبه ای لازم را ارائه نماید. ۳) نسبت به طرح ریزی و اجرایی سازی برنامه‌های امداد و نجات پدافند زیستی در قالب نظام عملیاتی پدافند زیستی اقدام نماید. ۴) نسبت به تامین و تولید ذخایر عملیاتی، ملی و منطقه ای و واکسن، دارو، تجهیزات و اقلام امدادی پدافند زیستی بنا به درخواست قرارگاه پدافند زیستی کشور و وزارت بهداشت اقدام نماید. ۵) نسبت به سازماندهی زیرساخت‌ها و برنامه عملیاتی و اقدامات پیشگیرانه امدادی در برابر تهدیدات زیستی و همه گیری‌های ملی در چارچوب این دستورالعمل اقدام نماید. ۶) نسبت به گسترش دیپلماسی پدافند زیستی در تعامل با صلیب سرخ جهانی و سازماندهی کمک کشورهای خارجی اقدام نماید. ۷) نسبت به سازماندهی، آموزش و بکارگیری نیروهای داوطلب در قالب نیروهای احتیاط و ذخیره عملیاتی پدافند زیستی اقدام نماید. ۸) نسبت به فعال سازی ظرفیت‌های درمانی جمعیت هلال احمر در کمک به نظام بهداشت و درمان کشور در اقدامات تشخیصی، درمانی اقدام نماید. ن) سازمان حفاظت محیط زیست ۱) نسبت به ارتقاء و بروزرسانی نظام دیده بانی زیستی و مرکز کنترل، مدیریت و پیشگیری بیماری‌های حیات وحش و زئونوز اقدام نماید. ۲) نسبت به مراقبت از زیستگاه‌های طبیعی کشور و جلوگیری از آلودگی آنها در برابر ناقل مهاجم زیستی اقدام نماید. ۳) نسبت به بهسازی و رفع آلودگی و پاکسازی زیستگاه‌های طبیعی و جلوگیری از تبدیل این زیستگاه‌ها به مراکز جمع‌آوری و دفن زباله اقدام نماید. ۴) نسبت به تدوین برنامه‌های عملیاتی و پیش‌بینی محدودسازی و قرنطینه در حوزه محیط زیست، زیرساخت‌ها و فضاهای لازم و برنامه عملیاتی اقدام نماید. ۵) نسبت به تشدید مراقبت‌های مرزبانی زیستی و اقدامات تشخیصی کنترلی بهداشتی در حوزه‌های استحفاظی اقدام نماید. ۶) نسبت به شبکه سازی و فعال سازی آزمایشگاه‌های تشخیصی محیط زیست متناسب با سطح تهدیدات و ارتقاء ظرفیت‌های موجود اقدام نماید. ۷) نسبت به تهیه برنامه عملیاتی و آموزش، تمرین، رزمایش در سطوح مختلف آن و ارتقا آمادگی‌ها اقدام کند. س) وزارت نیرو ۱) نسبت به ارتقاء و بروزرسانی و فعال سازی نظام دیده بانی زیستی، غربالگری و ردیابی در حوزه‌های آب و فاضلاب و منابع آب (سدها، تونل‌های انتقال آب، شبکه‌های انتقال آب شهری، تصفیه خانه‌ها، ایستگاه‌های پمپاژ، مخازن و سایر) اقدام نماید. ۲) نسبت به حفاظت و واپایش و بهسازی، پاکسازی و رفع آلودگی از منابع آب‌های سطحی، تالاب‌ها، دریاچه‌ها، چاه‌ها، قنوات و سایر منابع آب تحت مدیریت خود، در برابر ناقل مهاجم زیستی اقدام نماید. ۳) نسبت به ارتقاء شبکه آزمایشگاه‌های تشخیص آلودگی و تهدیدات حوزه آب و پاسخ سریع به تهدیدات زیستی حوزه آب و فاضلاب اقدام نماید. ۴) نسبت به تشدید مراقبت‌ها و اقدامات تشخیصی کنترلی بهداشتی با استفاده از شیوه‌نامه‌های وزارت بهداشت در حوزه‌های استحفاظی منابع آب و فاضلاب اقدام نماید. ۵) نسبت به صیانت از منابع آبی، حفظ محیط زیست و ارتقای بهداشت عمومی با مدیریت تهدیدات زیستی حوزه آب اقدام نماید. ۶) نسبت به تامین و توزیع منابع آب بهداشتی و سالم به صورت پایدار جهت عموم جامعه اقدام نماید. ع) وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ۱) نسبت به فعال سازی کمیته پدافند زیستی وزارت دفاع با شرکت معاونت‌ها و سازمان‌های دارای نقش در پدافند زیستی اقدام و برنامه‌های زیر را دنبال نمایند. ۲) نسبت به سازماندهی و ارتقاء ظرفیت‌های آزمایشگاه‌های تشخیصی به شکلی که بتواند مداخلات و دستکاری عامدانه و تغییرات ماهوی ناقل زیستی را به موقع تشخیص دهد، اقدام نماید. ۳) از ماموریت‌های قرارگاه عملیاتی پدافند‌زیستی به عنوان مرکز عمل کلی پدافند‌زیستی، به صورت تخصّصی پشتیبانی نماید. ۴) نسبت به تامین و تولید تجهیزات تخصصّی پدافند زیستی برابر سیاست‌های قرارگاه پدافند زیستی اقدام نماید. ۵) نسبت به انجام تحقیق، پژوهش، طراحی، تولید و ذخیره واکسن‌های چهارگانه (تب دانگ، چیکونگونیاپ، تب زرد و زیکا) مورد نیاز اقدام نماید. ۶) نسبت به ایجاد زیرساخت‌های لازم و سازماندهی بانک پشتیبان داده و ذخایر عناصر زیستی تهدید زا در چارچوب سیاست‌های قرارگاه پدافند زیستی کشور اقدام نماید. ۷) نسبت به برآورد و تامین ذخایر راهبردی دارو، واکسن، سرم، خون، فرآورده‌های خونی و تجهیزات تشخیصی، بهداشتی، رفع آلودگی و درمانی نیروهای مسلح اقدام نماید. ۸) نسبت به تدوین برآوردهای تخصصی نوبه ای تهدیدات زیستی دشمنان در حوزه‌های مختلف ۶گانه (انسان، دام، نباتات، غذا و دارو، آب و محیط زیست) در چارچوب برنامه و سیاست‌های قرارگاه پدافند زیستی کشور اقدام نماید. ۹) نسبت به تدوین دستورالعمل لازم و اجرایی نمودن آنها جهت پایش و شناسایی، پاکسازی، بهسازی و رفع آلودگی محموله‌ها در زیرساخت‌های تحت مدیریت وزارت دفاع اقدام نماید. ف) سازمان‌های نیروهای مسلح معاونت هماهنگ کننده ستاد کل: نسبت به سازماندهی و فعال سازی کمیته پدافند زیستی ستاد کل نیروهای مسلح اقدام و برنامه عملیاتی لازم را تدوین و اجرایی نماید: ۱) نسبت به پشتیبانی و حمایت از اقدمات پدافند زیستی در استان‌ها توسط ظرفیت‌های نیروهای مسلح در چارچوب ضوابط و مقدورات نیروهای مسلح اقدام نماید. ۲) نسبت به انجام عملیات پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی در زیرساخت‌های دریایی و سایر مراکز و زیرساخت‌های ذی ربط، برابر این دستوالعمل اقدام نماید. ص) نیروی دریایی ارتش / نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ۱) به منظور رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی در حوزه بنادر، شناورها، اسکله‌ها، انبارها و سایر نسبت به سازماندهی و فعال نمودن کمیته پدافند زیستی نیرو و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی سازی آن در محدوده تحت مدیریت خود اقدام نماید. ۲) رفع آلودگی و پاکسازی محموله‌ها و انجام عملیات رفع آلودگی و پاکسازی در بنادر انجام شود. ۳) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه بهداشت محیطی و انسانی برای حفاظت از خود و آموزش و فرهنگ سازی در بین کارکنان و جامعه مخاطب اقدام نماید. ۴) نسبت به بهسازی، پاکسازی و رفع آلودگی محیطی از اماکنی که دارای منابع آب (به صورت روباز) می‌باشند به شرح زیر اقدام نماید:
• جمع‌آوری و دفع آب‌های راکد در سطح محیط بنادر و سایر مراکز و رفع آلودگی
• سمپاشی محیط بنادر و سایر مراکز برابر دستورالعمل قرارگاه پدافند زیستی
• پاکسازی، نظافت و رفع آلودگی کانون‌های تجمع زباله و ضایعات در سطح محیط
• بهسازی محیطی و پاکسازی آبنماهای سطح بنادر از آلودگی‌های زیستی
• پاکسازی و انتقال پسماندهایی که می‌تواند محیط رشد ناقل زیستی باشد به خارج از محیط بندر (منطقه جمع‌آوری پسماند)
• جمع‌آوری کلیه لاستیک‌های فرسوده و خودرو‌های فرسوده رها شده در سطح بندر
• مدیریت و دفع بهداشتی فاضلاب و پساب تولیدی در بندر تحت مدیریت
• مدیریت اقلام فرسوده رها شده در سطح بندر تحت مدیریت ق) فرماندهی نیروی انتظامی ج.ا.ا ۱) نسبت به تشکیل کارگروه امنیت عبور و مرور و محدودسازی، اقدام و با هدایت و راهبری آن، وظایف تخصصی کارگروه را اجرا نماید. ۲) نسبت به برقراری نظم و امنیت عبور و مرور و محدوده قرنطینه بهداشتی و اعمال مقررات و الزامات اقدام نماید. ۳) نسبت به تهیه و اجرایی سازی برنامه محدود سازی منطقه عملیاتی پدافند زیستی و اعمال قرنطینه بهداشتی برابر مصوبات قرارگاه پدافند زیستی کشور یا استان اقدام نماید. ۴) نسبت به اعمال مقررات واپایش اقلام آلوده با قابلیت جابه جایی ناقلین مهاجم زیستی برابر دستورالعمل وزارت بهداشت اقدام نماید. ۵) نسبت به اعمال الزامات و وظایف مربوطه در حوزه آیین‌نامه اجرایی پدافند غیرعامل مرزبانی زیستی در پایانه‌های مرزی کشور با مشارکت دستگاه‌های اجرایی ذی ربط اقدام و با نظارت عملیاتی از اجرای آن حصول اطمینان نماید. ر) سازمان صدا و سیما ج.ا.ا ۱) نسبت به تشکیل کارگروه اطلاع رسانی و آرامش بخشی جامعه اقدام نموده و با هدایت و راهبری کارگروه، وظایف آن را اجرایی نماید. ۲) نسبت به اطلاع رسانی، آگاهی بخشی و آرامش بخشی به موقع و مناسب و اعتمادسازی عمومی در سطح ملی یا استانی بنا به ضرورت برابر دستورالعمل و شیوه‌نامه‌های آموزشی وزارت بهداشت اقدام نماید. ۳) نسبت به تهیه، تولید و پخش برنامه‌های آموزشی و فرهنگ سازی عمومی برابر سیاست‌های قرارگاه پدافند زیستی کشور و شیوه‌نامه‌های آموزشی وزارت بهداشت تا تغییر رفتار بهداشتی اقدام نماید. ش) وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ۱) نسبت به فعال سازی زیرساخت‌ها و توسعه قابلیت‌های عملیاتی ردیابی و غربالگری بیماران و بیماری و تهدیدات زیستی با استفاده از فناوری‌های ارتباطی اقدام نموده و نتیجه را به قرارگاه پدافند زیستی کشوری/استانی اعلام نمایید. ت) وزارت امور خارجه ۱) نسبت به توسعه دیپلماسی پدافند زیستی و همکاری مشترک بین کشورهای همسایه و منطقه در چارچوب رصد و پایش، تشخیص و هشدار و مقابله مشترک با تهدیدات زیستی (پدافند مشترک و جمعی زیستی) در چارچوب این دستورالعمل اقدام نماید. ۲) نسبت به اعمال و ملاحظات بهداشتی درمانی در ملاقات‌های خارجی برابر دستورالعمل وزارت بهداشت در آستانه و حین همه گیری‌های ملی اقدام نماید. ۳) نسبت به دفاع حقوقی از منافع ملی در برابر تهاجم، مداخله یا اقدام غیرمسئولانه زیستی کشورهای همسایه و دارای تعامل برابر تدابیر قرارگاه پدافند زیستی اقدام نماید. ث) وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه ۱) نسبت به رصد و پایش و تشخیص و هشدار تهدیدات زیستی عامدانه دشمن (تهاجم، مداخله یا اقدام غیرمسئولانه) در بین کشورهای منطقه و کشورهای دارای تعامل اقدام نماید. ۲) نسبت به بررسی منشاء تهدیدات زیستی، عمدی یا غیرعمدی بودن آنها در چارچوب سیاست‌های پدافند زیستی کشور اقدام نماید. ۳) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه عملیاتی مقابله با بیوتروریسم دشمنان در چارچوب سیاست‌های پدافند زیستی کشور اقدام نماید. ۴) نسبت به پشتیبانی اطلاعاتی مورد نیاز از عملیات قرارگاه پدافند زیستی کشور اقدام نماید. ۵) نسبت به رصد و پایش آزمایشگاه‌های زیستی سطوح بالای کشورهای همسایه و دشمنان اقدام و برآورد اطلاعاتی تهدیدات زیستی علیه کشور را تهیه و به قرارگاه پدافند زیستی کشور گزارش نماید. خ) وزارت صنعت، معدن و تجارت ۱) نسبت به حمایت و پشتیبانی از صنایع بومی تولید تجهیزات پدافند زیستی و حوزه‌های مرتبط با آن اقدام کند. ۲) نسبت به پشتیبانی لجستیکی در تامین و تولید تجهیزات مورد نیاز در حوزه پدافند زیستی اقدام نماید. ۳) نسبت به سازماندهی و فعال نمودن کمیته پدافند زیستی بر اساس شیوه‌نامه‌های ابلاغی قرارگاه پدافند زیستی/ وزارت بهداشت به منظور رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی در شهرک‌های صنعتی و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی سازی آن در محدوده تحت مدیریت خود اقدام نماید. ۴) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه بهداشت محیطی و انسانی برای حفاظت از خود و آموزش و فرهنگ سازی در بین کارکنان و جامعه مخاطب اقدام نماید. ۵) نسبت به بهسازی و پاکسازی و مدیریت پسماند و پساب در سطح شهرک‌های صنعتی اقدام نماید. ۶) نسبت به جمع‌آوری کلیه لاستیک‌های فرسوده و اقلام فرسوده و رها شده در سطح شهرک‌های صنعتی اقدام نماید. ۷) نسبت به آموزش، توجیه، ابلاغ، اجرا و نظارت بر دستورالعمل‌های صادره از قرارگاه پدافند زیستی / وزارت بهداشت به اصناف و اتحادیه‌های مرتبط اقدام نماید. ذ) وزارت نفت ۱) نسبت به سازماندهی و فعال نمودن کمیته پدافند زیستی بر اساس شیوه‌نامه‌های ابلاغی قرارگاه پدافند زیستی / وزارت بهداشت به منظور رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی‌سازی آن در مناطق و صنایع تحت مدیریت خود اقدام نماید. ۲) نسبت به آماده سازی و فعالسازی زیرساخت‌های تشخیصی بهداشتی درمانی برای حفاظت از خود و ارتقاء سلامت و ارتقاء آمادگی واحدهای HSE اقدام نماید. ۳) نسبت به جمع‌آوری، دفع پسماندها و بهسازی، سمپاشی و رفع آلودگی از محیط‌های تحت مدیریت خود اقدام نماید. ۴) نسبت به تولید مواد اولیه مورد نیاز جهت تولید سموم و مواد رفع آلودگی از صنایع پتروشیمی برابر نیازهای وزارت بهداشت و وزارت جهاد کشاورزی اقدام نماید. ض) وزارت گردشگری ۱) نسبت به ساماندهی دفاتر گردشگری و مسافرتی و آموزش و اطلاع رسانی به جمعیت مخاطب در خصوص بیماری‌های مرتبط با ناقل مهاجم زیستی در کشورهای پرخطر و آلوده اقدام نماید. ۲) نسبت به ساماندهی مراکز گردشگری و اقامتی داخل کشور و آموزش و اطلاع رسانی به جمعیت مخاطب در خصوص بیماری‌های مرتبط با ناقل مهاجم زیستی در کشورهای پرخطر و آلوده اقدام نماید. ۳) نسبت به اعمال و نظارت و واپایش مراکز گردشگری و اقامتی مطابق شیوه‌نامه‌های ابلاغی وزارت بهداشت اقدام نماید. ۴) نسبت به تعیین راهنمای ایمنی HSE در مراکز اقامتی و گردشگری اقدام و با آموزش ایمنی و بهداشت کارکنان مراکز گردشگری و اقامتی مطابق شیوه‌نامه‌های ابلاغی وزارت بهداشت اقدام نماید. غ) سازمان مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ۱) نسبت به سازماندهی و فعال نمودن کمیته پدافند زیستی و واحدهای HSE شرکت‌های ذی ربط بر اساس شیوه‌نامه‌های ابلاغی قرارگاه پدافند زیستی به منظور رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی سازی آن در محدوده تحت مدیریت خود اقدام نماید. ۲) نسبت به آموزش، توجیه، ابلاغ، اجرا و نظارت بر دستورالعمل‌های صادره از قرارگاه پدافند زیستی/ وزارت بهداشت به مراکز صنعتی و تجاری و گردشگری مرتبط اقدام نماید. ۳) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه بهداشت محیطی و انسانی برای حفاظت از خود و آموزش و فرهنگ سازی در بین کارکنان و جامعه مخاطب اقدام نماید. ۴) نسبت به واپایش ناقل مهاجم زیستی برابر دستورالعمل ابلاغی از وزارت بهداشت اقدام نماید. ۵) نسبت به بهسازی و پاکسازی و مدیریت پسماند و پساب در سطح مناطق آزاد با تاکید بر بنادر اقدام نماید ۶) نسبت به جمع‌آوری کلیه لاستیک‌های فرسوده و اقلام فرسوده و رها شده در سطح مناطق آزاد اقدام نماید. ۷) با استفاده از ظرفیت‌ها و قابلیت‌های موجود در مناطق آزاد و برنامه‌ریزی جهت ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز و ضروری برای واپایش تهدیدات ناقل مهاجم زیستی، هم افزایی لازم ایجاد نماید. ۸) دستورالعمل لازم جهت رفع آلودگی و پاکسازی محموله‌ها و انجام عملیات رفع آلودگی و پاکسازی در مناطق آزاد، تدوین، ابلاغ و برای اجرای آن نظارت گردد. ماده ۹
• دستورات هماهنگی ۱) نسبت به تدوین ابلاغ و اجرایی سازی برنامه‌های اجرایی پدافند زیستی در چارچوب این دستورالعمل اقدام و رونوشت برای قرارگاه پدافند زیستی کشور ارسال نمایند. ۲) نسبت به آموزش و توجیه مدیران، کارشناسان و کارکنان زیرمجموعه در خصوص وظایف خود در نظام عملیاتی پدافند زیستی و در چارچوب این دستورالعمل اقدام نمایند. ۳) نسبت به ارتقاء حفظ و صیانت از سلامت فردی، بهسازی، پاکسازی در حوزه مدیریتی آن دستگاه اقدام و با بازرسی‌های نوبه ای از اجرای آن اطمینان حاصل نمایند. ۴) وظایف تخصصی واگذار شده به هر دستگاه در چارچوب نظام عملیاتی پدافند زیستی مصوب کمیته دائمی و این دستورالعمل به دقت برنامه‌ریزی و اجرا گردد. ۵) بودجه و اعتبارات اجرایی سازی این دستورالعمل از محل اعتبارات عمومی دستگاه و تکالیف قانونی دستگاه‌ها مبنی بر تامین منابع برنامه‌های پدافند غیرعامل و مدیریت بحران تامین گردد. ۶) نسبت به برقراری و ایجاد سامانه‌های ارتباطی برخط و فرماندهی و واپایش مرتبط با سازمان پدافند غیرعامل اقدام و گزارش‌های نوبه ای خود را به قرارگاه پدافند زیستی کشور ارسال نمایند. ۷) نسبت به طراحی و برنامه‌ریزی آموزش، تجهیز، تمرین، رزمایش در سطوح عملیاتی مختلف درون دستگاه به منظور ارتقاء آمادگی‌ها اقدام و گزارش‌های نوبه ای خود را به قرارگاه پدافند زیستی کشور ارسال نمایند. ماده ۱۰
• دستگاه‌های اجرایی موظفند هرگونه قصور و کوتاهی در اجرای این دستورالعمل را به سازمان گزارش کرده و برابر مقررات با فرد متخلّف، برخورد کنند. ماده ۱۱
• سازمان با مستنکفین از این دستورالعمل بنا بر تخلّف یا استنکاف صورت گرفته و بر اساس شیوه‌نامه ای که توسط سازمان تنظیم و ابلاغ می‌گردد برخورد انضباطی کرده و در صورت نیاز از طریق قوه قضائیه اقدام می‌کند. تبصره
• وفق تبصره ۱ قانون تشکیل سازمان مستنکفان علاوه بر جبران خسارت وارد شده، به مجازات موضوع ماده (۵۷۶) کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده) مصوب ۱۳۷۵/۰۳/۰۲ محکوم می‌شوند و چنانچه خسارتی وارد نشده باشد برابر قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب ۱۳۷۲/۰۹/۰۷ با مستنکف رفتار خواهد شد. رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و کارگروه دائمی پدافند غیرعامل کشور سرلشکر پاسدار محمٌد باقری