دستورالعمل ساماندهی ساختار سازمانی واحدهای حقوقی
در اجرای اختیارات موضوع ابلاغیه‌های شماره۱۹۶۹۹۳ مورخ ۱۳۸۶/۱۲/۰۴، ۱۷۶۳۳۶ مورخ ۱۳۸۸/۰۹/۰۵ رئیس جمهور محترم و ۱۵۰۸۸ /۴۴۲۵۳ مورخ ۱۳۸۹/۰۱/۲۵ معاون اول رئیس جمهور و با توجه به اختیارات و وظایف معاونت‌های توسعه مدیریت و سرمایه انسانی و حقوقی رئیس جمهور در خصوص جایگاه، وظایف و روش‌های انجام کار در بخش‌های امور حقوقی دستگاههای اجرایی، بر اساس اصل جامعیت و عدم تمرکز، دستورالعمل «ساماندهی ساختار سازمانی معاونت‌های حقوقی دستگاههای اجرایی» به شرح ذیل ابلاغ می‌گردد. دستگاههای اجرایی در چارچوپ ماده (۲۹) قانون مدیریت خدمات کشوری و ضوابط آن موظفند در تنظیم ساختار سازمان پیشنهادی خود مفاد آن را رعایت و مراتب را به معاونت حقوقی رئیس جمهور گزارش نمایند: ۱ (منسوخ ۱۳۹۲/۰۸/۰۴)
- ساختار سازمانی واحدهای حقوقی: امور حقوقی در وزارتخانه‌ها، سازمانهای مستقل، موسسات وابسته، شرکتهای دولتی (که باید دولتی باقی بمانند) و نهادهای عمومی غیردولتی در سقف ماده (۲۹) قانون مدیریت خدمات کشوری در یکی از قالبهای تشکیلاتی زیر پس از تایید معاونت توسعه مدیریت سازماندهی می‌شود. الف
- وزارتخانه‌ها و سازمانهای مستقل: در این ساختار امور حقوقی در سه شکل ایجاد می‌شود: ا - ا - معاونت حقوقی مستقل: در این ساختار امور حقوقی منحصرا در قالب معاونت حقوقی دستگاه، سازماندهی شده و معاونت مذکور منحصراً عهده دار وظایف و اختیارات مربوطه خواهد بود. تبصره
- در مواردی که محدودیت ماده (۲۹) قانون مدیریت خدمات کشوری وجود داشته باشد معاونت امور حقوقی و مجلس تشکیل خواهد شد. ۲ - ۱ - در این صورت واحد سازمانی مستقل حسب مورد در قالب «اداره کل» و مستقیماً زیرمجموعه رئیس دستگاه سازماندهی شده و عهده دار کلیه امور حقوقی سازمان خواهد بود. ۳ - ۱ - چنانچه تحقق ساختار سازمانی در قالبهای فوق امکانپذیر نباشد، امور حقوقی دستگاه به عهده معاونتی است که عهده دار وظایف دیگری همچون امور مجلس، پشتیبانی، هماهنگی استانها، یا عناوین مشابه، نیز می‌باشد. در این صورت واحد سازمانی اختصاصی حقوقی در سطح اداره کل با عنوان «اداره کل امور حقوقی» در تشکیلات معاونت مزبور منظور می‌گردد. ب
- موسسات وابسته (به استثناء آموزشی و پژوهش) و شرکتهای دولتی: ساختار امور حقوقی در این دستگاهها، به صورت اداره کل و یا مدیریت حقوقی می‌باشند مدیرکل یا مدیرحقوقی مستقیماً و حسب مورد زیرنظررئیس دستگاه، مدیرعامل می‌باشد. ۲ (منسوخ ۱۳۹۲/۰۸/۰۴)
- شرایط: ۱
- ۲ - در سازماندهی امور حقوقی دستگاههای و موضوع بند «الف» رعایت شرایط زیر الزامی می‌باشد: ۱ - ۱ - ۲) با توجه به تخصصی بودن ماموریتهای و محوله ادغام امور حقوقی سازمان در واحدهای دیگر همچون بازرسی، امور مجلس و غیره بارعایت ماده ۲۹ قانون مدیریت خدمات کشوری، ممنوع می‌باشد. ۲ - ۱ - ۲) ارتباط مستقیم واحد حقوقی سازمان با رئیس سازمان ضروری است. چنانجه واحد حقوی سازمان زیر مجموعه یکی از معاونین سازمان پیش‌بینی کند در این صورت احراز پست معاونت مزبور منوط به داشتن حداقل مدرک کارشناسی موضوع بند«۲ - ۲» خواهد بود. ۲
- ۲ - شرایط احراز پست در ساختارهای سازمانی معاونت حقوقی مندرج در بند «۱ - ۱»، مدیرکل حقوقی مندرج در بند «۲ - ۱» و مدیران کل موضوع بند «۳ - ۱» داشتن مدرک کارشناسی ارشد در رشته حقوق از دانشگاههای معتبر داخل و خارج از کشور و یا حداقل مدرک کارشناسی به همراه ده سال سابقه کار حقوقی می‌باشد. دارندگان مدارک تحصیلی فقه و حقوق اسلامی و مدارک حوزوی معادل با داشتن حداقل پانزده سال سابقه کار در واحدهای حقوقی و یا موفقیت در آزمونهایی که بدین منظور از سوی معاونت حقوقی ریاست جمهوری برگزار می‌گردد، می‌توانند پستهای فوق را تصدی می‌نمایند. تبصره
- اولویت تصدی پستهای موضوع این بند با کارشناسان ارشد حقوق تخصصی در رشته‌های مرتبط با وظایف دستگاه اجرایی خواهد بود. ۳
- ۲ - نصب و عزل متصدیان پستهای موضوع بندهای «۱ - ۱»، «۱ - ۲» و «۱ - ۳» بر اساس شرایط مقرر از سوی معاون حقوقی رئیس جمهوری و با حکم بالاترین مقام اجرایی دستگاه صورت خواهد گرفت. ۴
- ۲ - امور حقوقی موضوع این دستورالعمل علاوه بر موارد مذکور در شرح وظایف قانونی دستگاههای اجرایی شامل سایر امور حقوقی دستگاههایی که تحت عناوین دیگر نظیر وصول مطالبات، اجرای احکام، اجرای اسناد و نظایر آن انجام می‌شود، خواهد بود. ۳
- شرح وظایف واحدهای حقوقی دستگاههای اجرایی: وظایف زیر به عنوان وظایف مشترک واحدهای حقوقی دستگاههای اجرایی بر اساس نوع آنها در قالب گروههای ذیل تفکیک و تقسیم می‌گردد. حدود وظایف و ماموریتهای زیر برای هر یک از وزارتخانه‌ها، سازمانهای مستقل، موسسات وابسته، شرکتهای دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی حسب مورد از سوی معاون حقوقی ریاست جمهوری تعیین و ابلاغ می‌گردد. الف
- دعاوی و امور قضایی: - رسیدگی به اختلافات بین موسسات و واحدهای تابعه از جهت تداخل وظایف قانونی و برداشت از قوانین و مقررات و نحوه اجرای آنها و همچنین رسیدگی به اختلافهای مالی و قراردادی و ارائه راه کارهای حقوقی مشخص جهت حل و فصل آن و اتخاذ تدابیر لازم در این زمینه. پیگیری و اتخاذ تمهیدات لازم جهت اجرای احکام و اسناد لازم الاجرا له و علیه دستگاه و پیگیری اجرای آراء رفع اختلاف حقوقی دستگاههای اجرایی در دستگاه مربوطه. - دفاع از بخشنامه‌ها، دستورالعملها، نظام نامه‌ها و عناوین مشابه در دیوان عدالت اداری و سایر مراجع مربوطه.
- رسیدگی به شکایات اشخاص حقیقی و حقوقی غیردولتی حسب ارجاع بالاترین مقام اجرایی دستگاه یا معاونین وی.
- اقامه و دفاع از دعاوی له یا علیه دستگاه در محاکم عمومی و انقلاب دادگستری جمهوری اسلامی ایران.
- تهیه و تنظیم شکوائیه و لایحه دفاعیه در پاسخ به دعاوی و شکایات مطروحه علیه اقدامات و تصمیمات دستگاه در دیوان عدالت اداری، مراجع حل اختلاف کار و سایر مراجع قانونی.
- معرفی نماینده حقوقی برای شرکت در جلسات دادگاهها، کمیسیونها، مجامع، ستادها و هیاتها و اعلام نظر در چارچوپ وظایف و اختیارات قانونی.
- ساماندهی دعاوی و داوریهای دستگاههای اجرایی و ارائه اطلاعات و گزارشهای مربوط. ب
- قوانین لوایح و استعلامات:
- تهیه و تدوین مجموعه تنقیح شده از قوانین و مقررات مرتبط با دستگاه و واحدهای وابسته مطابق با ضوابط ابلاغی از سوی معاونت حقوقی رئیس جمهور.
- جمع‌آوری و انتشار نظریات حقوقی مطابق با الگوی طراحی شده توسط معاونت حقوقی رئیس جمهور.
- پشتیبانی حقوقی از کمیسیونها، شوراها و مجامعی که دستگاه عضو آن می‌باشد.
- بررسی و جمع بندی نظرات واحدهای مختلف در مورد استعلامات دفتر هیات دولت و کمیسیونهای مربوط وشوراها و کارگروهها، کمیسیونها» کمیته‌ها و عناوین مشابه، - بررسی و تنظیم و تایید پیش نویس لوایح و یا مصوبات مورد نظر دستگاه برای طرح در مراجع مربوطه حسب مورد هیات وزیران یا شوراها و کمیسیونهای مربوطه. - بررسی و تنظیم متن کلیه بخشنامه‌ها و دستورالعملها و ضوابط و نظامنامه‌ها و عناوین مشابه که توسط رئیس دستگاه یا سایر مدیران ذیصلاح بعد از تائید واحد حقوقی صادر خواهد شد.
- ابلاغ بخشنامه‌ها دستورالعملها و ضوابط، نظامنامه‌ها که رئیس دستگاه تصویب می‌نماید.
- انجام امور مربوط به ابلاغ قوانین و مصوبات هیات وزیران و سایر مقررات مربوط به واحدهای سازمانی زیرمجموعه دستگاه. - پاسخگویی به استعلامات اشخاص حقیقی و حقوقی (دولتی و غیردولتی) در مورد وجود و اعتبار بخشنامه‌ها، نظامنامه‌ها و دستگاهها. - پاسغ به استعلامهای حقوقی موسسات و واحدهای تابعه و پشتیبانی حقوقی آنها در موارد تعارض و ابهام در تفسیر یا اجرای قوانین و مقررات. - بررسی و پاسخکویی به گزارشهای مراجع نظارتی ار جمله سازمان بازرسی کل کشور، دیوان محاسبات کشور، کمیسیون اصل (۹۰) قانون اساسی... و با هماهنگی واحدهای ذیربط.
- دفاع از تصویب نامه‌ها و آیین‌نامه و سایر مصوبات هیات وزیران در هیات تطبیق مصوبات با قوانین مجلس شورای اسلامی.
- گرد آوری، تدوین و تنقیح قوانین و مقررات مورد عمل دستگاه و انتشار آنها بر اساس شیوه‌های معاونت حقوقی ریاست جمهوری.
- انتشار قوانین و مقررات مورد عمل دستگاهها بر اساس الگوها و شیوه‌های معاونت حقوقی ریاست جمهوری.
- ورود اطلاعات مربوط به قوانین و مقررات و به ویژه بخشنامه‌ها، نظام نامه‌ها و... سامانه قوانین و مقررات کشور. ج
- تعهدات و قراردادها:
- تنظیم و یا تائید قراردادهای موردنیاز ادارات و واحدهای تابعه و پاسخگویی به استعلامهای مربوط به آنها.
- انجام امور حقوقی مربوط به مناقصه‌ها و مزایده‌ها و قراردادهای دستگاه با هماهنگی معاونت حقوقی و همکاری در اجرای برنامه نظارت بر امور حقوقی مناقصات، شوراها و قراردادهای دستگاهها.
- تهیه پس نویس قراردادهایی نمونه (تیپ) در حوزه‌های مختلف مورد عمل و نیاز دستگاهها بر اساس ضوابط و چارچوبها واگذاری ابلاغی معاونت حقوقی.
- اخذ و وسیدگی و انجام اقدامات لازم در خصوص اسناد لازم الاجرا مربوط به تعهدات و قراردادهای دستگاه ذیرط در مراجع صالح.
- وصول مطالبات مربوط به تعهدات و قراردادهای دستگاه مربوطه.
- صدور اجراییه و پیگیری مراحل مختلف آن تا حصول نتیجه. د
- املاک و امور ثبتی:
- انجام امور مربوط به مستندسازی اموال منقول و غیرمنقول دستگاهها بر اساس قوانین و مقررات مربوطه و همکاری با معاونت حقوقی در این خصوص و ارائه گزارش و اطلاعات به دبیرخانه کمیسیون مربوطه.
- تشکیل بانک اطلاعات املاک اعم از مستند و غیرمستند.
- پشتیبانی، رسیدگی و پاسخگویی به کلیه امور مربوط به دعاوی املاک و امور ثبتی.
- رسیدگی به کلیه امور املاک و اراضی وقفی، صلحی، هبه ای و...
- همکاری با اداره کل اموال دولت و ارائه اصول اسناد املاک به آن اداره کل. ه
- - امور هماهنگی، آموزشی و پژوهشی: - برنامه‌های هماهنگی امور آموزشی در قالبهای همایش، کارگاه آموزشی و عناوین مشابه برای کارشناسان حقوقی دستگاه و واحدهای زیرمجموعه و دستگاههای همکار در قوه مجریه و سایر قوا با هماهنگی معاونت حقوقی ریاست جمهوری.
- اطلاع رسانی حقوقی در حوزه‌های مورد فعالیت دستگاه.
- تنظیم خط مشی و برنامه سالیانه در حوزه حقوقی دستگاه مربوط با توجه به سیاستهای ابلاغی معاونت حقوقی رئیس جمهور و ارائه گزارش عملکرد سالانه به معاونت مذکور. - تشکیل مستمر جلسات شورای هماهنگی امور حقوقی دستگاه و ارائه گزارش عملکرد به مراجع ذیربط.
- پیگیری و نظارت بر اجرای صحیح و کامل قوانین و مقررات مورد عمل دستگاه.
- همکاری با مراکز علمی دانشگاهی و پژوهشی کشور به منظور ایجاد رشته‌های تخصصی حقوقی دانشگاهی و ارتقاء تخصص و ادبیات حقوقی در حوزه‌های تخصصی دستگاههای اجرایی و سازمانهای زیر مجموعه و اجرای مطالعات پژوهشی حقوقی مورد نیاز دستگاهها با هماهنگی معاونت پژوهشی.
- تعیین موضوعات و اولویتهای پژوهشی دستگاه در زمینه حقوقی با همکاری معاونت پژوهشی. - ساماندهی آموزشهای حقوقی تخصصی کارشناسان حقوقی و اتخاذ تمهیدات لازم برای آموزش حقوقی مدیران و کارشناسان حوزوی مختلف دستگاه بر اساس سرفصلهای مصوب و ابلاغی از سوی دو معاونت حقوقی و توسعه مدیریت سرمایه انسانی ریاست جمهوری با استفاده از ظرفیتهای موجود.
- مشارکت فعال با معاونت حقوقی ریاست جمهوری در بازرسی و ارزیابی عملکرد معاونتها و مدیریتهای حقوقی و اجرای ‹‹منشور حقوق مراجعین›› ابلاغی از سوی آن معاونت. - هماهنگی و همکاری با معاونت حقوقی در اجرای دستورالعمل ساماندهی خدمات حقوقی و تایید صلاحیت کارشناسان و مشاوران حقوقی مرتبط با دستگاههای اجرایی.
- حضور و مشارکت فعال در جلسات شورای هماهنگی، کمیته‌های تخصصی و شورای معین معاونت حقوقی ریاست جمهوری. فاطمه بداغی لطف اله فروزنده