دستورالعمل ممیزی عبوری انرژی

دستورالعمل اجرایی ممیزی عبوری انرژی Instruction for Walk through Energy Audit شماره: ۱۰۰۸-۱۲۳۷۳۰ /۶۰ عنوان: دستورالعمل اجرایی ممیزی عبوری شماره دستورالعمل: ۱۰۰۸- ۱۲۳۷۳۰ /۶۰ واحد مسئول: دفتر امور بهداشت، ایمنی، محیط‌زیست و انرژی واحد همکار: سازمان‌های تابعه و وابسته تاریخ تصویب: ۲۴/۵/۹۴ شماره تماس: ۸۱۷۷۴۰۶۷ حوزه کاربرد: کلیه واحدهای صنعتی و معدنی تحت نظارت وزارت صنعت، معدن و تجارت تصویب کننده: مدیرکل امور بهداشت، ایمنی، محیط زیست و انرژی (HSEE) پیوست: دارد مدت اعتبار دستورالعمل: ۳ سال تاریخ تجدیدنظر: دستورالعمل مقدمه با توجه به روند رو به رشد مصرف انرژی در صنایع و همچنین قوانین بین‌المللی در راستای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، افزایش بهره‌وری مصرف انرژی و حرکت به سوی توسعه پایدار، از جمله اهداف اساسی کشور در مبحث استفاده از منابع انرژی می‌باشد. مصرف انرژی در هر صنعت یکی از عوامل مهم در تعیین هزینه تمام شده محصول می‌باشد. با توجه به تغییر قیمت حامل‌های انرژی و بحث هدفمندی یارانه‌ها و همچنین پایش‌های منظم توسط سازمانهای مرتبط و جرائم ناشی از عدم رعایت استانداردها، لزوم برنامه‌ریزی و اجرای ممیزی‌های کنترلی و دوره ای انرژی بیش از پیش احساس می‌گردد. این دستورالعمل در بر گیرنده حداقل الزامات و اقدامات برای هدایت و اجرای ممیزی‌های انرژی عبوری به منظور ارزیابی عملکرد، شناسایی فرصتهای آشکار بهبود و کنترل بهینه مصرف انرژی در صنایع می‌باشد. با شناخت از عملکرد فرآیند، میزان مصرف و همچنین استانداردهای مرتبط، میزان انحراف از استاندارد یا شاخص هدفگذاری شده از طریق ارزیابی کلی و سرانگشتی داده‌ها به دست آمده و راهکارهای اولیه در جهت بهبود عملکرد و کاهش مصرف انرژی ارائه می‌گردد. لذا دستورالعمل اجرایی ممیزی انرژی عبوری به منظور بهبود و کنترل عملکرد واحدهای صنعتی و معدنی وابسته به وزارت صنعت، معدن و تجارت تدوین شده است. تعاریف و اصطلاحات وزارت: وزارت صنعت، معدن و تجارت دفتر امور HSEE: دفتر امور بهداشت، ایمنی، محیط‌زیست و انرژی وزارت صنعت، معدن و تجارت امور HSEE: تشکیلات مرتبط امور بهداشت، ایمنی، محیط‌زیست و انرژی در سازمان‌های تابعه و وابسته و بخش صنعت، معدن و تجارت واحد: کلیه صنایع و معادن تحت پوشش و نظارت وزارت صنعت، معدن و تجارت مدیر/کارشناس انرژی: فردی است دارای مدرک تحصیلی مرتبط با انرژی که وظیفه هماهنگی اجرای ممیزی را بر عهده دارد. حامل انرژی: کلیه فرمها یا جریانهای انرژی نظیر سوخت‌های فسیلی، الکتریسیته، بخار، و سایر سرویسهای جانبی نظیر آب و همچنین منابع تجدید پذیر که درفعالیتهای سازمان یا واحد، به عنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار می‌گیرند. برنامه مدیریت انرژی: برنامه ای جهت دستیابی و تثبیت استفاده موثر و کارا از انرژی مشتمل بر خط مشی، رویه‌ها، فعالیتها، مسئولیت‌ها و منابعی که عملکرد سازمان را در دستیابی به اهداف تعریف شده در خط مشی تحت تاثیر قرار می‌دهد. مصرف ویژه انرژی: عبارتست از میزان انرژی مصرفی به ازای واحد فعالیت (تولید) سازمان که می‌تواند بر حسب هر یک از حامل‌های انرژی جداگانه محاسبه و ارزیابی شده و یا برای کل انرژی مصرفی (با لحاظ نمودن راندمان‌های تبدیل) محاسبه و ارزیابی گردد. شاخص عملکرد انرژی (EPI): شاخصی است که از تقسیم انرژی کل مصرفی در واحد تولیدی به مجموع تولیدات هم وزن شده مختلف واحد، محاسبه میشود. این شاخص امکان انجام ارزیابی بهتر را درواحد‌های چند محصولی برای بازه‌های زمانی متفاوت تولید فراهم می‌آورد. (پیوست۲) ضریب انتشار دی اکسید کربن: ضریبی است که میزان تولید و انتشار گاز گلخانه ای دی اکسید کربن (جرم) را به ازای واحد مصرف هر یک از حاملهای انرژی (و همچنین در فرآیند تولید به ازای واحد وزنی محصول) بیان میکند. این ضریب برای دی اکسید کربن ناشی از احتراق در جدول پیوست ۱ ارائه شده است. و ضریب انتشار دی اکسید کربن فرآیندی توسط خود واحد تولیدی محاسبه می‌گردد. کمیته ممیزی انرژی: از کارشناس یا مدیر انرژی شرکت و نمایندگان واحدهای HSEE، خدمات فنی، بهره‌برداری، تعمیرات، امور مهندسی و فرآیند، سایر واحد‌های مرتبط و همچنین نماینده مدیریت تشکیل می‌گردد. سازمان وابسته: کلیه سازمان‌ها، شرکت‌ها، موسسات، صندوق‌ها و دستگاه‌های وابسته که به‌موجب قانون یا بر اساس اساسنامه مصوب زیرمجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت محسوب می‌گردند. سازمان تابعه: کلیه سازمان‌های صنعت، معدن و تجارت استان‌ها تذکر: سازمان صنعت، معدن و تجارت جنوب استان کرمان نیز در گروه تابعه قرار می‌گیرد. برنامه جامع مدیریت بهداشت، ایمنی، محیط‌زیست و انرژی HSEE: راهنمای جامعی است که در آن نحوه همکاری، وظایف و مسئولیت‌های سازمان‌های تابعه و وابسته در جهت هم‌افزایی و کاهش مخاطرات موجود در واحدهای صنعتی و معدنی جهت نیل به اهداف عالی وزارت تدوین‌شده است. (ابلاغ شماره ۲۴۱۴۵۷ /۶۰ مورخ ۲۰ /۱۱ /۹۳) کمیته‌های تخصصی انرژی: مرجع رسمی برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، نظارت بر اجرای قوانین و دستورالعمل‌های حوزه انرژی در سازمان‌های تابعه، وابسته و بخش می‌باشد. هدف: تهیه مبنای یکسان برای برنامه‌ریزی و اجرای ممیزی‌های عبوری و مراقبتی تسهیل اتخاذ تصمیم برای برنامه‌ریزی ممیزی‌های تفصیلی انرژی سازمان ارزیابی عملکرد واحد‌ها واثر بخشی اقدامات انجام شده شناسایی پتانسیل‌های بهبود مصرف انرژی و تعریف اقدامات و فعالیتهای اصلاحی پشتیبانی از استقرار برنامه مدیریت انرژی و سیستم گزارش دهی مناسب دامنه شمول: این دستورالعمل در کلیه صنایع و معادن تحت پوشش و نظارت وزارت صنعت، معدن و تجارت به منظورارزیابی و ممیزی عملکرد در حوزه انرژی تدوین شده است و با توجه به مسئولیت‌ها و اختیارات تعریف شده، لازم الاجرا می‌باشد. شرح وظایف: تحقق اهداف برنامه ممیزی عبوری انرژی مستلزم تشکیل کمیته ممیزی انرژی متشکل از نمایندگان بخشهای مرتبط به منظور هدایت ممیزی و بررسی و اجرایی نمودن راهکارها و پیشنهادات صرفه جویی انرژی می‌باشد. فعالیتهای کمیته ممیزی انرژی باید حداقل مشتمل بر موارد زیر باشد: شناسایی سیستم‌ها و تجهیزات مهم وعمده مصرف کننده انرژی تهیه یا تایید و به روز رسانی چک لیست‌های ممیزی انتخاب و سازماندهی تیم ممیزی و زمانبندی اجرا. نظارت بر اجرای ممیزی بررسی و تایید گزارش ممیزی تعیین منابع لازم برای اجرای راهکارها و اقدامات اصلاحی اولویت بندی و برنامه‌ریزی اولیه اجرای راهکار‌ها و یافته‌های ممیزی مستندات مربوطه به ممیزی‌های عبوری باید به نحو مطلوب در واحد مدیریت انرژی ثبت و نگهداری شود. مکانیزم مناسب ارائه گزارش ممیزی‌های عبوری یا یافته‌های آن به مراجع ذیربط خارج سازمان، مدیریت و نیز به امور HSEE باید در نظر گرفته شود. مسئولیت نظارت برحسن اجرای این دستورالعمل بر عهده امور HSEE سازمانهای استانی و تابعه می‌باشد. تذکر: ساختار نظارتی- اجرایی این دستورالعمل منطبق با محدوده کاری و شرح وظایف برنامه جامع مدیریت HSEE ابلاغی مقام عالی وزارت در نامه شماره ۲۴۱۴۵۷/۶۰ مورخ ۲۰/۱۱/۹۳ با شماره ثبتی ۱۰۰۸ می‌باشد. سازوکار اجرایی و فرآیند انجام کار: هر واحد به منظور استفاده بهینه از منابع و حاملهای انرژی، کنترل و کاهش تلفات آنها، شناسایی راهکار‌های بهبود و همچنین ارزیابی اثر بخشی اقدامات انجام شده می‌بایست اقدام به انجام ممیزی‌های عبور (Walk Through Audit) به صورت منظم و دوره ای نماید. بر اساس تشخیص کمیته ممیزی انرژی، ممیزی‌های عبوری می‌تواند توسط تیم ممیزی انرژی خود واحد، سازمان بیرونی و یا مشارکت هر دو تیم انجام شود. ممیزی‌های عبوری (Walk Through Audit) انرژی می‌بایست با هدف شناسایی موقعیت‌هایی که تلفات انرژی آشکار دارند، تخمین میزان تلفات و تعیین برنامه زمان‌بندی مناسب برای تعمیر و نگهداری به منظور کاهش و کنترل تلفات انرژی انجام شوند. زمان لازم برای این نوع ممیزی‌ها کوتاه بوده و در مدت چند روز انجام می‌گردند. این نوع ممیزی‌ها باید به صورت دوره ای (حداقل سالی یکبار) در واحد‌های سازمان تکرار شوند و حداقل مشتمل بر بررسی موارد و سیستم‌های زیر باشند. محل‌های ذخیره سازی سوخت سیستم‌های تولید توان سیستم‌های تولید و بازیافت حرارت کوره‌ها، بویلر‌ها و سایر سیستم‌های احتراقی مشعلها سیستم تولید و توزیع بخار و جمع‌آوری کندانس دستگاههای کنترل و اندازه گیری (عملکرد، کالیبراسیون) سیستم تولید، توزیع و مصرف هوای فشرده سطوح سرد وگرمی که نیاز به ترمیم، تعویض و یا نصب عایقکاری دارند وضعیت سیستم تله‌های بخار (کنترل نشتی‌ها) وضعیت سیستم روشنایی بررسی سیستم تهویه هوا (گرمایش یا سرمایش)، سیکلهای تبرید و... سیستم پمپاژ کمپرسورها و فن‌های مهم سرویس‌های اصلاح کننده و تقویت کننده کارکرد سیستم (مانند سیستم‌های روغنکاری و...) موتورهای الکتریکی در عملیات ممیزی عبوری انرژی علاوه بر بررسی سیستم‌های ذکر شده فوق می‌بایست همزمان سایر نقاط دارای تلفات آشکار بررسی و راندمان کلی سایر سیستم‌ها و تجهیزات و همچنین سیستم‌های تولید و مصرف حاملهای انرژی نیز بررسی گردیده تا اهداف زیر محقق شده و در گزارش نهایی ممیزی لحاظ گردد: تعیین انواع و مقدار حاملهای انرژی مصرفی و تولیدی در واحد بررسی اطلاعات و داده‌های جریان انرژی و بررسی وضعیت کارکرد سیستم‌های مورد بررسی توصیف روند مصرف و تولید انواع حاملهای انرژی در دوره‌های زمانی مورد بررسی (حداقل فصلی) و تعیین هزینه انرژی و سهم آن در قیمت تمام شده کالا و خدمات در دوره‌های زمانی فوق. تعیین و بکارگیری روش مناسب برای ثبت و تجزیه و تحلیل وضعیت تولید و مصرف انرژی تعیین شاخص‌های ارتباطی دقیق بین مصرف انرژی و تولید کالا یا خدمات سازمان محاسبه میزان انتشار گازهای گلخانه ای بر اساس ضرایب تعیین شده در فرآیند و احتراق سوخت به ازای تن محصول در سال (پیوست ۱) مقایسه شاخصهای انرژی‌بری واحدهای سازمان در شرایط طراحی، عملیاتی و استاندارد و اتخاذ راهکارهای مناسب به منظور اصلاح و کنترل مصرف انرژی شناسایی پتانسیلهای کاهش مصرف انرژی توسعه و اولویت بندی اقدامات ممکن برای بهینه سازی مصرف انرژی اصلاح و بازنگری اصلاح و بازنگری این دستورالعمل بنا به تشخیص اداره کل HSEE وزارت میسر خواهد بود. مستندات Handbook of Energy Audits by Albert Thumann, William J. Younger پیوست: پیوست ۱: ضرایب انتشار گازهای گلخانه‌ای نظر به اهمیت کنترل و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و تعهدات بین‌المللی کشور در این خصوص، تعیین میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای مرتبط با مصرف انرژی و ارزیابی اثربخشی پروژه‌های بهینه سازی در کاهش انتشار امری مهم به شمار می‌آید. برای این منظور جدول ضریب نشر سوختهای فسیلی به شرح زیر مورد استفاده واقع خواهد شد. نوع سوخت ضریب نشر CO2 واحد نفت کوره ۲۹۷۸ Kg/1000lit نفت گاز ۲۶۴۸ Kg/1000lit نفت سفید ۲۴۱۵ Kg/1000lit بنزین ۲۳۲۳ Kg/1000lit گاز طبیعی ۲۱۳۳ Kg/1000 m3 گاز مایع ۱۳۵۸ Kg/1000lit پیوست ۲: نحوه محاسبه شاخص بهره‌وری انرژی در واحد‌های چند محصولی در فعالیت‌هایی که چند محصول تولید می‌گردد برای اینکه بتوان میزان انرژی بری و مصرف ویژه انرژی را در صورت تغییر در میزان تولید هر محصول، محاسبه و بررسی نمود، شاخصی تحت عنوان 1EPIیا شاخص بهره‌وری انرژی تعریف می‌گردد. بدین صورت که سهم هر کالا در انرژی بری کل فرآیند با یک ضریب وزنی در معادلات وارد می‌گردد. محاسبات مر بوط به این شاخص به صورت زیر می‌باشد. نحوه محاسبه ضریب وزنی: ابتدا مصرف ویژه انرژی برای هر محصول در شرایط طراحی محاسبه شده و با EI1،EI2،EI3 و.... نمایش داده می‌شود. ضریب وزنی هر محصول از تقسیم EI آن محصول بر کوچکترین EIبه دست خواهد آمد. بدیهی است ضریب وزنی محصول دارای EI کوچکتر، "۱" خواهد شد. WEI2 را با توجه به ضرایب به دست آمده به صورت زیر محاسبه می‌کنیم. برای تعیین شاخص EPI بر مبنای شرایط طراحی و یا سال پایه و بیان آن به صورت درصدی همانند زیر عمل می‌گردد. پیشنهاد دهنده تایید کننده تصویب کننده احمد خوش‌گرد رئیس گروه انرژی کتایون نعمت پور معاون مدیر کل دفتر امور HSEE رسول یار احمدی مدیر کل دفتر امور HSEE 1Energy Performance Index 2Weighted Energy Intensity