آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور
رعایت مفاد آیین‌نامه برای تمام کارکنان سازمان و دیگر اشخاص حقیقی و حقوقی مرتبط با سازمان الزامی است و در صورت وجود دلیل و شواهدی بر نقض مقررات آن یا احتمال تخلف از این مقررات، موضوع باید به مقام‌های مافوق یا سازمان و دیگر مراجع دارای صلاحیت گزارش شود.
سازمان در راستای کاهش وابستگی به بودجه عمومی و جبران خسارات وارده به بیت المال در اثر ارتکاب جرم و اجرای مجازات حبس و به منظور افزایش کمیت و کیفیت خدمات زندان بانی و ایجاد زیرساختهای جدید، با طی مراحل قانونی و اخذ مجوزهای لازم، امکان اخذ هزینههای جاری موسسه‌های کیفری را از دیگر بخش‌ها و منابع مالی از جمله جبران قسمتی از هزینه‌ها توسط محکومان پس از آزادی، فراهم می‌کند.
سازمان آمارها و اطلاعات زیر را به نحو توصیفی و تحلیلی تهیه و در فواصل زمانی تعیین شده به رئیس قوه قضاییه و دادستان کل کشور گزارش می‌کند: الف - گزارش سالانه شامل: ۱- آمار مقایسه‌ای وضعیت بخشهای مختلف سازمان از حیث سرانه‌ها و شاخصهای استاندارد زندان و زندان بانی؛ ۲- فراوانی مربوط به انواع جرایم، قرارها، احکام و آمار تعداد متهمان و محکومان از حیث تعداد، سن، جنس، تابعیت، اقامتگاه، سوء سابقه و دیگر مشخصه‌ها؛ ۳- آمار مربوط به وضعیت محکومان به قصاص و اعدام؛ ۴- عملکرد موسسه‌های کیفری از حیث حرفه‌آموزی، اشتغال، مراقبتهای پس از خروج، بهداشت و درمان و تعامل و بهره‌مندی از ظرفیت شورای حل اختلاف، تشکل‌های مردم نهاد و کارآفرینان بخش خصوصی؛ ۵ - آمار رتبه بندی عملکرد دادگستری‌های سراسر کشور از حیث شاخصهای مربوط به کاهش جمعیت زندان‌ها. ب - گزارش فصلی شامل: ۱- فراوانی مربوط به انواع جرایم، قرارها، احکام، و آمار تعداد متهمان و محکومان از حیث تعداد، سن، جنس، تابعیت، اقامتگاه و سوء سابقه و دیگر مشخصه‌ها؛ ۲- آمار محکومان بهرهمند از مرخصی و مرتکبان غیبت از مرخصی؛ ۳- آمار وضعیت محکومان مالی؛ ۴- آمار محکومان بهرهمند از ارفاق‌های قانونی از قبیل عفو، پذیرش توبه، آزادی مشروط، آزادی تحت سامانه الکترونیکی، تعلیق اجرای مجازات و بهره‌مندی از نظام نیمه آزادی؛ ۵ - آمار وضعیت متهمان تحت قرار؛ ۶ - عملکرد شوراهای حل اختلاف مستقر در زندان؛ ۷- آمار بازدید قضات از موسسه‌های کیفری؛ ۸ - آمار زندانیان مربوط به جرایم علیه امنیت و زندانیان نظامی و وضعیت بازداشتگاه‌های امنیتی و انتظامی و تعداد متهمان و محکومان مربوط؛ ۹- آمار عملکرد و مصوبات شوراهای طبقه بندی و نتایج حاصلشده در مراجع قضایی؛ ۱۰- آمار مربوط به ظرفیت پذیرش موسسه‌های کیفری. پ - گزارش ماهانه شامل: ۱- آمار و اطلاعات مربوط به وضعیت زندانیان دارای بیماریهای مسری یا صعب العلاج و آمار خودکشی، خود زنی، فوت و قتل در موسسه کیفری؛ ۲- آمار قرارها و احکام نامتناسب منجر به بازداشتهای غیر ضروری؛ ۳- آمار ورودی و خروجی انواع موسسه‌های کیفری و مدت ماندگاری متهمان؛ ۴- بازداشتهای منتهی به برائت یا منع تعقیب.
در راستای رسالت ملی پیشگیری از وقوع جرم، سازمان حداقل به طور سالانه، اطلاعات و آمارهای توصیفی و تحلیلی متناسب را تهیه و در اختیار حوزه ریاست قوه قضاییه، دبیرخانه شورای عالی پیشگیری از وقوع جرم، وزارت دادگستری و کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس شورای اسلامی قرار می‌دهد.
سازمان به منظور ارزیابی عملکرد مسئولان و کارکنان موسسه‌های تابعه، مبتنی بر شاخص‌هایی نظیر کمیت و کیفیت اجرای حکم، میزان اثربخشی در حرفه آموزی و اشتغال مجرمان، اجرای طرح طبقه بندی زندانیان، جلب مشارکت نهادهای مردمی در فرایند اصلاح مجرمان و صلح و سازش، جلب مشارکت نهادهای فرهنگی برای اصلاح باورها، انجام اقدامات تربیتی، تفهیم حقوق و تکالیف زندانیان، نتایج اعلام نظر برخط زندانیان و نتایج نظارت‌ها و بازرسی‌های پنهان، فوق‌العاده و موردی مراجع نظارتی قوه قضائیه، نسبت به راه اندازی «سامانه جامع ارزیابی عملکرد مسئولان و کارکنان» اقدام می‌نماید. این سامانه باید قابلیت مشاهده برخط نتایج ارزیابی را برای کارکنان داشته و امکان دسترسی سلسله مراتب سازمانی و مراجع نظارتی قوه قضائیه را فراهم آورد. نتایج ارزیابی این سامانه باید در تعیین وضعیت افراد در نظام‌های منابع انسانی از جمله جبران خدمات، ارتقاء شغلی، نقل و انتقال و تمدید قرارداد، محوریت داشته باشد. دستورالعمل اجرای این ماده ظرف شش ماه پس از لازم الاجرا شدن این آیین‌نامه توسط «معاونت توسعه، مدیریت و منابع سازمان» تهیه و به تصویب رئیس سازمان میرسد.
دستورالعمل‌های موضوع این آیین‌نامه به شرح زیر، ظرف شش ماه از تاریخ اجرایی شدن آن، تدوین و به تصویب رئیس سازمان میرسد: الف - دستورالعمل «تشکیل و به کارگیری سامانه اقدامات حمایتی و نحوه استفاده از ظرفیت نهادهای مردمی» به پیشنهاد معاونت سلامت، اصلاح و تربیت و معاونت توسعه مدیریت و منابع با همکاری دفتر حفاظت و اطلاعات سازمان؛ ب - دستورالعمل «نحوه محاسبه و اعمال امتیاز رفاهی و نمره اعتباری بر اساس پرونده رفتاری زندانیان» به پیشنهاد معاونت سلامت، اصلاح و تربیت سازمان؛ پ - دستورالعمل «اشتغال زندانیان و نظام انگیزشی برای مشارکت فعال بخش خصوصی و کارکنان موسسه» به پیشنهاد معاونت سلامت، اصلاح و تربیت سازمان؛ ت - دستورالعمل «ارتقاء سامانه‌های نظارتی، مخابراتی و الکترونیکی موسسه‌های کیفری» به پیشنهاد دفتر حفاظت و اطلاعات و دفتر آمار و فناوری اطلاعات سازمان؛ ث - دستورالعمل «سامانه جامع ارزیابی عملکرد مسئولان و کارکنان سازمان» به پیشنهاد معاونت توسعه، مدیریت و منابع و دفتر آمار و فناوری اطلاعات سازمان؛
این آیین‌نامه مشتمل بر سیصد و چهل و دو ماده، در تاریخ ۱۴۰۰/۲/۲۰ به تصویب رئیس قوه قضاییه رسید و از تاریخ تصویب لازم الاجرا است و آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی مصوب ۱۳۸۴ با اصلاحات بعدی، آیین‌نامه اجرایی کانون اصلاح و تربیت مصوب ۱۳۴۷ و دیگر آیین‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌های مغایر ملغی است.