اصلاح آیین‌نامه تولید، دانش بنیان و اشتغال زایی در صنعت نفت

هیات وزیران در جلسه ۱۴۰۳/۰۱/۱۵ به پیشنهاد شماره ۹۰۷ - ۲۰/۲ مورخ ۱۴۰۲/۱۰/۲۳ وزارت نفت و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تصویب کرد: آیین‌نامه تولید، دانش بنیان و اشتغال زایی در صنعت نفت، موضوع تصویب‌نامه شماره ۷۷۹۰۰/ت۵۹۸۷۲ه- مورخ ۱۴۰۱/۰۵/۰۹ به شرح زیر اصلاح می‌شود: ۱

بندهای (۳) و (۹) ماده (۱) به شرح زیر اصلاح می‌شود: «۳- واحدهای فناور: واحدهای پژوهش فناوری و مهندسی مستقر در پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد دارای مجوز از مراجع ذی ربط. ۹- معاونت: معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور.» ۲
در ماده (۳) پس از عبارت «(نان)» عبارت «تامین آنها با اولویت سامانه جریان اقتصادی نوین (جام)» اضافه می‌شود. ۳
ماده (۱۰) به شرح زیر اصلاح می‌شود: «ماده ۱۰- وزارت موظف است با همکاری معاونت از طریق صندوق پژوهش و فناوری صنعت نفت و با رعایت قوانین و مقررات به منظور حمایت از تولیدکنندگان داخلی نسبت به پیاده سازی ساز و کاری برای ارائه انواع ضمانت نامه‌های قراردادی و همچنین ضمانت تعهد پرداخت تسهیلات دریافتی این شرکت‌ها که در راستای اجرای این آیین‌نامه دریافت می‌گردد، با اولویت اجرای طرح‌های بهینه سازی مصرف ذیل بازار بهینه سازی انرژی و محیط زیست، ساخت تجهیزات و لوازم موثر در کاهش مصرف انرژی، تحول رقومی (دیجیتال) در صنعت نفت، افزایش ضریب بازیافت از طریق احیای چاه‌های غیرفعال و کم بازده، گسترش فعالیت‌های اکتشافی در حوزه نفت و گاز، مشعل سوزی (فلرینگ) و بازیابی گازهای مشعل، ساخت بار اول محصولات راهبردی (استراتژیک) صنعت شامل کنشیار (کاتالیست) ها، تجهیزات و مواد شیمیایی، افزایش ضریب پیچیدگی پالایشگاه‌های کشور، توسعه دانش‌های فنی حوزه تولید گاز مایع (اِل اِن جی)، تولید گاز سنتز (اِس اِن جی) و انرژی هیدروژنی، هوش مصنوعی و استفاده از آن در سلامت، ایمنی و محیط زیست (اچ اس ای)، جلوگیری از هدررفت اجزای ارزشمند گاز طبیعی از جمله اتان، پروپان و هلیوم و توسعه صنایع وابسته به آن و تکمیل زنجیره ارزش صنایع پایین دستی نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی اقدام نماید.» ۴
ماده (۱۱) به شرح زیر اصلاح می‌شود: «ماده ۱۱- وزارت مکلف است با همکاری وزارتخانه‌های امور اقتصادی و دارایی، نیرو و کشور، سازمان حفاظت محیط زیست و معاونت و با اولویت شرکت‌های دانش بنیان و واحدهای فناور نسبت به کمک به ایجاد، راه اندازی و تکمیل زنجیره ارزش مجتمع‌های پتروشیمیایی/پتروپالایشگاهی به منظور توسعه پایین دست صنعت نفت و پتروشیمی، اشتغال زایی، تولید ارزش افزوده و جلوگیری از ارزبری اقدام نماید. واحدهای موضوع این ماده مجازند در صورت لزوم خوراک موردنیاز خود را از طریق واردات و با رعایت قوانین و مقررات مربوط تامین نمایند.» ۵
ماده (۱۷) به شرح اصلاح و تبصره ای به شرح زیر به آن الحاق می‌شود: «ماده ۱۷- در راستای حمایت از تولید مواد و تجهیزات راهبردی (استراتژیک) نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی و به منظور کاهش خطر (ریسک) تجاری سازی محصولات دانش بنیان، وزارت مکلف است با همکاری معاونت و بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران و از طریق شرکت‌های بیمه و صندوق پژوهش و فناوری صنعت نفت، با طراحی سازوکار بیمه ای اعم از الگوهای تسهیم خطر (ریسک)، جبران خسارت‌های احتمالی ناشی از به کارگیری محصولات را با رعایت قوانین و مقررات تضمین نماید. بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران مکلف است دستورالعمل‌های لازم برای اتکایی کردن ساز و کار بیمه ای مذکور را با رعایت قوانین و مقررات ظرف دو ماه تهیه و برای تصمیم‌گیری به شورای عالی بیمه ارائه نماید. تبصره- وزارت مجاز است در چهارچوب قوانین و مقررات مربوط، به منظور تامین منابع برای توسعه زیرساخت‌های نهادهای صدور گواهینامه کیفیت، آزمایشگاه‌های مرجع و آزمایشگاه‌های خطر (ریسک)، و افزایش توان مالی الگوی تسهیم خطر (ریسک) مذکور، با استفاده از وجوه اداره شده و کمک‌های فنی اعتباری پیش‌بینی شده در قوانین بودجه سنواتی اقدام نماید.» ۶
متون زیر به عنوان مواد (۲۶)، (۲۷)، (۲۸)، (۲۹)، (۳۰)، (۳۱)، (۳۲) و (۳۳) به آیین‌نامه الحاق می‌شود: «ماده ۲۶- دامنه شمول شرکت‌های طرف قرارداد با ذی نفعان مندرج در بند (ب) ماده (۴) قانون جهش تولید دانش بنیان، تمامی تولیدکنندگان و پیمان کاران داخلی اعم از شرکت‌های دانش بنیان، واحدهای فناور و سایر شرکت‌های تولیدی و پیمانکاری داخلی است. ماده ۲۷- به منظور تسهیل در تامین وثایق شرکت‌های دانش بنیان و واحدهای فناور در دریافت خدمات مالی و اعتباری، وزارت مکلف است ساز و کار لازم برای تصریح اجرایی سازی ترهین مطالبات قراردادی و منظور نمودن آن در کلیه قراردادهای شرکت‌های تابع و وابسته در حوزه مرتبط را به نحوی فراهم آورد که در صورت ترهین قرارداد نزد صندوق پژوهش و فناوری صنعت نفت، مانده مطالبات قراردادی با تایید صندوق مذکور به شرکت‌های طرف قرارداد پرداخت شود. ماده ۲۸- به منظور توسعه زیست بوم دانش بنیان در صنعت نفت و تامین منابع مالی و اعتباری موضوع این آیین‌نامه و حمایت از سرمایه‌گذاری در برنامه‌های تحقق رشد و تولید، صادرات کالا و خدمات، حمایت از ساخت داخل و طرح (پروژه) های توسعه ای توسط بخش‌های غیردولتی، وزارت مکلف است پس از تصویب مجمع عمومی شرکت‌های تابع ذی ربط تا پایان برنامه هفتم از طریق شرکت‌های تابع خود و پیش‌بینی موضوع در بودجه‌های سنواتی شرکت‌های مذکور، نسبت به اختصاص سالانه حداقل بیست هزار میلیارد (۲۰/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰) ریال از محل منابع داخلی این شرکت‌ها در قالب وجوه اداره شده، کمک‌های فنی و اعتباری و پرداخت مابه‌التفاوت نرخ سود اقدام نمایند. ماده ۲۹- وزارت از طریق شرکت‌های تابع مکلف است به منظور حمایت از توسعه شرکت‌های دانش بنیان، واحدهای فناور و تولید بار اول محصولات راهبردی در صنعت نفت، از محل منابع داخلی وزارت و با رعایت قوانین بودجه سنواتی و قوانین و مقررات مربوط نسبت به تامین منابع مالی مورد نیاز نزد صندوق پژوهش و فناوری صنعت نفت برای گشایش اعتبار اسنادی ریالی در طرح (پروژه) های مرتبط اقدام نمایند. ساز و کار پیاده سازی شده باید به نحوی باشد که تا پایان سال ۱۴۰۳ قراردادهای تولید بار اول و سایر قراردادها با شرکت‌های دانش بنیان و واحدهای فناور با اعتبار اسنادی ریالی منعقد گردد. دستورالعمل اجرایی این ماده ظرف دو ماه توسط وزارت تهیه و ابلاغ می‌شود. ماده ۳۰- به منظور افزایش ظرفیت تولید داخل محصولات راهبردی بومی سازی شده و همچنین تولید بار اول تجهیزات راهبردی مورد استفاده در صنعت نفت، وزارت مکلف است سالانه فهرستی از کالاهای با میزان ارزبری بالا و با امکان توسعه داخلی را شناسایی و حداقل معادل ده درصد (۱۰%) از منابع پیش‌بینی شده شرکت‌های تابع برای خرید هر یک از این محصولات را تا رساندن ظرفیت تولید داخل به میزان نیاز صنعت نفت، برای خرید از تولیدکنندگان داخلی، و حمایت از توسعه آنها و با رعایت قوانین و مقررات اختصاص دهد. دستورالعمل اجرایی این ماده با تاکید بر تجاری سازی و توسعه بازار دانش بنیان و تجمیع تقاضاهای مرتبط ظرف دو ماه توسط وزارت و با همکاری معاونت تهیه و ابلاغ می‌شود. ماده ۳۱- وزارت مکلف است با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و معاونت ظرف شش ماه نسبت به تدوین برنامه عملیاتی ارتقای هوشمندسازی در حوزه صنعت نفت و گاز و با هدف ارتقای بهره وری اقدام نماید. ماده ۳۲- به منظور حمایت از توسعه فناوری و نوآوری در صنعت نفت، وزارت مکلف است نسبت به توسعه سامانه جامع ارائه خدمات و اتصال آن به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند، با اولویت شرکت‌های دانش بنیان و واحدهای فناور با استفاده از ظرفیت‌های موجود در صندوق پژوهش و فناوری صنعت نفت بر اساس الگوی (مدل) کسب و کار اقدام نماید. ماده ۳۳- به منظور حمایت، ترغیب و تشویق کارکنان و مدیران فعال صنعت نفت برای مشارکت در اجرای این آیین‌نامه، وزارت مکلف است سازوکار نظام انگیزشی مرتبط را با رعایت ماده (۱۰) قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت مصوب ۱۳۹۱ با اصلاحات و الحاقات بعدی آن تدوین نماید. تبصره- حمایت‌های موضوع این ماده در صورت لزوم به تصویب شورای حقوق و دستمزد و هیات وزیران حسب مورد می‌رسد.» معاون اول رئیس جمهور - محمد مخبر

بندهای (۳) و (۹) ماده (۱) به شرح زیر اصلاح می‌شود: «۳- واحدهای فناور: واحدهای پژوهش فناوری و مهندسی مستقر در پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد دارای مجوز از مراجع ذی ربط. ۹- معاونت: معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور.» ۲
در ماده (۳) پس از عبارت «(نان)» عبارت «تامین آنها با اولویت سامانه جریان اقتصادی نوین (جام)» اضافه می‌شود. ۳
ماده (۱۰) به شرح زیر اصلاح می‌شود: «ماده ۱۰- وزارت موظف است با همکاری معاونت از طریق صندوق پژوهش و فناوری صنعت نفت و با رعایت قوانین و مقررات به منظور حمایت از تولیدکنندگان داخلی نسبت به پیاده سازی ساز و کاری برای ارائه انواع ضمانت نامه‌های قراردادی و همچنین ضمانت تعهد پرداخت تسهیلات دریافتی این شرکت‌ها که در راستای اجرای این آیین‌نامه دریافت می‌گردد، با اولویت اجرای طرح‌های بهینه سازی مصرف ذیل بازار بهینه سازی انرژی و محیط زیست، ساخت تجهیزات و لوازم موثر در کاهش مصرف انرژی، تحول رقومی (دیجیتال) در صنعت نفت، افزایش ضریب بازیافت از طریق احیای چاه‌های غیرفعال و کم بازده، گسترش فعالیت‌های اکتشافی در حوزه نفت و گاز، مشعل سوزی (فلرینگ) و بازیابی گازهای مشعل، ساخت بار اول محصولات راهبردی (استراتژیک) صنعت شامل کنشیار (کاتالیست) ها، تجهیزات و مواد شیمیایی، افزایش ضریب پیچیدگی پالایشگاه‌های کشور، توسعه دانش‌های فنی حوزه تولید گاز مایع (اِل اِن جی)، تولید گاز سنتز (اِس اِن جی) و انرژی هیدروژنی، هوش مصنوعی و استفاده از آن در سلامت، ایمنی و محیط زیست (اچ اس ای)، جلوگیری از هدررفت اجزای ارزشمند گاز طبیعی از جمله اتان، پروپان و هلیوم و توسعه صنایع وابسته به آن و تکمیل زنجیره ارزش صنایع پایین دستی نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی اقدام نماید.» ۴
ماده (۱۱) به شرح زیر اصلاح می‌شود: «ماده ۱۱- وزارت مکلف است با همکاری وزارتخانه‌های امور اقتصادی و دارایی، نیرو و کشور، سازمان حفاظت محیط زیست و معاونت و با اولویت شرکت‌های دانش بنیان و واحدهای فناور نسبت به کمک به ایجاد، راه اندازی و تکمیل زنجیره ارزش مجتمع‌های پتروشیمیایی/پتروپالایشگاهی به منظور توسعه پایین دست صنعت نفت و پتروشیمی، اشتغال زایی، تولید ارزش افزوده و جلوگیری از ارزبری اقدام نماید. واحدهای موضوع این ماده مجازند در صورت لزوم خوراک موردنیاز خود را از طریق واردات و با رعایت قوانین و مقررات مربوط تامین نمایند.» ۵
ماده (۱۷) به شرح اصلاح و تبصره ای به شرح زیر به آن الحاق می‌شود: «ماده ۱۷- در راستای حمایت از تولید مواد و تجهیزات راهبردی (استراتژیک) نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی و به منظور کاهش خطر (ریسک) تجاری سازی محصولات دانش بنیان، وزارت مکلف است با همکاری معاونت و بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران و از طریق شرکت‌های بیمه و صندوق پژوهش و فناوری صنعت نفت، با طراحی سازوکار بیمه ای اعم از الگوهای تسهیم خطر (ریسک)، جبران خسارت‌های احتمالی ناشی از به کارگیری محصولات را با رعایت قوانین و مقررات تضمین نماید. بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران مکلف است دستورالعمل‌های لازم برای اتکایی کردن ساز و کار بیمه ای مذکور را با رعایت قوانین و مقررات ظرف دو ماه تهیه و برای تصمیم‌گیری به شورای عالی بیمه ارائه نماید. تبصره- وزارت مجاز است در چهارچوب قوانین و مقررات مربوط، به منظور تامین منابع برای توسعه زیرساخت‌های نهادهای صدور گواهینامه کیفیت، آزمایشگاه‌های مرجع و آزمایشگاه‌های خطر (ریسک)، و افزایش توان مالی الگوی تسهیم خطر (ریسک) مذکور، با استفاده از وجوه اداره شده و کمک‌های فنی اعتباری پیش‌بینی شده در قوانین بودجه سنواتی اقدام نماید.» ۶
متون زیر به عنوان مواد (۲۶)، (۲۷)، (۲۸)، (۲۹)، (۳۰)، (۳۱)، (۳۲) و (۳۳) به آیین‌نامه الحاق می‌شود: «ماده ۲۶- دامنه شمول شرکت‌های طرف قرارداد با ذی نفعان مندرج در بند (ب) ماده (۴) قانون جهش تولید دانش بنیان، تمامی تولیدکنندگان و پیمان کاران داخلی اعم از شرکت‌های دانش بنیان، واحدهای فناور و سایر شرکت‌های تولیدی و پیمانکاری داخلی است. ماده ۲۷- به منظور تسهیل در تامین وثایق شرکت‌های دانش بنیان و واحدهای فناور در دریافت خدمات مالی و اعتباری، وزارت مکلف است ساز و کار لازم برای تصریح اجرایی سازی ترهین مطالبات قراردادی و منظور نمودن آن در کلیه قراردادهای شرکت‌های تابع و وابسته در حوزه مرتبط را به نحوی فراهم آورد که در صورت ترهین قرارداد نزد صندوق پژوهش و فناوری صنعت نفت، مانده مطالبات قراردادی با تایید صندوق مذکور به شرکت‌های طرف قرارداد پرداخت شود. ماده ۲۸- به منظور توسعه زیست بوم دانش بنیان در صنعت نفت و تامین منابع مالی و اعتباری موضوع این آیین‌نامه و حمایت از سرمایه‌گذاری در برنامه‌های تحقق رشد و تولید، صادرات کالا و خدمات، حمایت از ساخت داخل و طرح (پروژه) های توسعه ای توسط بخش‌های غیردولتی، وزارت مکلف است پس از تصویب مجمع عمومی شرکت‌های تابع ذی ربط تا پایان برنامه هفتم از طریق شرکت‌های تابع خود و پیش‌بینی موضوع در بودجه‌های سنواتی شرکت‌های مذکور، نسبت به اختصاص سالانه حداقل بیست هزار میلیارد (۲۰/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰) ریال از محل منابع داخلی این شرکت‌ها در قالب وجوه اداره شده، کمک‌های فنی و اعتباری و پرداخت مابه‌التفاوت نرخ سود اقدام نمایند. ماده ۲۹- وزارت از طریق شرکت‌های تابع مکلف است به منظور حمایت از توسعه شرکت‌های دانش بنیان، واحدهای فناور و تولید بار اول محصولات راهبردی در صنعت نفت، از محل منابع داخلی وزارت و با رعایت قوانین بودجه سنواتی و قوانین و مقررات مربوط نسبت به تامین منابع مالی مورد نیاز نزد صندوق پژوهش و فناوری صنعت نفت برای گشایش اعتبار اسنادی ریالی در طرح (پروژه) های مرتبط اقدام نمایند. ساز و کار پیاده سازی شده باید به نحوی باشد که تا پایان سال ۱۴۰۳ قراردادهای تولید بار اول و سایر قراردادها با شرکت‌های دانش بنیان و واحدهای فناور با اعتبار اسنادی ریالی منعقد گردد. دستورالعمل اجرایی این ماده ظرف دو ماه توسط وزارت تهیه و ابلاغ می‌شود. ماده ۳۰- به منظور افزایش ظرفیت تولید داخل محصولات راهبردی بومی سازی شده و همچنین تولید بار اول تجهیزات راهبردی مورد استفاده در صنعت نفت، وزارت مکلف است سالانه فهرستی از کالاهای با میزان ارزبری بالا و با امکان توسعه داخلی را شناسایی و حداقل معادل ده درصد (۱۰%) از منابع پیش‌بینی شده شرکت‌های تابع برای خرید هر یک از این محصولات را تا رساندن ظرفیت تولید داخل به میزان نیاز صنعت نفت، برای خرید از تولیدکنندگان داخلی، و حمایت از توسعه آنها و با رعایت قوانین و مقررات اختصاص دهد. دستورالعمل اجرایی این ماده با تاکید بر تجاری سازی و توسعه بازار دانش بنیان و تجمیع تقاضاهای مرتبط ظرف دو ماه توسط وزارت و با همکاری معاونت تهیه و ابلاغ می‌شود. ماده ۳۱- وزارت مکلف است با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و معاونت ظرف شش ماه نسبت به تدوین برنامه عملیاتی ارتقای هوشمندسازی در حوزه صنعت نفت و گاز و با هدف ارتقای بهره وری اقدام نماید. ماده ۳۲- به منظور حمایت از توسعه فناوری و نوآوری در صنعت نفت، وزارت مکلف است نسبت به توسعه سامانه جامع ارائه خدمات و اتصال آن به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند، با اولویت شرکت‌های دانش بنیان و واحدهای فناور با استفاده از ظرفیت‌های موجود در صندوق پژوهش و فناوری صنعت نفت بر اساس الگوی (مدل) کسب و کار اقدام نماید. ماده ۳۳- به منظور حمایت، ترغیب و تشویق کارکنان و مدیران فعال صنعت نفت برای مشارکت در اجرای این آیین‌نامه، وزارت مکلف است سازوکار نظام انگیزشی مرتبط را با رعایت ماده (۱۰) قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت مصوب ۱۳۹۱ با اصلاحات و الحاقات بعدی آن تدوین نماید. تبصره- حمایت‌های موضوع این ماده در صورت لزوم به تصویب شورای حقوق و دستمزد و هیات وزیران حسب مورد می‌رسد.» معاون اول رئیس جمهور - محمد مخبر