دستورالعمل نحوه محاسبه و وصول جرایم برداشت آب از چاه‌های غیرمجاز

مقدمه برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی، موجب افت شدید سطح آب زیرزمینی و کسری حجم مخزن آبخوان‌ها شده است. در این راستا و به منظور حفاظت و صیانت از آبخوان‌های کشور و افزایش اطمینان پذیری تامین آب برای مصارف مختلف در بخش‌های شرب، صنعت و کشاورزی، بند «ب» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور، مصوب و ابلاغ گردیده است. هدف از تدوین و ابلاغ مصوبه مذکور مدیریت تقاضا، ایجاد تعادل بین منابع و مصارف و برخورد قانونی با بهره‌برداریهای غیرمجاز می‌باشد. این دستورالعمل در راستای اجرای مفاد بند «ب» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور تهیه و تنظیم شده است. از آنجا که اولویت شرکت‌ها در قالب اجرای دستورالعمل‌های ابلاغی طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی، پیشگیری و جلوگیری از کلیه برداشتهای غیرمجاز می‌باشد، این دستورالعمل با رعایت اولویت فوق، اجرا خواهد شد. ۱

اهداف: حفاظت و صیانت از آبخوان‌های کشور و افزایش اطمینان پذیری تامین آب برای مصارف مختلف، به ویژه مصرف شرب ۲
محدوده اجرا: شرکت‌های آب منطقه ای استان‌ها و شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان ۳
مسئولیت‌ها: ۱-۳- مسئولیت اجرای این دستورالعمل بر عهده مدیران عامل شرکتهای آب منطقه ای استان‌ها و شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان می‌باشد. ۲-۳- مسئولیت نظارت بر حسن اجرای این دستورالعمل بر عهده روسای حوضه‌های آبریز و نظارت عالیه بر عهده معاون آب و آبفا و مدیرعامل شرکت مادر تخصصی مدیریت منابع آب ایران است. ۴
تعاریف: ۱-۴- شرکت مادر: شرکت مادر تخصصی مدیریت منابع آب ایران ۲-۴- شرکت: شرکتهای آب منطقه ای استان‌ها و شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان ۳-۴- ماموران ماده (۳۰): کارکنان شرکت که به موجب ابلاغ مخصوص وزیر نیرو برای اجرای وظایف مندرج در قانون توزیع عادلانه آب، انتخاب و به دادسراها معرفی می‌شود و گزارش ایشان، ملاک تعقیب متخلفین و در حکم گزارش ضابطین دادگستری است. ۴-۴- گروه گشت و بازرسی: گروهی متشکل از کارشناسان بخش خصوصی همراه با خودرو، راننده و تجهیزات لازم که طبق دستورالعمل مربوطه طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی جهت برون سپاری خدمات حفاظت و نظارت بر بهره‌برداری از منابع و مجاری آبی در محدودههای عملیاتی شرکت گشت زنی می‌نمایند. ۵-۴- کارشناس: کارشناس فنی شرکت موضوع ماده (۱۷) آیین‌نامه اجرایی فصل دوم قانون توزیع عادلانه آب ۶-۴- چاه غیر مجاز: چاه آبی که بدون اخذ پروانه یا مجوز لازم از وزارت نیرو (شرکت) حفر شده باشد. ۷-۴- حجم برداشت: حجم برداشت آب از چاه غیرمجاز، از تاریخ برداشت آب تا زمان انسداد آن بر حسب مترمکعب ۸-۴- جریمه: مبلغی که به استناد بند «ب» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور بابت بهره‌برداری از چاه غیرمجاز اخذ می‌گردد. ۹-۴- محدوده مطالعاتی: کوچکترین واحد مطالعاتی آبشناسی که در حوزه عمل یک یا چند استان قرار گرفته است. ۱۰-۴- محدوده مطالعاتی غیرممنوعه: به محدوده مطالعاتی اطلاق می‌شود که بیلان آبی آن، مثبت و بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی آن کمتر از میزان تغذیه سفره باشد. ۱۱-۴- محدوده مطالعاتی ممنوعه: به محدوده مطالعاتی اطلاق میشود که به تشخیص وزارت نیرو، میزان بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی آن بیش از حد مجاز بوده و در اجرای ماده (۴) قانون توزیع عادلانه آب (مصوب ۱۳۶۱) و آیین‌نامه اجرایی آن، توسط وزارت نیرو ممنوعه اعلام شده یا می‌شود. ۱۲-۴- محصولات اساسی و راهبردی (استراتژیک): بر اساس اعلام وزارت جهاد کشاورزی، این محصولات شامل گندم، چغندرقند، نیشکر، پنبه، کلزا، آفتابگردان، سویا، گلرنگ، کنجد، برنج، جو، ذرت، حبوبات، سورگوم، چغندر علوفه ای و تریتیکاله می‌باشد. ۵
دستور انجام کار: ۵-۱- روش شناسایی سوابق بهره‌برداری از چاه غیر مجاز شرکت با استفاده از موارد زیر، سوابق بهره‌برداری از چاه غیرمجاز را تعیین و تدقیق می‌نماید: گزارش مامور ماده (۳۰) یا گروه گشت و بازرسی گزارش‌های کارشناسی قبلی از چاه و نیز سوابق موجود در پرونده چاه‌های مجاور سوابق آماری موجود در آماربرداری‌های سراسری و سایر شواهد و قراین موجود ۲-۵- روش محاسبه حجم برداشت از چاه غیر مجاز کارشناس با استفاده از موارد مندرج در بند ۵-۱، زمان شروع برداشت، مدت زمان بهره‌برداری و حجم برداشت از چاه غیرمجاز را تعیین و به همراه مستندات مربوطه، ضمیمه پرونده چاه غیرمجاز می‌نماید. حجم برداشت از چاه غیرمجاز، به شرح ذیل محاسبه می‌گردد: میزان برداشت سالانه آب براساس گزارش کارشناسی (متر مکعب) × تعداد سال‌های برداشت = حجم برداشت ۳-۵- مبلغ جریمه شرکت موظف است متناسب با وضعیت بهره‌برداری محدوده مطالعاتی (ممنوعه و غیرممنوعه بودن)، نسبت به محاسبه جریمه مربوط به حجم برداشت از چاه غیرمجاز، به شرح زیر اقدام نماید: الف: محدوده مطالعاتی غیرممنوعه حجم برداشت× دوهزار و چهارصد (۲۴۰۰) ریال= مبلغ جریمه بابت کشت محصولات اساسی و راهبردی (استراتژیک)(ریال) حجم برداشت × چهارهزار و هشتصد (۴۸۰۰) ریال= مبلغ جریمه بابت کشت سایر محصولات (ریال) ب: محدوده مطالعاتی ممنوعه حجم برداشت × سه هزار (۳۰۰۰) ریال= مبلغ جریمه بابت کشت محصولات اساسی و راهبردی (استراتژیک)(ریال) حجم برداشت × شش هزار (۶۰۰۰) ریال= مبلغ جریمه بابت کشت سایر محصولات (ریال) ۴-۵- نحوه وصول جریمه شرکت باید ضمن صدور اخطاریه برای صاحب یا صاحبان چاه‌های غیرمجاز (طبق فرم پیوست شماره یک)، آنها را ملزم به پر و مسلوب المنفعه نمودن چاه غیرمجاز و پرداخت جریمه مربوط به برداشت آب، از تاریخ برداشت آب تا زمان انسداد آن نماید. در صورت استنکاف، شرکت موظف است با اخذ دستور یا حکم قضایی، نسبت به پر و مسلوب المنفعه نمودن چاه غیر مجاز اقدام نموده و هزینه‌های مربوطه و جریمه را از آنها اخذ نماید. ۵-۵- واریز مبالغ جریمه شرکت موظف است مبالغ دریافتی بر اساس قبوض صادره را به ردیف شماره ۱۶۰۱۱۲ جدول شماره (۵) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور نزد خزانه داری کل کشور واریز نماید تا صرف برنامه‌های تعادل بخشی، آبخیزداری و اجرای طرح‌های افزایش بهره وری آب گردد. ۶-۵- ارائه گزارش عملکرد شرکت مادر، موظف است گزارش میزان مبالغ دریافتی و هزینه کرد آن را هر سه ماه یک بار به کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس شورای اسلامی و وزرای نیرو و جهاد کشاورزی ارائه نماید. ۶
پیوست ردیف شماره پیوست -عنوان پیوست تعداد صفحات ۱ یک فرم اخطاریه برای چاه‌های غیرمجاز ۱ ۷
کنترل سند ۱- صدور سند سند با ضوابط آیین‌نامه تولید, بهره‌برداری و بازنگری اسناد اداری مطابقت دارد. نام و نام خانوادگی کنترل کننده: مرتضی بخشایش سمت: مدیرکل دفتر توسعه مدیریت و مدیریت بهره وری و نوسازی اداری وزارت نیرو مهر و امضا ۲- دریافت سند و کنترل‌های لازم نام سازمان: تاریخ دریافت سند:  سند از نظر شکلی (تعداد اوراق و خوانایی و...) کامل است.  سند در فرم‌های مربوطه ثبت گردید.  اسناد منسوخ و یا بی اعتبار مرتبط ابطال گردید. نام و نام خانوادگی کنترل کننده سند: سمت: مهر و امضا ۳- بهره‌برداری نام واحد سازمانی:  دریافت سند تاریخ:  خاتمه دوره اجرا تاریخ: نام و نام خانوادگی کنترل کننده سند: سمت: مهر و امضا ۴- ابطال سند این سند در تاریخ: به استناد: ابطال گردید. نام و نام خانوادگی ابطال کننده: سمت: مهر و امضا ۸
تدوین کنندگان سند پیوست شماره ۱ فرم اخطاریه برای چاه‌های غیرمجاز (بر روی فرم اظهارنامه رسمی دادگستری، تنظیم و حسب مورد از طریق سامانه ابلاغ الکترونیکی قوه قضائیه یا مامور ابلاغ دادگستری به صاحب چاه غیر مجاز ابلاغ می‌شود) شرکت / آقای / خانم........................................... با توجه به گزارش کارشناسی ثبت شده به شماره............... مورخ..........................؛(آن شرکت/جنابعالی/سرکارعالی) اقدام به بهره‌برداری غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی از طریق حفر و بهره‌برداری از یک حلقه چاه (عمیق/نیمه عمیق/ دستی) به مختصات (..........=Y..........=X (واقع در منطقه................. بخش.............. شهرستان.............. و محدوده مطالعاتی............... نموده‌اید که این امر مغایر با مفاد بند «ه» ماده (۴۵) قانون توزیع عادلانه آب بوده و مشمول پرداخت جریمه موضوع بند «ب» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور به میزان........................................ میلیون ریال براساس نظرات کارشناسی این شرکت شده‌اید. لذا بدین وسیله به (آن شرکت/جنابعالی/سرکارعالی) اخطار می‌گردد تا ضمن توقف بهره‌برداری و پر و مسلوب المنفعه نمودن چاه غیرمجاز مذکور در حضور مامور ماده (۳۰) این شرکت، ظرف مدت بیست روز از تاریخ ابلاغ این اظهارنامه براساس مفاد بند «ب» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور، نسبت به واریز مبلغ جریمه به حساب خزانه داری کل کشور به شماره..................... نزد بانک.......... شعبه...........، اقدام و با در دست داشتن اصل فیش بانکی، به این (شرکت/ امور/ اداره) به آدرس زیر مراجعه نمایید. بدیهی است در صورت عدم اقدام و مراجعه، وفق قوانین و مقررات و به فوریت از طریق مراجع قضایی، اقدام و علاوه بر جریمه مذکور، کلیه خسارات و هزینه‌های مترتبه نیز اخذ خواهد شد. آدرس صاحب چاه: آدرس شرکت: مدیرعامل شرکت.................................................................. مهر و امضا........................ مدیر امور/ رئیس اداره منابع آب شهرستان................................ مهر و امضا.......................

اهداف: حفاظت و صیانت از آبخوان‌های کشور و افزایش اطمینان پذیری تامین آب برای مصارف مختلف، به ویژه مصرف شرب ۲
محدوده اجرا: شرکت‌های آب منطقه ای استان‌ها و شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان ۳
مسئولیت‌ها: ۱-۳- مسئولیت اجرای این دستورالعمل بر عهده مدیران عامل شرکتهای آب منطقه ای استان‌ها و شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان می‌باشد. ۲-۳- مسئولیت نظارت بر حسن اجرای این دستورالعمل بر عهده روسای حوضه‌های آبریز و نظارت عالیه بر عهده معاون آب و آبفا و مدیرعامل شرکت مادر تخصصی مدیریت منابع آب ایران است. ۴
تعاریف: ۱-۴- شرکت مادر: شرکت مادر تخصصی مدیریت منابع آب ایران ۲-۴- شرکت: شرکتهای آب منطقه ای استان‌ها و شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان ۳-۴- ماموران ماده (۳۰): کارکنان شرکت که به موجب ابلاغ مخصوص وزیر نیرو برای اجرای وظایف مندرج در قانون توزیع عادلانه آب، انتخاب و به دادسراها معرفی می‌شود و گزارش ایشان، ملاک تعقیب متخلفین و در حکم گزارش ضابطین دادگستری است. ۴-۴- گروه گشت و بازرسی: گروهی متشکل از کارشناسان بخش خصوصی همراه با خودرو، راننده و تجهیزات لازم که طبق دستورالعمل مربوطه طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی جهت برون سپاری خدمات حفاظت و نظارت بر بهره‌برداری از منابع و مجاری آبی در محدودههای عملیاتی شرکت گشت زنی می‌نمایند. ۵-۴- کارشناس: کارشناس فنی شرکت موضوع ماده (۱۷) آیین‌نامه اجرایی فصل دوم قانون توزیع عادلانه آب ۶-۴- چاه غیر مجاز: چاه آبی که بدون اخذ پروانه یا مجوز لازم از وزارت نیرو (شرکت) حفر شده باشد. ۷-۴- حجم برداشت: حجم برداشت آب از چاه غیرمجاز، از تاریخ برداشت آب تا زمان انسداد آن بر حسب مترمکعب ۸-۴- جریمه: مبلغی که به استناد بند «ب» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور بابت بهره‌برداری از چاه غیرمجاز اخذ می‌گردد. ۹-۴- محدوده مطالعاتی: کوچکترین واحد مطالعاتی آبشناسی که در حوزه عمل یک یا چند استان قرار گرفته است. ۱۰-۴- محدوده مطالعاتی غیرممنوعه: به محدوده مطالعاتی اطلاق می‌شود که بیلان آبی آن، مثبت و بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی آن کمتر از میزان تغذیه سفره باشد. ۱۱-۴- محدوده مطالعاتی ممنوعه: به محدوده مطالعاتی اطلاق میشود که به تشخیص وزارت نیرو، میزان بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی آن بیش از حد مجاز بوده و در اجرای ماده (۴) قانون توزیع عادلانه آب (مصوب ۱۳۶۱) و آیین‌نامه اجرایی آن، توسط وزارت نیرو ممنوعه اعلام شده یا می‌شود. ۱۲-۴- محصولات اساسی و راهبردی (استراتژیک): بر اساس اعلام وزارت جهاد کشاورزی، این محصولات شامل گندم، چغندرقند، نیشکر، پنبه، کلزا، آفتابگردان، سویا، گلرنگ، کنجد، برنج، جو، ذرت، حبوبات، سورگوم، چغندر علوفه ای و تریتیکاله می‌باشد. ۵
دستور انجام کار: ۵-۱- روش شناسایی سوابق بهره‌برداری از چاه غیر مجاز شرکت با استفاده از موارد زیر، سوابق بهره‌برداری از چاه غیرمجاز را تعیین و تدقیق می‌نماید: گزارش مامور ماده (۳۰) یا گروه گشت و بازرسی گزارش‌های کارشناسی قبلی از چاه و نیز سوابق موجود در پرونده چاه‌های مجاور سوابق آماری موجود در آماربرداری‌های سراسری و سایر شواهد و قراین موجود ۲-۵- روش محاسبه حجم برداشت از چاه غیر مجاز کارشناس با استفاده از موارد مندرج در بند ۵-۱، زمان شروع برداشت، مدت زمان بهره‌برداری و حجم برداشت از چاه غیرمجاز را تعیین و به همراه مستندات مربوطه، ضمیمه پرونده چاه غیرمجاز می‌نماید. حجم برداشت از چاه غیرمجاز، به شرح ذیل محاسبه می‌گردد: میزان برداشت سالانه آب براساس گزارش کارشناسی (متر مکعب) × تعداد سال‌های برداشت = حجم برداشت ۳-۵- مبلغ جریمه شرکت موظف است متناسب با وضعیت بهره‌برداری محدوده مطالعاتی (ممنوعه و غیرممنوعه بودن)، نسبت به محاسبه جریمه مربوط به حجم برداشت از چاه غیرمجاز، به شرح زیر اقدام نماید: الف: محدوده مطالعاتی غیرممنوعه حجم برداشت× دوهزار و چهارصد (۲۴۰۰) ریال= مبلغ جریمه بابت کشت محصولات اساسی و راهبردی (استراتژیک)(ریال) حجم برداشت × چهارهزار و هشتصد (۴۸۰۰) ریال= مبلغ جریمه بابت کشت سایر محصولات (ریال) ب: محدوده مطالعاتی ممنوعه حجم برداشت × سه هزار (۳۰۰۰) ریال= مبلغ جریمه بابت کشت محصولات اساسی و راهبردی (استراتژیک)(ریال) حجم برداشت × شش هزار (۶۰۰۰) ریال= مبلغ جریمه بابت کشت سایر محصولات (ریال) ۴-۵- نحوه وصول جریمه شرکت باید ضمن صدور اخطاریه برای صاحب یا صاحبان چاه‌های غیرمجاز (طبق فرم پیوست شماره یک)، آنها را ملزم به پر و مسلوب المنفعه نمودن چاه غیرمجاز و پرداخت جریمه مربوط به برداشت آب، از تاریخ برداشت آب تا زمان انسداد آن نماید. در صورت استنکاف، شرکت موظف است با اخذ دستور یا حکم قضایی، نسبت به پر و مسلوب المنفعه نمودن چاه غیر مجاز اقدام نموده و هزینه‌های مربوطه و جریمه را از آنها اخذ نماید. ۵-۵- واریز مبالغ جریمه شرکت موظف است مبالغ دریافتی بر اساس قبوض صادره را به ردیف شماره ۱۶۰۱۱۲ جدول شماره (۵) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور نزد خزانه داری کل کشور واریز نماید تا صرف برنامه‌های تعادل بخشی، آبخیزداری و اجرای طرح‌های افزایش بهره وری آب گردد. ۶-۵- ارائه گزارش عملکرد شرکت مادر، موظف است گزارش میزان مبالغ دریافتی و هزینه کرد آن را هر سه ماه یک بار به کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس شورای اسلامی و وزرای نیرو و جهاد کشاورزی ارائه نماید. ۶
پیوست ردیف شماره پیوست -عنوان پیوست تعداد صفحات ۱ یک فرم اخطاریه برای چاه‌های غیرمجاز ۱ ۷
کنترل سند ۱- صدور سند سند با ضوابط آیین‌نامه تولید, بهره‌برداری و بازنگری اسناد اداری مطابقت دارد. نام و نام خانوادگی کنترل کننده: مرتضی بخشایش سمت: مدیرکل دفتر توسعه مدیریت و مدیریت بهره وری و نوسازی اداری وزارت نیرو مهر و امضا ۲- دریافت سند و کنترل‌های لازم نام سازمان: تاریخ دریافت سند:  سند از نظر شکلی (تعداد اوراق و خوانایی و...) کامل است.  سند در فرم‌های مربوطه ثبت گردید.  اسناد منسوخ و یا بی اعتبار مرتبط ابطال گردید. نام و نام خانوادگی کنترل کننده سند: سمت: مهر و امضا ۳- بهره‌برداری نام واحد سازمانی:  دریافت سند تاریخ:  خاتمه دوره اجرا تاریخ: نام و نام خانوادگی کنترل کننده سند: سمت: مهر و امضا ۴- ابطال سند این سند در تاریخ: به استناد: ابطال گردید. نام و نام خانوادگی ابطال کننده: سمت: مهر و امضا ۸
تدوین کنندگان سند پیوست شماره ۱ فرم اخطاریه برای چاه‌های غیرمجاز (بر روی فرم اظهارنامه رسمی دادگستری، تنظیم و حسب مورد از طریق سامانه ابلاغ الکترونیکی قوه قضائیه یا مامور ابلاغ دادگستری به صاحب چاه غیر مجاز ابلاغ می‌شود) شرکت / آقای / خانم........................................... با توجه به گزارش کارشناسی ثبت شده به شماره............... مورخ..........................؛(آن شرکت/جنابعالی/سرکارعالی) اقدام به بهره‌برداری غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی از طریق حفر و بهره‌برداری از یک حلقه چاه (عمیق/نیمه عمیق/ دستی) به مختصات (..........=Y..........=X (واقع در منطقه................. بخش.............. شهرستان.............. و محدوده مطالعاتی............... نموده‌اید که این امر مغایر با مفاد بند «ه» ماده (۴۵) قانون توزیع عادلانه آب بوده و مشمول پرداخت جریمه موضوع بند «ب» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور به میزان........................................ میلیون ریال براساس نظرات کارشناسی این شرکت شده‌اید. لذا بدین وسیله به (آن شرکت/جنابعالی/سرکارعالی) اخطار می‌گردد تا ضمن توقف بهره‌برداری و پر و مسلوب المنفعه نمودن چاه غیرمجاز مذکور در حضور مامور ماده (۳۰) این شرکت، ظرف مدت بیست روز از تاریخ ابلاغ این اظهارنامه براساس مفاد بند «ب» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور، نسبت به واریز مبلغ جریمه به حساب خزانه داری کل کشور به شماره..................... نزد بانک.......... شعبه...........، اقدام و با در دست داشتن اصل فیش بانکی، به این (شرکت/ امور/ اداره) به آدرس زیر مراجعه نمایید. بدیهی است در صورت عدم اقدام و مراجعه، وفق قوانین و مقررات و به فوریت از طریق مراجع قضایی، اقدام و علاوه بر جریمه مذکور، کلیه خسارات و هزینه‌های مترتبه نیز اخذ خواهد شد. آدرس صاحب چاه: آدرس شرکت: مدیرعامل شرکت.................................................................. مهر و امضا........................ مدیر امور/ رئیس اداره منابع آب شهرستان................................ مهر و امضا.......................