آیین‌نامه همکاری در اجرای نظام جدید آموزش متوسطه
هیات وزیران در جلسه مورخ ۶/ ۸/ ۱۳۷۱ بنا به پیشنهاد شماره ۴۶۶۳/ ۱۲۰ مورخ ۱۳/ ۳/ ۱۳۷۱ وزارت آموزش و پرورش، و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در اجرای، مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره تغییر نظام آموزش و پرورش دوره متوسطه، آیین‌نامه «همکاری وزارتخانه‌ها، سازمانها و مراکز تولیدی و آموزشی در اجرای نظام جدید آموزش متوسطه» را به شرح زیر تصویب نمود. ماده ۱
- آموزشهای مشمول نظام جدید آموزش متوسطه (کار - دانش) به آموزشهایی گفته می‌شود که اسباب ایجاد مهارت‌های لازم و به فعالیت درآمدن استعدادهای نهفته دانش آموزان و جوانان در سن تحصیل را فراهم آورده و آنان را برای احراز شغل، حرفه و کسب و کار مشخص در سطوح کارگر ماهر و نیمه ماهر و کاردانی آماده سازد، یا مهارت و دانش آنها را برای انجام کاری که به آنان محول شده است تا سطوح مطلوب افزایش بخشد. فصل اول
- آموزشهای مشمول قانون کار ماده ۲
- آموزشهای مشمول این فصل عبارت است از کلیه آموزشهای مهارتی و کوتاه مدتی که مشمول قانون کارآموزی بوده و توسط یا با نظارت وزارت کار و امور اجتماعی به اجرا گذاشته می‌شوند. ماده ۳
- مراکز آموزش مهارت برای اجرای آموزشهای موضوع این آیین‌نامه می‌تواند یکی از انواع زیر باشد: الف - مراکز آموزش مهارت موضوع ماده (۱۰۸) قانون کار. ب - مراکز آموزش مهارت وزارت آموزش و پرورش که براساس ماده (۱۰) این آیین‌نامه مجری آموزشهای کار - دانش، گردند. ج - موسسات کارآموزی و آموزشگاههای فنی و حرفه ای آزاد که دارای پروانه مربوط باشند. د - مرکز آموزش مهارت جوار کارخانه‌ها یا موسسات تولیدی و خدماتی مشمول قانون کارآموزی. ه- - کلیه موسسات و واحدهای تولیدی و خدماتی که به شیوه استاد - شاگردی، یا شیوه‌های مناسب دیگر به ترتیب کارآموز همت گمارند، مشروط بر آنکه برنامه‌های آموزشی متناسب با فعالیت و نیاز آنها باشد. ماده ۴
- استانداردهای مهارت در سطوح مختلف توسط وزارت کار و امور اجتماعی تعیین می‌شود. در مواردی که استاندارد مهارت وجود ندارد استاندارد لازم توسط وزارت آموزش و پرورش تهیه و به تصویب مرجع قانونی آن در وزارت کار و امور اجتماعی می‌رسد. ماده ۵
- آزمونهای مهارت موضوع این فصل توسط وزارت کار و امور اجتماعی برگزار می‌شود. برای مناطقی که وزارت کار و امور اجتماعی امکانات لازم برای برگزاری آزمون مهارت ندارد، این وظیفه با همکاری و نظارت وزارت کار و امور اجتماعی به عهده وزارت آموزش و پروش است. تبصره
- صدور گواهینامه مهارت با وزارت کار و امور اجتماعی است. ماده ۶
- تدوین برنامه‌های آموزشی و تعیین مواد و کتابهای آموزشی و کمک آموزشی برای نیل به استانداردهای مهارت موضوع این فصل، برای آن گروه از موسسات آموزش و پرورش که نسبت به اجرای دوره‌های مهارت آموزی اقدام می‌نمایند بر عهده وزارت آموزش و پرورش است، تا بر اساس آن سایر دستگاهها بتوانند در صورت لزوم تغییرات لازم را در برنامه‌های آموزشی خود اعمال نمایند. ماده ۷
- تعیین انواع زمینه‌های و رشته‌های مهارت آموزی و انتخاب روشهای متناسب با نیازهای منطقه برای جوابگویی به نیازهای نیروی انسانی برنامه‌های توسعه منطقه در چارچوب قوانین، مقررات، سیاستها و آیین‌نامه‌های مصوب بر عهده کمیسیون هماهنگی آموزش فنی و حرفه ای استان وابسته به شورای عالی هماهنگی آموزش فنی و حرفه ای کشور است. ماده ۸
- وزارت کار و امور اجتماعی موظف است بخشی از ظرفیت مراکز آموزشی تابع خود را برای پذیرش دانش آموزان شاخه کار دانش جهت مهارت آموزی اختصاص دهد. تبصره ۱
- سازمان امور اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه همکای لازم را برای توسعه مراکز کارآموزی و ترتیب مربی مورد نیاز وزارت کار و امور اجتماعی به عمل خواهند آورد. تبصره ۲
- دستورالعمل چگونگی پذیرش این افراد در مراکز کارآموزی توسط وزارتخانه‌های آموزش و پرورش و کار و امور اجتماعی تهیه می‌گردد. ماده ۹ (اصلاحی ۱۳۹۵/۰۱/۲۲)
- همه ساله اعتبار مورد نیاز جهت آموزش مهارت توسط مراکز موضوع بندهای (ج)، (د) و (ه-) ماده (۳) این آیین‌نامه متناسب با توسعه متوازن این آموزشها تامین و در ردیف مستقلی ذیل اعتبارات وزارت آموزش و پرورش قرار می‌گیرد و برای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی (سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور) که مکلف به تولید استانداردهای مهارت آموزی، همکاری در برنامه‌ریزی، اجرای این آموزشها، برگزاری آزمونهای مهارتی و صدور گواهینامه‌های مهارتی تحت پوشش خود است، اعتبارات لازم با هماهنگی وزارت آموزش و پرورش (بر اساس گزارش سالانه این وزارتخانه) ذیل ردیف وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی (سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور) پیش‌بینی می‌شود. تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۵/۰۱/۲۲)
- وزارت آموزش و پرورش می‌تواند علاوه بر مراکز غیردولتی موضوع ماده (۳) این آیین‌نامه، با سایر مراکز غیردولتی و خصوصی دارای مجوز از مراجع مربوط با رعایت ماده (۵) این آیین‌نامه و نیز سایر قوانین و مقررات مربوط در سقف اعتبارات مصوب همکاری نماید. تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۹۵/۰۱/۲۲)
- کارگروهی متشکل از دستگاههای اجرایی ذی ربط با مسئولیت وزارت آموزش و پرورش تشکیل و نسبت به محاسبه و پیشنهاد هزینه سرانه آموزشهای مهارتی به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور جهت درج در لوایح بودجه سنواتی کل کشور اقدام می‌نماید. ماده ۱۰
- وزارت آموزش و پرورش می‌تواند بر اساس آیین‌نامه نحوه تشکیل و اداره آموزشگاههای فنی و حرفه ای آزاد، نسبت به اخذ پروانه تاسیس آموزشگاه در آن دسته از واحدهای آموزشی تابع خود که دارای امکانات و تسهیلات موضوع آیین‌نامه مذکور می‌باشد، اقدام نمایند. ماده ۱۱
- وزارتخانه‌های کار و امور اجتماعی و آموزش و پرورش اختیارات لازم را برای انجام مفاد مقررات این فصل به ادارات کل و مراجع ذی ربط در استانها و مناطق کشور برابر مقررات مربوط تفویض می‌نمایند. فصل دوم
- سایر آموزشها ماده ۱۲
- آموزشهای مشمول این فصل عبارتند از: ۱ - آموزشهای شاخه متوسطه فنی و حرفه ای و دوره کاردانی پیوسته نظام جدید متوسطه. ۲ - آموزشهای مهارتی و کوتاه مدتی که مشمول قانون کار و قانون کارآموزی نیستند. ۳ - آموزشهایی که بر اساس برنامه‌های درسی مصوب برای کارورزی دانش آموزان و دانشجویان در محیطهای کار ارائه می‌شود. ۴ - آموزشهای ترویجی کوتاه مدت که برای روستاییان، کشاورزان و دارمداران برگزار می‌شود. ۵ - آموزشهای مراکز آموزش روستایی و جهادسازندگی ۶ - آموزشهای هنرستان کشاورزی و دبیرستانهای دامپروری. ماده ۱۳
- وزارتخانه‌ها یا دستگاههایی که متولی آموزشهای این فصل هستند، استانداردهای مهارت آموزشهای موضوع این فصل را تعیین می‌کنند. در مواردی که استاندارد مهارت وجود ندارد، وزارت آموزش و پرورش استاندارد لازم را تهیه و به تصویب مرجع ذی ربط می‌رساند. ماده ۱۴
- وزارتخانه‌ها یا دستگاههایی که متولی آموزشهای این فصل هستند، آزمونهای مهارت مربوط به آموزشهای موضوع این فصل را برگزار می‌کنند. در مناطقی که وزارتخانه‌ها یا دستگاههای یاد شده، امکانات لازم را برای برگزاری آزمون مهارت ندارند، این وظیفه با همکاری و نظارت دستگاه ذی ربط، بر عهده وزارت آموزش و پرورش است. تبصره
- صدور گواهینامه مهارت آموزشهای موضوع این فصل بر عهده دستگاه ذی ربط است. فصل سوم
- سایر مقررات ماده ۱۵
- افرادی که واجد شرایط تحصیل در دوره متوسطه هستند و برای کسب آموزشهایی مهارتی در مراکز آموزش موضوع ماده (۳) این آیین‌نامه ثبت نمایند، یا از آموزشهای موضوع فصل دوم این آیین‌نامه استفاده کنند، می‌توانند برای کسب سایر آموزشهای مورد نیاز شاخه مهارت آموزی (کار - دانش)، واحدهای درسی لازم را به طور همزمان در یکی از دبیرستانهای روزانه یا نوبت دوم اخذ نمایند. همچنین دارندگان گواهینامه‌های مهارت می‌توانند واحدهای درسی لازم را در دبیرستانهای نوبت دوم بگیرند. تبصره
- به کسانی که دوره‌ها و واحدهای یاد شده را با موفقیت طی کنند، بر اساس مقررات، دیپلم مهارت (کار - دانش) اعطا می‌گردد. ماده ۱۶
- کلیه دانش آموزانی که برای کسب یا تکمیل مهارت در مراکز موضوع ماده (۳) این آیین‌نامه ثبت نمایند یا از آموزشهای موضوع فصل دوم این آیین‌نامه استفاده کنند، در مدت مهارت آموزی از مزایای مشابه سایر دانش آموزان دوره متوسطه برخودار هستند. ماده ۱۷
- کلیه وزارتخانه‌ها و سازمانهای دولتی، همچنین موسسات تولیدی و خدماتی تابع آنها - که از این پس دستگاه اجرایی نامیده می‌شوند - مکلفند امکانات و تسهیلات لازم را برای همکاری در اجرای نظام جدید آموزش متوسطه در واحدهای تحت پوشش خود سازماندهی کنند و یک نفر از معاونان وزارت یا سازمان را که عهده دار وظیفه برنامه‌ریزی و اجرای امور آموزشی است به عنوان عضو مدعو شورای موضوع ماده (۲۰) این آیین‌نامه به وزارت آموزش و پرورش معرفی نمایند. ماده ۱۸
- کلیه دستگاههای اجرایی که دارای مرکز آموزش، آموزشگاه یا موسسات مشابه آموزشی مناسب هستند، مکلفند ظرف سه سال نظام آموزشی دستگاه مربوط را با نظام جدید متوسطه منطبق و ظرفیت آموزشی خود را بر حسب مورد برای پذیرش دانش آموزان یا دانشجویان مشمول نظام جدید متوسطه اختصاص دهند. دستورالعمل چگونگی پذیرش این افراد در موسسات آموزشی به تصویب شورای موضوع ماده (۲۰) این آیین‌نامه می‌رسید. تبصره ۱
- دستگاه اجرایی می‌تواند پذیرش این افراد را به سپردن تعهد خدمت و استخدام موکول نماید. در غیر این صورت پذیرش افراد مشمول این ماده در واحدهای آموزشی تعهد استخدامی برای دستگاه ذی ربط ایجاد نخواهد کرد. تبصره ۲
- تامین نیروی انسانی برای اجرای دوره آموزشی موارد فوق بر عهده دستگاه اجرایی است. دستگاهها مجازند در طول ساعات موظف، از کارشناسان، مربیان و استادکاران خود برای امور آموزشی استفاده نمایند و امتیازات ویژه ای برای آنان برقرار کنند. ماده ۱۹
- کلیه دستگاههای اجرایی و واحدهای تابع آنها که فاقد واحد آموزشی می‌باشند، بر حسب امکانات و تسهیلات موجود خود مکلفند نسبت به پذیرش دانش آموزان مشمول نظام جدید آموزش متوسطه برای کار ورزی در واحدهای مرتبط اقدام، و امور آموزشی آنان را نظارت و سازماندهی نمایند. انجام کارورزی دانش آموزان مشمول این طرح حسب مورد با توافق دستگاه ذی ربط و وزارت آموزش و پرورش طی سال تحصیلی یا تابستان انجام می‌گیرد. تعیین موسسات مشمول این ماده و تهیه دستورالعملهای لازم توسط شورای موضوع ماده (۲۰) انجام می‌شود. ماده ۲۰
- به منظور ایجاد هماهنگی و تسهیل شرایط برای همکاری دستگاههای اجرایی با وزارت آموزش و پرورش در اجرای نظام جدید آموزش متوسطه، شورای علمی و کاربردی با حضور وزیران کار و امور اجتماعی، جهاد سازندگی و مسکن و شهرسازی برای انجام وظایف زیر تشکیل می‌شود: الف - تامین امکانات و تسهیلات برای اجرای نظام جدید آموزش متوسطه. ب - جلب همکاری دستگاههای دولتی و غیردولتی جهت مشارکت در اجرای طرح و تعیین سهم و میزان مشارکت هر یک از دستگاههای اجرایی. ج - تعیین شیوه‌های هماهنگی با سایر شوراها و نهادهای مسئول اجرای نظام جدید آموزش متوسطه و حدود وظایف هر یک. د - تایید و تصویب دستورالعملهای مورد نیاز برای اجرای مفاد این طرح. ماده ۲۱
- به منظور اعمال سیاستهای تشویقی و تسهیل در امر ایجاد و راه انداز مراکز آموزشی و آموزشگاه در جوار کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی و خدماتی یا تاسیس موسسات آموزشی مستقل با همکاری بخش‌های غیردولتی، سازمان برنامه و بودجه در هر سال اعتبار ویژه ای را پیش‌بینی و به صورت کمک در اختیار وزارت آموزش و پرورش قرار می‌دهد تا براساس دستورالعملهای شورای موضوع ماده (۲۰) این آیین‌نامه و انعقاد موافقتنامه‌های مورد نیاز هزینه گردد. ماده ۲۲
- برای استفاده بهینه از امکانات و تجهیزات مراکز آموزشی مشمول نظام جدید آموزش متوسطه، همچنین ارتقای دانش و مهارت معلمان، مربیان و استادکاران مربوط، کلیه دستگاههای اجرایی تا حد امکان به هنگام انعقاد قرارداد برای ایجاد تاسیسات عمرانی و صنعتی با کشورهای و شرکتهای خارج نسبت به پیش‌بینی و کسب تهسیلات لازم برای انجام امور آموزشی و تامین نیروی انسانی ماهر اقدام کنند. دستورالعملهای لازم برای انجام این امر توسط شورای موضوع ماده (۱۸) تهیه و پس از تصویب ابلاغ می‌شود. ماده ۲۳
- کلیه شهرکها صنعتی مکلفند: الف - نسبت به پیش‌بینی زمین مناسب برای ایجاد آموزشگاه یا واحد آموزش فنی و حرفه ای مورد نیاز برای تامین نیروی انسانی ماهر به تناسب برنامه‌های شهرک اقدام نمایند. ب - نسبت به ایجاد تاسیسات فیزیکی و تجهیز آموزشگاه به تناسب پیشرفت امور شهرک اقدام و هزینه‌های مرتبط را از خریداران زمین و صاحبان حرف و مشاغل شهرک به تناسب دریافت نمایند. ج - در مواردی که کارخانه‌ها یا موسسات نیازمند ایجاد آموزشگاه مستقل هستند زمین مورد نیاز برای انجام این امر توسط شهرک تامین و هزینه آن از کارخانه ذی ربط دریافت می‌شود. تبصره
- آیین‌نامه‌های مورد نیاز برای تحقق این امر به تصویب هیات وزیران خواهد رسید. ماده ۲۴
- وزارت مسکن و شهرسازی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مکلفند برای آن دسته از افرادی که متقاضی ایجاد موسسات آموزشی برای اجرای آموزشهای فنی و حرفه ای موضوع این آیین‌نامه می‌باشند، تسهیلات ویژه قائل شده و کلیه تسهیلاتی را که برای توسعه مدارس غیرانتفاعی و آموزشگاههای آزاد در نظر می‌گیرند به این گونه موسسات نیز تعمیم دهند. ماده ۲۵
- وزارت آموزش و پرورش مکلف است ترتیبی اتخاذ نماید که حدود (۲۵%) از ظرفیت پذیرش دانش آموزان در دوره متوسطه تا پایان برنامه دوم پنجساله به آموزشهای فنی و حرفه ای اختصاص یابد. سازمان برنامه و بودجه بر اساس میزان مشارکت دستگاههای دولتی و غیردولتی، نسبت به تعیین سهم سرمایه‌گذاری دولت برای توسعه مراکز آموزش فنی و حرفه ای متناسب با میزان مشارکت هر دستگاه در تحقق این برنامه اقدام و منابع مورد نیاز را تامین می‌نماید. ماده ۲۶
- وزارت آموزش و پرورش مجاز است با دعوت از متخصصان فاقد مدرک تحصیلی نظیر هنرمندان، استادکاران و افراد مشابه که دارای صلاحیت و توانایی کافی برای ارائه خدمات آموزشی فنی باشند جهت انجام آموزشهای موضوع این آیین‌نامه اقدام نماید. تبصره
- سازمان امور اداری و استخدامی کشور و شورای حقوق و دستمزد نسبت به تصویب دستورالعملهای لازم جهت پرداخت حقوق و مزایای این افراد براساس درجات همطراز با دارندگان تحصیلی اقدام می‌نماید. ماده ۲۷
- سازمان امور اداری و استخدامی و سازمان برنامه و بودجه همکاری لازم برای تامین سازمان و تشکیلات و اعتبار مناسب برای اجرای این آیین‌نامه را با وزارت آموزش و پرورش و کار و امور اجتماعی به عمل خواهند آورد. حسن حبیبی معاون اول رئیس جمهور