آیین‌نامه هدایت تحصیلی دانش آموزان
مقدمه: در راستای مفاد سند تحول بنیادین آموزش و پرورش[پاورقی ۱] و برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران [پاورقی ۲] و نظر به اهمیت، ضرورت و نقش راهنمایی و مشاوره تحصیلی در شناسایی و رشد همه جانبه استعدادها، توانایی‌ها و رغبت‌های دانش آموزان، متناسب با نیاز حال و آینده کشور و نیز آماده سازی آنان برای انتخاب آگاهانه رشته تحصیلی خود که از دوره ابتدایی آغاز می‌شود و تا پایان دوره دوم متوسطه استمرار دارد، «آیین‌نامه هدایت تحصیلی دانش آموزان» به شرح زیر به تصویب می‌رسد: پاورقی ۱] گسترش و تنوع دادن به حِرَف و مهارت‌های مورد نیاز جامعه و تعلیم متناسب و برنامه‌ریزی شده آن در همه دوره‌های تحصیلی و برای همه دانش آموزان (راهکار ۶-۱)
- طراحی و استقرار نظام جامع هدایت تحصیلی و استعدادیابی به منظور هدایت دانش آموزان به سوی رشته‌ها و حِرَف و مهارت‌های مورد نیاز حال و آینده کشور متناسب با استعدادها، علاقه مندی و توانایی آنان. (راهکار ۲-۲۱) پاورقی ۲] مشاوره و هدایت تحصیلی و تربیتی در همه دوره‌های تحصیلی الزامی است انتخاب شاخه و رشته تحصیلی در پایان دوره آموزش عمومی و براساس نتایج عملکرد درسی و تربیتی در طول این دوره تحصیلی صورت می‌گیرد (بند ۵-۱۲)
- دوره متوسطه دوم دارای سه شاخه نظری، فنی و حرفه ای و کاردانش است، هر یک از شاخه‌های این دوره دارای رشته‌هایی خواهد بود که تنوع آنها بر اساس نیاز جامعه، اقتضای زمان و امکان اجرای آن تعیین می‌شود. (بند ۶-۱۲) ماده ۱
- تعریف: فرآیند ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره به دانش آموزان، تا ضمن آشنایی با استعدادها، علایق، توانایی‌ها و ویژگی‌های شخصیتی خویش، شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی، حِرَف و مشاغل مورد نیاز جامعه را بشناسند و براساس آن، به صورت آگاهانه شاخه و رشته تحصیلی مناسب خود را انتخاب کنند. ماده ۲
- اهداف: ۱
- شناسایی و شناساندن استعداد، توانایی، علاقه و ویژگی‌های شخصیتی دانش آموزان، ۲
- کمک به انتخاب آگاهانه رشته تحصیلی و مسیر آینده شغلی و حرفه ای دانش آموزان، ۳
- کمک به هدایت متوازن دانش آموزان به شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی، براساس سیاست‌های توسعه ای کشور. ماده ۳
- ملاک‌ها و عوامل: هدایت دانش آموزان به شاخه و رشته‌های تحصیلی براساس ملاک‌ها و عوامل زیر انجام می‌شود: ۱
- نظر دانش آموز: توجه به انتخاب و اولویت بندی دانش آموز از بین شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی مورد نظر در دوره متوسطه، به میزان ۱۰ درصد از کل امتیاز ۲
- نتایج عملکرد تحصیلی: بررسی نمرات دانش آموزان در تمام دروس دوره اول متوسطه، با ضرایب اختصاصی هر یک از آنها در رشته‌ها و گروه‌های تحصیلی، به میزان ۳۵ درصد از کل امتیاز ۳
- نتایج آزمون‌های مشاوره ای: نتایج آزمون‌های استعداد، رغبت، شخصیت و ارزش‌های تحصیلی - شغلی دانش آموزان، به میزان ۳۰ درصد از کل امتیاز ۴
- نظر معلمان: توجه به نظر معلمان تمام دروس دوره اول متوسطه در تعیین اولویت‌های انتخاب شاخه و رشته تحصیلی دانش آموزان، به میزان ۱۰ درصد از کل امتیاز ۵
- نظر والدین: دریافت نظر والدین در انتخاب و اولویت بندی رشته فرزند خود، به میزان ۵ درصد از کل امتیاز ۶
- نظر مشاور: بررسی تخصصی عملکرد تحصیلی دوره ابتدایی و متوسطه، نتایج آزمون‌ها، نتایج عملکرد تحصیلی، مصاحبه و مشاوره با دانش آموزان و والدین آنان و توجه به نمره هویت [پاورقی ۳] کسب شده، به میزان ۱۰ درصد از کل امتیاز پاورقی] نمره هویت میزان تطابق و همبستگی حداقل ۶۰ درصد تمامی ملاک‌های هدایت تحصیلی در پیشنهاد اولویت شاخه، گروه و رشته تحصیلی به دانش آموزان می‌باشد. تبصره ۱
- با توجه به ضرورت توزیع متوازن شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی، متناسب با امکانات آموزشی و نیازهای شغلی در سطوح مختلف منطقه ای، استانی و کشوری، ثبت نام دانش آموزان در همه مدارس اعم از دولتی، غیردولتی، هیات امنایی و خاص از قبیل استعدادهای درخشان، استثنایی، شاهد، نمونه دولتی، وابسته، داوطلبان آزاد و در شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی، براساس مفاد این آیین‌نامه و در چارچوب سیاست‌های اعلام شده از سوی آموزش و پرورش و با اولویت امتیاز کسب شده، انجام می‌شود. تبصره ۲
- چنانچه بنا به دلایل موجه، سوابق و عملکرد تحصیلی دانش آموزی، ناقص بوده یا در دسترس نباشد، سوابق و عملکرد پایه قبلی وی ملاک عمل خواهد بود. ماده ۴
- برنامه‌ریزی و اجرا: به منظور برنامه‌ریزی، هماهنگی و نظارت بر اجرای فرآیند هدایت تحصیلی دانش آموزان، مبتنی بر سیاست‌ها و خط مشی‌های مصوب توسعه متوازن شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی، «شورای برنامه‌ریزی هدایت تحصیلی» در سطح وزارت آموزش و پرورش تشکیل می‌شود. وظایف و ترکیب اعضای این شورا، توسط وزیر آموزش و پرورش تعیین و ابلاغ می‌شود. تبصره
- سیاست‌ها و خط مشی‌های توسعه متوازن شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی که از سوی وزارت آموزش و پرورش پیشنهاد می‌شود، به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش می‌رسد. ماده ۵
- زمان هدایت تحصیلی: هدایت تحصیلی به صورت فرآیندی با تشکیل پرونده مشاوره ای از دوره ابتدایی آغاز و با انجام مداخله‌های مشاوره ای، آموزشی و تربیتی تا پایان دوره دوم متوسطه، ادامه می‌یابد، لکن تا زمان استقرار نظام جامع هدایت تحصیلی و استعدادیابی، هدایت تحصیلی دانش آموزان در پایان پایه نهم صورت می‌پذیرد. تبصره ۱
- وزارت آموزش و پرورش موظف است حداکثر ظرف مدت یک سال، نظام جامع هدایت تحصیلی و استعدادیابی را طراحی کند و به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش برساند. تبصره ۲
- نمون برگ هدایت تحصیلی، برای همه دانش آموزان صادر و پس از تایید مسئول ثبت نمرات، مشاور و مدیر مدرسه تا نیمه تیرماه همان سال برای قبولی‌های خرداد و همزمان با اعلام نتایج شهریور ماه، برای قبولی‌های شهریور، در اختیار دانش آموز قرار می‌گیرد. تبصره ۳
- دانش آموزان در شاخه نظری، به «رشته تحصیلی» و در شاخه‌های فنی و حرفه ای و کاردانش، به «زمینه تحصیلی» هدایت می‌شوند. انتخاب رشته در شاخه‌های فنی و حرفه ای و کار دانش براساس شیوه‌نامه ای خواهد بود که وزارت آموزش و پرورش تهیه و ابلاغ می‌کند. ماده ۶
- مسئولیت هدایت تحصیلی: مسئولیت فرآیند برنامه‌ریزی و هدایت تحصیلی دانش آموزان، برعهده مشاور و مسئولیت نظارت بر حسن اجرای آن و تایید نهایی نمون برگ مربوط، بر عهده مدیر مدرسه است و همه کارکنان آموزشی و پرورشی مدرسه ملزم به همکاری با آنان می‌باشند. ماده ۷
- تغییر شاخه یا رشته تحصیلی: تغییر شاخه و رشته تحصیلی در پایان پایه دهم بلامانع است. ضوابط و مقررات آن به تصویب کمیسیون اساسنامه‌ها و مقررات تحصیلی شورای عالی آموزش و پرورش می‌رسد. ماده ۸
- شیوه‌نامه اجرایی: شیوه‌نامه اجرایی این آیین‌نامه، مشتمل بر تهیه نمون برگ‌های هدایت تحصیلی، نظرخواهی از دانش آموزان، معلمان، والدین و تعیین اختصاص مشاور واجد صلاحیت به مدارس براساس استانداردهای مصوب و سایر موارد، حداکثر ظرف مدت ۲ ماه پس از تصویب این آیین‌نامه، تدوین و با امضای وزیر آموزش و پرورش ابلاغ می‌شود. ماده ۹
- گزارش فرآیند اجرا: وزارت آموزش و پرورش موظف است گزارش ارزشیابی اجرای این آیین‌نامه را به صورت دو سالانه به شورای عالی آموزش و پرورش ارائه دهد. ماده ۱۰
- قوانین مغایر: با تصویب این آیین‌نامه، سایر قوانین و مقررات مغایر لغو می‌شود. موضوع: آیین‌نامه هدایت تحصیلی دانش آموزان در نهصد و بیست و هفتمین (۹۲۷) جلسه شورای عالی آموزش و پرورش، تاریخ ۱۳۹۴/۱۲/۲۴ به تصویب رسید. دبیر شورا رئیس جلسه مهدی نوید علی اصغر فانی آیین‌نامه هدایت تحصیلی دانش آموزان مورد تایید است. رئیس جمهور و رئیس شورای عالی آموزش و پرورش - حسن روحانی