آیین‌نامه نظارت بر تولید و نشر آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس
مقدمه: در حال حاضر آثار ادبی و تاریخی مختلفی در حوزه دفاع مقدس و مقاومت تولید و منتشر می‌شود که بر اساس مفاد بند (ل) ماده (۹) اساسنامه بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس این نوع تولیدات باید با حقایق جنگ تحمیلی انطباق داشته و از هرگونه تحریف ارزش‌ها به دور باشد. برای نیل به چنین هدفی نیاز است تا آیین‌نامه ای به شکل نظام مند، روابط کاری بین بنیاد و کلیه متصدیان تولید آثار ادبی و تاریخی را تعریف نماید. ماده ۱: هدف حفاظت و بهره‌برداری از آثار و ارزش‌های دفاع مقدس و مقاومت در حوزه تولید و نشر آثار ادبی و تاریخی. ماده ۲: منظور ایجاد ساز و کارها و اتخاذ روش‌های نظارتی نظام مند برای تطبیق محتوای آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت (کتب و محصولات چند رسانه ای) با حقایق جنگ تحمیلی و جلوگیری از تحریف ارزش‌های دفاع مقدس و مقاومت. ماده ۳: تعاریف و اختصارات ۱
- بنیاد: منظور بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس ستاد کل نیروهای مسلح است. ۲
- اساسنامه بنیاد: به اساسنامه بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس اطلاق می‌شود که شامل ۴ فصل، ۱۴ ماده و ۱۱ تبصره است و در تاریخ ۱۳۸۳/۱۲/۲۲ به تصویب مقام معظم رهبری و فرماندهی کل قوا (مدظله العالی) رسیده است. ۳
- سند راهبردی بنیاد: این سند شامل رسالت، اصول و ارزش‌ها، چشم انداز، محیط شناسی راهبردی، راهبردهای کلان و موضوعات راهبردی است که توسط بنیاد حفظ آثار تهیه و در تاریخ ۱۳۹۳/۱۲/۲۱ به تصویب هیات امنای بنیاد حفظ آثار رسیده است. ۴
- آثار ادبی دفاع مقدس و مقاومت: شامل کتب و محصولات چند رسانه ای در حوزه ادبیات دفاع مقدس و مقاومت است که موضوعاتی از قبیل زندگی نامه، داستان، رُمان، خاطره، شعر، پژوهشی‌های ادبی و... در برمی گیرد. ۵
- آثار تاریخی دفاع مقدس و مقاومت: شامل کتب و محصولات چند رسانه ای در حوزه تاریخ توصیفی دفاع مقدس و مقاومت است. این آثار مشتمل بر آن بخش از فرآیند تاریخ نگاری دفاع مقدس و مقاومت است که بدون ذکر دلایل و علت وقایع و حوادث صرفاً به شرح آنچه رخ داده است می‌پردازد و از تاریخ تحلیلی متمایز است. ۶
- جبهه مقاومت: شامل فرهنگ مقاومت و ادبیات پایداری سایر ملل و نهضت‌های آزادی بخش برای ترویج فرهنگ ایثار، شهادت و استقامت در برابر استکبار جهانی است. ۷
- محصولات چند رسانه ای (مالتی مدیا): اصطلاح چند رسانه ای به ترکیب رسانه‌های منفرد نظیر صدا، تصویر، متن، پایگاه‌های اطلاعاتی و جز آن اطلاق می‌شود که از طریق فن آوری رایانه به صورت محصول واحد بر محملی رقومی (دیجیتال) ذخیره شده و قابل انتشار است. در اینجا کتب و سایر محصولات صوتی و تصویری از قبیل کتب صوتی، گویا و غیره را شامل می‌شود. ۸
- شورای نظارت بر تولید و نشر آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت: به عنوان بالاترین مرجع سیاست گذاری، هدایت و نظارت کلی بر فرآیند تولید و نشر آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت در سطح کشور است که از این پس به آن شورای نظارت گفته می‌شود. ۹
- کارگروه کشوری نظارت و داوری آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت: این کارگروه در تابعیت شورای نظارت و در بنیاد مرکز تشکیل می‌شود که از این پس به آن کارگروه کشوری نظارت و داوری گفته می‌شود. ۱۰
- کارگروه استانی نظارت و داوری آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت: این کارگروه در تابعیت شورای نظارت بوده و در ادارات کل حفظ آثار استان‌ها تشکیل می‌شود و از این پس به آن کارگروه استانی نظارت و داوری گفته می‌شود. ۱۱
- سازمان ادبیات و تاریخ دفاع مقدس: یکی از سازمان‌های تخصصی تحت امر بنیاد است که از وظایف آن نظارت بر تولید و انتشار آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت است. ۱۲
- ادارات کل حفظ آثار: ادارات کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس استان‌ها که در تابعیت بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس هستند. ۱۳
- داور یا داوران: به کارشناس یا کارشناسان واجد شرایط و ذی صلاح گفته می‌شود که از سوی کارگروه کشوری یا استانی برای نظارت و داوری کتاب و آثار دفاع مقدس و مقاومت انتخاب می‌شوند. ماده ۴: مستندات ۱ - فرامین و تدابیر مقام معظم رهبری و فرماندهی کل قوا (مدظله العالی)، ۲ - بند (ل) ماده (۹) اساسنامه بنیاد، ۳ - هدف راهبردی یکم از موضوع راهبردی شماره پنج (۵) سند راهبردی بنیاد. ماده ۵: ترکیب اعضای شورای نظارت ۱
- رئیس بنیاد یا جانشین وی (رئیس)، ۲
- رئیس سازمان ادبیات و تاریخ دفاع مقدس (دبیر)، ۳
- نماینده تام الاختیار قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء (ص)، ۴
- نماینده تام الاختیار معاون عملیات ستاد کل نیروهای مسلح، ۵
- نماینده تام الاختیار معاون فرهنگی و تبلیغات دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح، ۶
- نماینده تام الاختیار ارتش جمهوری اسلامی ایران، ۷
- نماینده تام الاختیار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ۸
- نماینده تام الاختیار نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، ۹
- نماینده تام الاختیار وزارت جهاد کشاورزی، ۱۰
- معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۱
- نماینده تام الاختیار مدیریت حوزه‌های علمیه، ۱۲
- رئیس حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳
- معاون فرهنگی و امور اجتماعی بنیاد شهید و امور ایثارگران، ۱۴
- دو نفر از فرماندهان دوران دفاع مقدس با انتخاب رئیس بنیاد، ۱۵
- دو نفر کارشناس خبره در حوزه نشر با پیشنهاد رئیس سازمان ادبیات و تاریخ دفاع مقدس و تایید رئیس بنیاد. ماده ۶: وظایف شورای نظارت ۱
- ایجاد ساز و کارهای مناسب برای هماهنگی بین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بنیاد و کلیه دست اندرکاران حوزه چاپ و نشر آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت، ۲
- سیاست گذاری، هدایت و نظارت کلی بر فرآیند تولید و نشر آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت بر اساس ضوابط مصوب، ۳
- برنامه‌ریزی و ایجاد بسترهای مناسب برای همکاری و مشارکت نهادها و سازمان‌های لشکری و کشوری در اجرای مصوبات شورای نظارت، ۴
- بررسی و تصویب طرح‌ها و برنامه‌های نظارت، ۵
- آسیب شناسی وضع موجود، بررسی مسائل و مشکلات و رفع موانع احتمالی در اجرای این آیین‌نامه، ۶
- تهیه و تدوین اصلاحیه‌های بعدی این آیین‌نامه برای تصویب در هیات امنای بنیاد، ۷
- نظارت بر عملکرد کارگروه کشوری و کارگروه‌های استانی نظارت و داوری، ۸
- تهیه و تصویب شرایط و معیارهای انتخاب داوران و معیارهای نظارت و داوری آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت، ۹
- تهیه و تصویب شیوه‌نامه فرآیند و چرخه انجام نظارت و داوری آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت در سطح کشور و استان‌ها. تبصره ۱: تعداد و زمان برگزاری جلسات شورا بنا به ضرورت و تشخیص رئیس شورای نظارت خواهد بود. تبصره ۲: جلسات شورا با حضور نصف به علاوه یک اعضا، رسمی است و تصمیمات آن با موافقت دو سوم اعضای حاضر اتخاذ می‌شود. ماده ۷: ترکیب اعضای کارگروه کشوری نظارت و داوری ۱ - رئیس سازمان ادبیات و تاریخ دفاع مقدس (رئیس)، ۲ - رئیس دایره پایش و ممیزی کتب و نشریات دفاع مقدس (دبیر)، ۳ - کارشناسان عالی و صاحب نظران سازمانها و دستگاه‌های عضو شورای نظارت، ۴ - سایر کارشناسان و صاحب نظران حوزه چاپ و نشر کتاب، بنا به نیاز و تشخیص رئیس کارگروه. ماده ۸: وظایف کارگروه کشوری نظارت و داوری ۱
- نظارت و داوری؛ آثار ملی و مرجع، تولیدات ادبی و تاریخی وزارتخانه‌ها، سازمانها و نیروهای مسلح در مرکز و همچنین آثار تولید شده توسط بنیاد مرکز، ۲
- اعلام نهایی موافقت یا مخالفت با چاپ و نشر آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت، ۳
- رسیدگی به اعتراضات دریافتی از مولفین و ناشرین، تبصره: مقررات و ضوابط نحوه تجدیدنظر در نتیجه آراء و فرآیند مربوط به آن توسط این کارگروه تهیه و پس از تصویب شورای نظارت توسط رئیس شورا ابلاغ می‌شود. ۴
- تهیه گزارش از وضعیت نظارت و داوری آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت در مرکز و استان‌ها به صورت فصلی و ارائه گزارش تحلیلی و آماری در شورای نظارت. تبصره ۱: تعداد و زمان برگزاری جلسات این کارگروه بنا به ضرورت و تشخیص رئیس کارگروه خواهد بود. تبصره ۲: جلسه با حضور نصف به علاوه یک اعضاء رسمی است و مصوبات آن با رای نصف به علاوه یک نفر از حاضرین لازم الاجرا است. ماده ۹: ترکیب اعضای کارگروه استانی نظارت و داوری ۱
- مدیرکل حفظ آثار استان (رئیس)، ۲
- مدیر ادبیات و تاریخ دفاع مقدس اداره کل حفظ آثار (دبیر)، ۳
- نماینده فرمانده ارشد ارتش جمهوری اسلامی ایران در استان، ۴
- نماینده فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی استان، ۵
- نماینده فرمانده انتظامی استان، ۶
- نماینده اداره کل جهاد کشاورزی استان، ۷
- نماینده اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، ۸
- نماینده اداره کل بنیاد شهید و امور ایثارگران استان، ۹
- نماینده رئیس حوزه هنری استان، ۱۰
- دو نفر از فرماندهان دوران دفاع مقدس با تایید مدیرکل حفظ آثار استان، ۱۱
- یک نفر کارشناس خبره در حوزه نشر با تایید مدیرکل حفظ آثار استان، ۱۲
- نماینده سایر سازمانها و نهادهای مرتبط به تناسب موضوع جلسات به تشخیص مدیرکل حفظ آثار استان. تبصره ۱: دعوت از نماینده دستگاه یا ناشر ذی‌نفع برای ارائه توضیحات در جلسه کارگروه بلامانع است. تبصره ۲: تعداد و زمان برگزاری جلسات این کارگروه بنا به ضرورت و تشخیص رئیس کارگروه خواهد بود. تبصره ۳: جلسه با حضور نصف به علاوه یک اعضاء رسمیت می‌یابد. مصوبات کارگروه با رای نصف به علاوه یک حاضرین لازم الاجرا است. ماده ۱۰: وظایف کارگروه استانی نظارت و داوری ۱ - نظارت و داوری آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت تولید شده در استان، ۲ - اعلام نهایی موافقت یا مخالفت با چاپ و نشر آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت به اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، ۳ - ارجاع درخواست مولفین یا ناشرین نسبت به تجدیدنظر در رای صادره به کارگروه کشوری، ۴ - تهیه گزارش نوبه ای در خصوص آثار داوری شده و ارسال به کارگروه کشوری. ماده ۱۱: معیارها و ضوابط خاص چاپ و نشر آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت الف) رعایت انصاف و حقوق دیگران در بیان: ۱ - نقش و عملکرد سازمان‌های حاضر در نبردها، عملیات و سایر فعالیت‌های مرتبط با دفاع مقدس و مقاومت، ۲ - نقش افراد کلیدی مثل فرماندهان، طراحان و مجریان، ۳ - استعداد همه سازمان‌های درگیر در حوادث ذکرشده، ۴ - عملکرد ضعیف همه یگان‌ها و سازمان‌های درگیر در حوادث ذکرشده در صورت لزوم. ب) رعایت انطباق و عدم مغایرت: ۱ - با مفاهیم و ارزش‌های دفاع مقدس و مقاومت (ایثار، جهاد، شهادت و...)، ۲ - با رویکردهای دفاع مقدس در جنگ تحمیلی، ۳ - نتایج عملیات با نتایج کلان اعلام شده (به استثنای آثار پژوهشی و تحقیقی)، ۴ - با بیانات و رهنمودهای حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری (مدظله العالی)، ۵ - با آموزه‌های دینی در موضوع جهاد و دفاع، ۶ - با مضامین قرآن و عترت، ۷ - با روش‌های علمی و متعارف حوزه ادبیات و تاریخ (ذکر منبع، ماخذ و...). ج) رعایت حدود قانونی: ۱ - عدم تطهیر گروه‌های معاند و ضد انقلاب و معدوم، ۲ - عدم ارائه چهره ای خشن از رزمندگان در برخورد با دشمن و گروه‌های معاند و ضد انقلاب، ۳ - عدم بیان خرافات، حوادث جعلی و تحریفات به عنوان واقعیات دفاع مقدس و مقاومت، ۴ - عدم زیر سوال بردن پیروزی جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی و دفاع مقدس، ۵ - عدم برتری طلبی یا تخریب سایر یگان‌ها و سازمانها، ۶ - عدم غلو و بزرگ نمایی در بیان عملکرد فردی، گروهی یا سازمانی و نادیده گرفتن اقدامات و استعدادهای نیروهای خودی و دشمن، ۷ - عدم تحقیر یا تضعیف فرد، گروه یا سازمانها و نیروهای مسلح، ۸ - عدم بهره‌برداری سیاسی از ناکامی یک عملیات یا نبرد توسط یک سازمان خاص، ۹ - پرهیز از هرگونه افترا به نیروهای خودی و دشمن، ۱۰ - عدم تشکیک در ضرورت ادامه دفاع مقدس در زمان‌های خاص (مثل ادامه جنگ بعد آزادسازی خرمشهر و...). ماده ۱۲: دستورات هماهنگی ۱
- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ادارات کل تابعه می‌بایست تمام آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس و مقاومت را به بنیاد و ادارات کل تابعه در استان ارسال و پس از اخذ نظر کارشناسی و داوری نسبت به صدور مجوز چاپ و نشر این آثار اقدام نماید. ۲
- بنیاد و ادارات کل تابعه موظف اند نتیجه نهایی کارشناسی و داوری را به طور کتبی حداکثر ظرف مدت ۴۵ روز از تاریخ وصول به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ادارات کل تابعه اعلام نماید؛ در غیر این صورت تایید شده تلقی می‌گردد. ۳
- کلیه وزارتخانه‌ها، سازمانها، نهادها و موسسات آموزش عمومی و عالی و ادارات کل و رده‌های تابعه آن‌ها می‌بایست تمام آثار ادبی، تاریخی و آموزشی مرتبط با دفاع مقدس و مقاومت را قبل از چاپ و انتشار به بنیاد و ادارات کل تابعه در استان ارسال و پس از دریافت مجوز نسبت به چاپ آن‌ها اقدام نمایند. ۴
- آثار ادبی و تاریخی و همچنین متون آموزشی دفاع مقدس و مقاومت در خصوص فعالیت‌ها و عملیات مشترک (ارتش، سپاه، ناجا...) باید ابتدا توسط بالاترین مرجع ذی صلاح در سازمان‌های ذی ربط تایید و سپس جهت دریافت نظر کارشناسی و صدور مجوز چاپ به بنیاد ارسال شود. ۵
- کلیه وزارتخانه‌ها، نهادها و سازمان‌های کشوری و سازمان‌های نیروهای مسلح و واحدهای استانی آن‌ها، موظف اند یک نسخه از آثار ادبی و تاریخی و متون آموزشی مرتبط با دفاع مقدس و مقاومت خود که تا قبل از ابلاغ این آیین‌نامه منتشر شده است را در تهران به بنیاد مرکز و در استان‌ها به ادارات کل حفظ آثار دفاع مقدس ارسال نمایند. ۶
- آثار ادبی، تاریخی و متون آموزشی دفاع مقدس و مقاومت که قبل از ابلاغ این آیین‌نامه منتشرشده‌اند، برای چاپ مجدد باید مجوز چاپ دریافت نمایند. ۷
- آثار ادبی، تاریخی و متون آموزشی دفاع مقدس و مقاومت که طبق مقررات این آیین‌نامه چاپ و منتشر می‌شوند، چنانچه در متن و محتوای آن‌ها تغییری ایجاد شود، یا ناشر آن عوض شود برای تجدید چاپ باید دوباره مجوز چاپ دریافت نمایند. ماده ۱۳: این آیین‌نامه در ۱۳ ماده و ۸ تبصره در تاریخ ۱۳۹۶/۱۱/۲۶ به تصویب هیات امنای بنیاد رسید و از تاریخ تصویب لازم الاجرا است. رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و رئیس هیات امنای بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس سرلشکر پاسدار محمد باقری