آیین‌نامه ترویج و توسعه فرهنگ نماز
هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۷۵/۱۲/۱ بنا به پیشنهاد شماره ۳۰۲۲ مورخ ۱۳۷۵/۸/۱ ستاد اقامه نماز و با عنایت به توصیه‌های مقام معظم رهبری به ششمین اجلاس سراسری نماز، آیین‌نامه اقامه نماز را به شرح زیر تصویب نمود: ماده ۱
- کلیه وزارتخانه‌ها، دستگاهها، موسسات و شرکتهای دولتی، نهادهای عمومی و انقلاب اسلامی، شهرداریها، بانکها، مراکز آموزشی و پژوهشی و سازمانها و موسساتی که شمول مقررات عمومی در مورد آنها مستلزم ذکر نام است مشمول این آیین‌نامه می‌باشند. ماده ۲ (منسوخ ۱۳۸۴/۰۴/۰۸)
- به منظور سیاستگذاری، نظارت، تقویت و انسجام بخشی ستادهای اقامه نماز و ترویج فرهنگ این فریضه مهم در دانشگاههای کشور ستاد عالی اقامه نماز در دانشگاهها با حضور افراد زیر تشکیل می‌گردد: ۱ - وزیر علوم، تحقیقات و فناوری. ۲ - وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. ۳ - رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها. ۴ - رئیس ستاد مرکزی اقامه نماز کشور. ۵ - رئیس دانشگاه آزاد اسلامی. ۶ - رئیس جهاد دانشگاهی. ۷ - دبیر ستاد عالی اقامه نماز دانشگاهها. تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۸۴/۰۴/۰۸)
- وزرا و یا بالاترین مقام اجرایی دستگاههای مشمول این آیین‌نامه متصدی اقامه نماز در دستگاه تحت نظر خود می‌باشند. تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۸۴/۰۴/۰۸)
- وزرا و یا بالاترین مقام اجرایی دستگاههای مشمول این آیین‌نامه می‌توانند یک نفر واجد شرایط (ترجیحاً یکی از معاونان خود) را به عنوان مسئول پیگیری این آیین‌نامه در سطح وزارتخانه یا دستگاه تحت نظر خود تعیین نمایند و یا ستادی برای رسیدگی به امور مساجد و نمازخانه‌های واحدها و ادارات تابعه تشکیل دهند. ماده ۳
- با توجه به نظر مقام معظم رهبری، در کلیه دستگاههای مشمول این آیین‌نامه و واحدهای تابعه آنها در سراسر کشور، به منظور ادای فریضه نماز، حداکثر مدت (۲۰) دقیقه زمان در وقت فضیلت و ترجیحاً بلافاصله پس از اذان در نظر گرفته شود تا امکان شرکت کلیه مدیران و کارکنان دستگاههای مزبور در مراسم نماز جماعت فراهم شود. تبصره
- در صورتی که به تشخیص وزیر و یا بالاترین مقام مسئول دستگاه به لحاظ حساسیت شغلی شرکت همه کارکنان به صورت یکجا در نماز جماعت میسر نباشد، کارکنان با در نظر گرفتن مقتضیات محل کار، نماز خود را اقامه خواهند نمود. ماده ۴ (منسوخ ۱۳۸۱/۱۰/۲۹)
- در کلیه دستگاههای مشمول این آیین‌نامه برای ایجاد امکان برگزاری نماز در وقت فضیلت آن، اقدامات زیر صورت گیرد: الف - برنامه کلیه جلسات و اجتماعات و همچنین سایر برنامه‌ها حتی‌الامکان به گونه ای تنظیم شود که با وقت نماز تلاقی نداشته باشد و در هر حال با فرارسیدن وقت نماز، نماز اقامه شود. ب - محل مناسب و آراسته ای که گنجایش آن متناسب با تعداد کارکنان و مراجعه کنندگان باشد به عنوان نمازخانه پیش‌بینی شود. ماده ۵ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- در کلیه دستگاههای مشمول این آیین‌نامه به منظور ارتقای دانش و بینش کارکنان و خانواده آنها و مخاطبین دستگاه در مورد نماز و فلسفه و راز و رمز آن، اقدامات لازم از طریق برگزاری جشنواره‌ها، نمایشگاههای فرهنگی و هنری، مسابقات کتابخوانی و دورههای آموزشی و سایر روشهای موثر به صورت فراگیر به عمل آید. ماده ۶
- وزارت آموزش و پرورش موظف است به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، علاوه بر موارد فوق الذکر، اقدامات زیر را به عمل آورد: الف
- بخشی از مطالب جزوه‌های آموزشی مراکز پیش دبستانی به نماز اختصاص داده شود و خردسالان به صورت تشریحی و تصویری با نماز آشنا شوند. ب
- بخشی از مطالب کتب دروس دینی، معارف و بینش اسلامی دبستانها، مدارس راهنمایی، دبیرستانها، نهضت سوادآموزی، مراکز پیش دانشگاهی و مراکز تربیت معلم، متناسب با هر یک از گروههای سنی به نماز اختصاص داده شود و کودکان، نوجوانان، جوانان و بزرگسالان با مفاهیم نماز آشنا شوند. پ
- کلیه معلمان، دبیران و اساتید مراکز آموزشی به روشهای مناسب با فلسفه نماز آشنا شده و شیوه‌های اثرگذاری بر دانش آموزان و دانشجویان را بیاموزند. ت
- کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در برنامه‌ها و تولیدات آموزشی و تفریحی خود (اعم از کتب، جزوه‌ها، فیلمها و غیره) موضوع نماز را به طور جدی مطرح نموده و برای آن جایگاهی خاص قایل شوند. ث
- در کلیه مراکز آموزشی و پرورشی، محلی برای برگزاری نماز تعیین شود و فضای عمومی این مراکز همواره مشوق دانش آموزان و دانشجویان برای اقامه نماز و زنده نمودن فرهنگ نماز باشد. ج
- در طرحهای ساختان‌های جدید مراکز آموزشی و پرورشی، محل نمازخانه به صورت شاخص مورد نظر قرار گیرد. چ
- در اردوها، برنامه‌ها و جشنواره‌های آموزشی، فرهنگی، هنری و ورزشی، با فرا رسیدن وقت نماز، نماز اقامه شود. ح
- برنامه ساعات درسی مراکز آموزشی به گونه ای تنظیم شود که با فرا رسیدن وقت نماز، نماز اقامه شود. خ
- انجمن اولیا و مربیان در جلسات و برنامه‌های خود، والدین را نسبت به امر نماز فرزندان توجیه و تشویق نموده و نسبت به تشویق والدین برای ساخت نمازخانه در مدارس اقدام نمایند. د (منسوخ ۱۳۸۱/۱۰/۲۹)
- سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور بودجه لازم را برای احداث نمازخانه در مراکز آموزشی فاقد نمازخانه پیش‌بینی نماید، به نحوی که سالیانه تا ۱۰ درصد در این مراکز نمازخانه مناسب احداث گردد. ذ
- بین مدارس و مساجد هم جوار آنها ارتباط برقرار شود و دانش آموزان برای شرکت در مراسم نماز جماعت و جمعه ترغیب شوند. ر
- در کتابخانه‌ها جایگاه ویژه ای برای کتب مربوط به نماز اختصاص یافته و نسبت به جمع‌آوری آثار منتشر شده در خصوص نماز اقدام شود تا در اختیار علاقمندان قرار گیرد. ماده ۷ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- وزارتخانه‌های فرهنگ و آموزش عالی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظفند به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زیر را به عمل آورند: الف - بخشی از مطالب کتب و جزوات آموزش معارف اسلامی به ذکر فلسفه و راز و رمزهای نماز اختصاص یابد. ب - ساعات درسی دانشگاهها و مراکز آموزش عالی به گونه ای تنظیم شود که با فرا رسیدن وقت نماز، نماز اقامه شود. پ - بخشی از فعالیتهای پژوهشی و تالیف پایان نامه‌های دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری در رشته‌های ذی ربط به پژوهش پیرامون نماز اختصاص یابد. ت - در کلیه مراکز آموزشی، درمانی و بهداشتی و سایر واحدهای تابعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، محل مناسب و پاکیزه ای با گنجایش کافی برای برگزاری نماز اختصاص یافته و برای اقامه نماز توسط بیماران نیز تسهیلات لازم فراهم شود. ث - سازمان بهزیستی کشور موظف است مدیران و مربیان مهدهای کودک را به روشهای مناسب با فلسفه، آثار و احکام نماز آشنا نموده و بخشی از جزوه‌های آموزشی مهدهای کودک را به نماز اختصاص داده و به صورت تشریحی و تصویری خردسالان را با نماز آشنا سازند. ماده ۸ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان تبلیغات اسلامی موظف است به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زیر به عمل آورد: الف - آن دسته از فیلمها، نمایشها و فعالیتهای هنری اعم از شعر، نقاشی، سرود، مقاله، قصه، که به تعمیق و گسترش فرهنگ نماز پرداخته و بیانگر فلسفه نماز می‌باشند، مورد حمایت قرار گرفته و تسهیلات لازم در اختیار تولید کنندگان آنها قرار گیرد و بهترین آثار مورد تشویق واقع شوند. ب - صاحبان مطبوعات و مجلات، شعرا، نویسندگان و ناشران ترغیب شوند که فرهنگ نماز را در آثار و نشریات خود مورد توجه قرارداده و به نشر و تعمیق آن در جامعه بپردازند. پ - کلیه کتابخانه‌های عمومی آثار و‌زین منتشر شده در زمینه نماز را جهت استفاده علاقه مندان گردآو‌ری نمایند. ت- جشنواره‌ها، نمایشگاههای فرهنگی و هنری، مسابقات کتابخوانی و پژوهش‌های دوره ای با موضوع نماز انجام شود. ث - سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با انجام مطالعات بین‌المللی در مورد نماز،ابتکارات و خلاقیتهای موجود در سایر کشورهای مسلمان درباره نماز را جمع‌آوری نموده و فرهنگ اقامه نماز را در سطح جهان با تهیه و ارسال کتاب، نوار، فیلم و جزوه‌های متناسب به هر کشور ترویج نماید. ماده ۹ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- سازمان تبلیغات اسلامی در صورت درخواست دستگاه اجرایی به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، نسبت به تامین نیروی انسانی (امام جماعت) مورد نیاز برای اقامه نماز جماعت در مساجد و نمازخانه‌های دستگاههای اجرایی اقدام کرده و نسبت به ارتقای دانش و مهارت آنان برنامه‌ریزی لازم را به عمل خواهد آورد. هزینه‌های مربوط به اجرای این ماده از محل اعتبارات دستگاههای اجرایی بر اساس دستورالعمل یکسان سازی پرداخت حق تبلیغ ائمه جماعات سازمان تبلیغات اسلامی پرداخت می‌شود. تبصره (منسوخ ۱۳۷۷/۰۳/۱۷)
- مفاد این ماده در دانشگاهها و موسسات آموزشی و پژوهشی و بیمارستان‌های آموزشی و واحدهای وابسته به آنها توسط دفاتر نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها اجرا خواهد شد. ماده ۱۰
- سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران موظف است به منظور ترویج فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زیر را به عمل آورد: الف - برنامه‌های مناسب و مستمر جهت آموزش احکام و فلسفه نماز برای گروههای مختلف سنی به خصوص کودکان و نوجوانان تهیه و پخش شود و با بیان هنری، فرهنگ اقامه نماز به طور مستقیم و غیرمستقیم ترویج شود. ب - در فیلمها و مجموعه‌های نمایشی (سریالها)، در جاهایی که اقامه نماز به عنوان جزیی از فرهنگ عمومی جامعه مطرح می‌شود، اقامه نماز توسط شخصیتهای مثبت فیلم به نمایش درآید. پ - جلوه‌هایی از نماز نوجوانان به نمایش درآید. ت - برنامه‌های مناسب و ابتکاری با موضوع نماز تهیه و پخش و نسبت به معرفی نمایشها و فعالیتهای هنری در این خصوص اقدام شود. ماده ۱۱ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- وزارت راه و شهرسازی موظف است به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زیر را به عمل آورد: الف - برنامه حرکت قطارها و حتی المقدور پرواز هواپیماها به گونه ای تنظیم شود که امکان اقامه نماز برای مسافران فراهم باشد. ب - در کلیه جاده‌ها علایم و تابلوهای مربوط به مساجد بین راهی شبانه رو‌زی به صورت زیبا و مناسب تهیه و نصب شود. پ - ترتیبی اتخاذ شود تا کلیه اتوبوس‌های بین شهری در هنگام فرا رسیدن او‌قات نماز در محلی مناسب برای اقامه نماز مسافران (ترجیحاً مساجد بین راهی) توقف نمایند و زمان لازم را برای انجام این فریضه در اختیار مسافران قرار دهند. ت - در کلیه پروژههای مربوط به ساخت راهدارخانه و پایانه‌های مسافری، احداث نمازخانه مناسب پیش‌بینی شود. ث- در پروژههای عمرانی شهر و شهرک سازی و راهسازی، مکان مناسب و متناسب به منظور احداث مسجد و نمازخانه پیش‌بینی شود. ماده ۱۲ (منسوخ ۱۳۸۱/۱۰/۲۹)
- وزارت نفت طرح احداث نمازخانه در کنار جایگاههای سوخت رسانی بین راهی را تکمیل نموده و توسعه بخشد و در خصوص حفظ و نگهداری آنها نظارت نماید. ماده ۱۳ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- وزارت ورزش و جوانان موظف است به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زیر را به عمل آورد: الف - در اردوها و برنامه‌های آموزشی و تمرینات، ورزشکاران با فرهنگ نماز آشنا شوند. ب - در اردوها، مسابقات و تمرینات داخلی و خارجی، با فرا رسیدن وقت نماز، نماز اقامه شود. پ - در ورزشگاهها جهت اقامه نماز توسط تماشا کنان تسهیلات لازم فراهم شود. ت- نسبت به شناسایی و حمایت مادی و معنوی از فعالیتهای انفرادی و گروهی جوانان در زمینه توسعه و ترویج فرهنگ اقامه نماز اقدام شود. ماده ۱۴ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور موظف است به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زیر را انجام دهد: الف - در نظام ارزشیابی عملکرد مدیران، میزان اهتمام آنان به نماز را مدنظر قرار دهد. ب - در دورههای آموزش ضمن خدمت کارکنان دو‌لت، مباحث مربوط به فلسفه و رموز نماز ارائه شود. ماده ۱۵ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- وزارتخانه‌های صنعت، معدن و تجارت و تعاون، کار و رفاه اجتماعی موظفند به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، تدابیر لازم را برای تحقق موارد زیر اتخاذ نماید: الف - در کلیه کارخانه‌ها، موسسات، شرکتها و واحدهای تابعه وزارتخانه‌های فوق الذکر، محل مناسب و پاکیزه برای اقامه نماز با گنجایش کافی متناسب با تعداد کارگران و کارکنان هر واحد، تعیین و تجیهز شود. ب - برنامه ساعات کار کارگران به گونه ای تنظیم شود که با وقت نماز تداخل نداشته باشد و در صورتی که تداخل اجتناب ناپذیر باشد، کارگران به صورت نوبتی در مراسم اقامه نماز شرکت نمایند. پ - در کلیه کارخانه‌ها، موسسات، شرکتها و واحدهای تابعه وزارتخانه‌های فوق الذکر برنامه‌های مناسب جهت ارائه آموزش نماز و فلسفه آن به کارکنان و کارگران و خانواده‌های آنها اجرا شده و ضوابط و اقدامات تشویقی لازم به منظور ترویج فرهنگ اقامه نماز پیش‌بینی شود. ت- تمهیدات و اقدامات لازم را برای ترغیب و تشویق بازارها و صنوف جهت برگزاری نماز جماعت در اول وقت به عمل آورند. ماده ۱۶ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری موظف است اقدامات ذیل را به عمل آورد: الف- تدابیر لازم جهت پیش‌بینی محل مناسب و پاکیزه با امکانات لازم برای برگزاری نماز و نظافت و نگهداری آنها، در مهمانخانه‌ها (هتل‌ها)، مهمانسراها و مهمان پذیرها، مراکز ایرانگردی و جهانگردی و به ویژه خوراک سراهای (رستوران‌های) مستقر در جاده‌ها، اتخاذ می‌شود. ب- در طرحهای جدید ساختمانی، مهمانخانه‌ها (هتل‌ها)، مهمانسراها، مهمان پذیرها، مراکز ایرانگردی و جهانگردی، نمایشگاه‌ها و مراکز فرهنگی، هنری و گنجینه‌ها (موزه‌ها) فضای لازم برای مسجد یا نمازخانه به صورت شاخص پیش‌بینی شود. ماده ۱۷ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور موظف است نسبت به پیش‌بینی بودجه مورد نیاز برنامه‌های ترویج و توسعه فرهنگ اقامه نماز دستگاههای اجرایی در موافقت نامه‌های متبادله با آنها اقدام نماید. ماده ۱۸ (منسوخ ۱۳۸۱/۱۰/۲۹)
- سازمان او‌قاف و امورخیریه موظف است در حدو‌د مقررات خود تسهیلات لازم را برای توسعه و تعمیق فرهنگ نماز و احداث، تجهیز و تعمیر مساجد و نمازخانه‌های بین راهی فراهم آورد و از طریق برگزاری مسابقات و کلاس‌های مربوط تشویق و تبلیغ لازم را اعمال نماید. ماده ۱۹ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- وزارت کشور موظف است تسهیلات و زمینه‌های مناسب برای ترویج و توسعه فرهنگ اقامه نماز در سطح استان‌ها را فراهم کرده و حمایت‌های مادی و معنوی لازم را از تشکل‌های مردم نهاد که با موضوع اقامه نماز فعالیت می‌کنند (نماز یاوران) به عمل آورد. ماده ۲۰ (منسوخ ۱۳۹۳/۰۶/۱۶)
- بالاترین مقام مسئول دستگاههای موضوع ماده (۱) موظفند همه ساله گزارش عملکرد سالیانه دستگاه مربوط را جهت نظارت و ارزیابی از طریق استاد اقامه نماز به هیات وزیران ارایه کنند. معاون اول رئیس جمهور - حسن حبیبی