آیین‌نامه بیمه‌های زندگی
شورای عالی بیمه در اجرای بند «۵» ماده (۱۷) قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری، آیین‌نامه "بیمه‌های زندگی و مستمری" را بازنگری و به شرح زیر به عنوان آیین‌نامه "بیمه‌های زندگی" شماره ۱۰۷ مشتمل بر ۲۵ ماده و ۱۷ تبصره تصویب نمود: فصل اول - کلیات ماده ۱
- موسسه بیمه دارای پروانه فعالیت برای عرضه بیمه‌های زندگی، مکلف است کلیه بیمه نامه‌های زندگی خود را بر اساس مقررات این آیین‌نامه صادر نماید. ماده ۲
- انواع بیمه‌های زندگی و تعریف هر یک از آن‌ها عبارتند از: الف) بیمه به شرط فوت: قرارداد بیمه ای است که در آن بیمه گر تعهد می‌کند در ازای پرداخت حق بیمه توسط بیمه گذار، در صورت فوت بیمه شده در مدّت بیمه، سرمایه فوت را به ذینفع مندرج در بیمه نامه پرداخت نماید. ب) بیمه به شرط حیات: قرارداد بیمه ای است که در آن بیمه گر تعهد می‌کند در ازای پرداخت حق بیمه توسط بیمه گذار، در صورت زنده بودن بیمه شده در پایان مدّت بیمه، سرمایه حیات را به ذینفع مندرج در بیمه نامه پرداخت نماید. ج) بیمه مختلط: قرارداد بیمه ای است که در آن بیمه گر تعهد می‌کند در ازای پرداخت حق بیمه توسط بیمه گذار در صورت فوت بیمه شده در مدت بیمه، سرمایه فوت بیمه نامه را به ذینفع بیمه نامه پرداخت نماید و در صورت زنده بودن بیمه شده در پایان مدّت بیمه، سرمایه حیات را به ذینفع بیمه نامه پرداخت نماید. د) بیمه مستمری: قرارداد بیمه ای است که در آن بیمه گر تعهد می‌کند در ازای پرداخت حق بیمه توسط بیمه گذار، سرمایه حیات را به صورت مستمری تا یک مدّت معین و یا در مدّت زمان حیات بیمه شده، به ذینفع مندرج در بیمه نامه بپردازد. ه) بیمه زندگی و تشکیل سرمایه: قرارداد بیمه ای است که در آن بیمه گر متعهد می‌شود در ازای پرداخت حق بیمه علاوه بر پوشش یک یا چند خطر بندهای (الف)، (ب) و (د) این ماده، ارزش باز خرید بیمه نامه را در هر حال براساس شرایط بیمه نامه به ذینفع بیمه نامه پرداخت نماید. ارزش بازخرید در این بیمه نامه‌ها براساس نرخ سود فنی علی‌الحساب و مشارکت در منافع متعلقه تعیین می‌شود. و) بیمه زندگی و تشکیل سرمایه متصل به دارایی: قرارداد بیمه ای است که در آن بیمه گر متعهد می‌شود در ازای پرداخت حق بیمه علاوه بر پوشش یک یا چند خطر بندهای (الف)، (ب) و (د) این ماده، ارزش باز خرید بیمه نامه را در هر حال بر اساس شرایط بیمه نامه به ذینفع بیمه نامه پرداخت نماید. ارزش بازخرید در این بیمه نامه‌ها، مرتبط با ارزش یک دارایی یا میزان یک شاخص مالی تعیین می‌شود. ز) بیمه زندگی و مدیریت سرمایه: قراردادی که در آن بیمه گر تعهد می‌کند در ازای پرداخت حق بیمه توسط بیمه گذار، دو قرارداد بیمه زندگی و سرمایه‌گذاری، کاملاً مستقل از یکدیگر تنظیم نماید به نحوی که امکان تحصیل یا واگذاری هر یک از آن‌ها در بازارهای مرتبط به تنهایی وجود داشته باشد. ح) محصول بیمه ای جدید زندگی: محصولی است که مطابق با مفاد دستورالعملی که ظرف سه ماه تهیه و ابلاغ خواهد شد، تعریف شده و مجوز عرضه آن توسط بیمه مرکزی صادر می‌شود. مواردی از قبیل جبران هزینه مراقبت بلندمدّت، تفاوت در مبانی محاسبه نرخ‌های حق بیمه موضوع بندهای «الف» و «ب» ماده (۲) این آیین‌نامه و میزان و نحوه محاسبه مشارکت در منافع به عنوان مصادیق محصول بیمه ای جدید زندگی محسوب می‌شوند. تبصره ۱؛ بیمه نامه‌های موضوع بندهای (ه-) و (و) جزء بیمه‌های زندگی تشکیل سرمایه (مرکب) مندرج در صورت‌های مالی نمونه مصوب شورای عالی بیمه است و بیمه نامه‌های بند (ز) در دسته‌های بیمه مجزا مندرج در صورت‌های مالی مذکور است. تبصره ۲؛ موسسه بیمه می‌تواند، همراه انواع بیمه‌های زندگی و با مدّت مشابه این بیمه‌ها، تعهد پرداخت سرمایه یا مستمری اضافی در صورت فوت یا نقص عضو ناشی از حادثه، پرداخت سرمایه و یا معافیت از پرداخت حق بیمه در صورت از کار افتادگی دائم (اعم از کلی یا جزئی) به هر علّت، پرداخت سرمایه امراض خاص در صورت ابتلا به بیماری‌های خاص و جبران هزینه‌های پزشکی ناشی از حادثه را به عنوان پوشش تکمیلی انواع بیمه‌های زندگی عرضه نمایند. شرایط این گونه پوشش‌های بیمه ای باید حسب مورد منطبق با شرایط عمومی مربوط مصوب شورای عالی بیمه یا شرایط عمومی مورد تایید بیمه مرکزی باشد. انواع امراض خاص موضوع این تبصره توسط بیمه مرکزی تعیین و ابلاغ می‌شود. تبصره ۳؛ درصد واگذاری اتکایی اجباری پوشش‌های تکمیلی موضوع تبصره «۲» این ماده کارمزد اتکایی اجباری، نحوه مشارکت در منافع بیمه گذاران، حقوق بیمه گذاران نسبت به ذخایر ریاضی، نحوه تنظیم حساب‌ها و نحوه ذخیره گیری آن‌ها تابع مقررات مربوط است. تبصره ۴؛ موسسه بیمه می‌تواند علاوه بر بیمه‌های مستمری، تعهدات سایر انواع بیمه را هم به صورت مستمری پرداخت نماید. تبصره ۵؛ شرایط عمومی انواع بیمه‌های زندگی موضوع این ماده پس از ابلاغ این آیین‌نامه حسب مورد به تصویب شورای عالی بیمه یا در چارچوب مجوز محصول بیمه ای جدید زندگی توسط بیمه مرکزی تایید می‌شود. فصل دوم - مبانی محاسبه نرخ حق بیمه ماده ۳
- مبانی محاسبه نرخ‌های حق بیمه انواع بیمه‌های زندگی موضوع ماده (۲) این آیین‌نامه عبارتست از: الف) جداول بیمه‌های زندگی به شرط حیات و به شرط فوت به شرح پیوست‌های شماره ۱ و ۲ می‌باشد. بیمه مرکزی موظف است حداقل هر پنج سال یک بار جدول بیمه‌های زندگی پیوست را به روز نماید. ب) نرخ سود فنی علی‌الحساب: ۱- حداکثر نرخ سود فنی علی‌الحساب برای بیمه‌های به شرط فوت: دو سال نخست مدّت هر بیمه نامه شانزده درصد، برای دو سال دوم مدّت بیمه نامه، معادل سیزده درصد و برای دوره مازاد بر چهار سال نخست آن معادل ده درصد تعیین می‌شود. ۲- در سایر انواع بیمه‌های زندگی: در چارچوب دستورالعمل موضوع بند (ه-) ماده (۲) این آیین‌نامه تعیین می‌شود. ج) هزینه‌های اداری و بیمه گری ۱- در بیمه نامه‌های انفرادی- سالانه: حداکثر پنج درصد حق بیمه هر سال به علاوه دو در هزار سرمایه فوت (در صورت وجود) در پنج سال اول؛ ۲-در بیمه نامه‌های انفرادی- یکجا: حداکثر دو درصد حق بیمه به علاوه سه در هزار سرمایه فوت (در صورت وجود) سال اول؛ ۳-در بیمه نامه‌های گروهی: حداکثر به میزان پنجاه درصد هزینه تعیین شده در بیمه نامه‌های انفرادی حسب مورد. د) هزینه کارمزد و وصول: حداکثر معادل میزان مندرج در آیین‌نامه کارمزد نمایندگی و کارگزاری رسمی بیمه (شماره ۱۰۲) و اصلاحات بعدی آن. ماده ۴
- موسسه بیمه مکلف است، محاسبات حق بیمه و ذخایرِ فنی مربوط را با امضا اکچوئر داخلی و تصویب هیات مدیره به تایید اکچوئر رسمی بیمه برساند و نسخه ای از آن را به بیمه مرکزی ارسال نمایند. عدم اظهارنظر بیمه مرکزی ظرف مدت سی روز کاری به منزله تایید نهایی تلقی می‌شود. ماده ۵
- موسسه بیمه موظف است قبل از صدور بیمه نامه‌های زندگی وضعیت سلامتی یا بیماری شخص بیمه شده یا بیمه شدگان که در حق بیمه اثرگذار است را از طرق مقتضی از قبیل سامانه‌های سلامت کشور، پرسش نامه، معاینه پزشکی و آزمایش ژنتیک مشخص و به تناسب آن اقدام به تعیین حق بیمه نماید. فصل سوم - مشارکت در منافع ماده ۶
- منظور از مشارکت در منافع، شرطی است که به موجب آن بیمه گر ملزم است، ذینفع بیمه نامه را در منافع ناشی از سرمایه‌گذاری از محل ذخایر ریاضی و یا منافع حاصل از مجموع عملیات بیمه نامه‌های مربوط سهیم کند. ماده ۷
- در قراردادهای بیمه به شرط فوت زمانی یک ساله گروهی که توسط هر موسسه برای کارکنان و یا توسط شرکت‌های تعاونی و یا سندیکاها برای اعضاء و یا توسط بانک‌ها و موسسات اعتباری برای مشتریان خود امضا و پرداخت حق بیمه آن تقبل شده باشد، بیمه گر می‌تواند به ترتیبی که در قرارداد معین می‌شود قسمتی از سود حاصل از قرارداد را به طرف قرارداد پرداخت نماید. سود قابل پرداخت از این بابت نباید از پانزده درصد جمع حق بیمه‌های دریافتی طی سال تجاوز کند و باید مقید به برگشت آن به بیمه شدگان شود. ماده ۸
- موسسه بیمه مکلف است در بیمه نامه‌های زندگی با مشارکت در منافع، بیمه گذاران مربوط را در منافع حاصل از مجموع عملیات بیمه نامه‌های مربوط براساس نوع بیمه نامه (محصول بیمه ای) و شرایط مورد توافق سهیم نماید. تبصره ۱؛ بیمه‌های زندگی و تشکیل سرمایه متصل به دارایی و بیمه‌های زندگی و مدیریت سرمایه، در شمول حکم این ماده قرار نمی‌گیرند. تبصره ۲؛ در صورتی که بیمه گذار نحوه سرمایه‌گذاری ذخیره ریاضی بیمه نامه خود را تعیین نموده باشد، مبنای محاسبه مشارکت در منافع، بازده سرمایه گذاری‌های تعیین شده می‌باشد. تبصره ۳؛ موسسه بیمه مکلف است در بیمه نامه‌های زندگی موضوع این ماده به جزبیمه نامه‌های زندگی به شرط فوت زمانی انفرادی، بیمه گذاران مربوط را در حداقل هشتاد و پنج درصد منافع حاصل از مجموع عملیات بیمه نامه‌های آن محصول بیمه ای سهیم نماید، همچنین موسسه بیمه در صورت توافق با بیمه گذار موظف است، در بیمه نامه‌های به شرط فوت زمانی انفرادی، بیمه گذاران خود را بر اساس درصد توافق شده در بیمه نامه، در منافع حاصل از مجموع عملیات بیمه نامه‌های آن محصول بیمه ای سهیم نماید. تبصره ۴؛ در صورت فسخ، سررسید، بازخرید بیمه نامه یا فوت بیمه شده در مدّت اعتبار بیمه نامه، مشارکت در منافع بیمه گذار براساس بالاترین نرخ سود فنی علی‌الحساب مورد عمل موسسه بیمه، برای مدّت زمان سپری شده از همان سال، محاسبه و پرداخت می‌شود مگر اینکه بنا به تقاضای بیمه گذار پرداخت مشارکت در منافع به زمان تعیین نرخ بازده سرمایه گذاریها موکول شود که در این صورت مشارکت در منافع همانند سایر بیمه نامه‌های جاری محاسبه و پرداخت خواهد شد. ماده ۹
- موسسه بیمه مکلف است، مشارکت در منافع موضوع ماده (۸) این آیین‌نامه را بر مبنای سهم کل (نگهداری و واگذاری) از جمع اقلام بند (الف) پس از کسر جمع اقلام بند (ب) به شرح ذیل محاسبه و حداقل سالی یک بار بین بیمه گذاران مربوطه توزیع کند: الف) ۱-ذخایر فنی بیمه‌های زندگی آخر سال مالی قبل؛ ۲-حق بیمه‌های دریافتی؛ ۳-کارمزد وام‌های پرداختی از محل ذخایر ریاضی به بیمه گذاران و سایر اشخاص؛ ۴-خالص درآمد حاصل از سرمایه گذاریها از محل ذخایر ریاضی و سایر ذخایر فنی مربوط. ب) ۱- کارمزد پرداختی؛ ۲- خسارت و مزایای پرداختی؛ ۳- ذخایر فنی بیمه‌های زندگی در آخر سال مالی جاری؛ ۴-هزینه‌های اداری بیمه گر حداکثر تا پنج درصد حق بیمه‌های دریافتی. تبصره؛ موسسه بیمه به جای روش فوق می‌تواند برای محاسبه و پرداخت مشارکت در منافع از روش زیر استفاده نماید: در انواع بیمه‌های زندگی با مشارکت در منافع، حداقل هشتاد و پنج درصد منافع مازاد بر نرخ سود فنی علی‌الحساب مورد عمل، حاصل از سرمایه‌گذاری کل ذخایر ریاضی و سایر ذخایر فنی مربوط موسسه بیمه را مستقیماً و به نسبت ذخیره ریاضی طی دوره هر بیمه نامه محاسبه و به رقم ذخیره ریاضی بیمه نامه مذکور اضافه نمایند و مراتب را حداقل سالی یک بار و حداکثر تا یک ماه بعد از تاریخ برگزاری مجمع عمومی سالانه به اطلاع بیمه گذاران برساند. ماده ۱۰
- سهم هر یک از بیمه گذاران از منافع به نسبت ذخیره ریاضی بیمه نامه آن‌ها از کل ذخایر ریاضی بیمه نامه‌های موضوع ماده (۸) یا بر مبنای دیگری که بیمه مرکزی تایید کند، معین می‌شود. ماده ۱۱
- موسسه بیمه باید پس از تعیین منافع قابل تقسیم، تا آخر هر سال، سهم هر یک از بیمه گذاران از منافع مزبور را بر حسب توافق با بیمه گذار به عنوان حق بیمه یکجا بدون اعمال کارمزد برای افزایش سرمایه بیمه نامه یا افزایش ذخایر ریاضی منظور و یا به صورت نقدی پرداخت نماید. فصل چهارم - حقوق بیمه گذاران نسبت به ذخیره ریاضی ماده ۱۲
- در انواع بیمه‌های زندگی به جزبیمه به شرط فوت زمانی بیمه گذار می‌تواند در صورت تشکیل ذخیره ریاضی، درخواست بازخرید کل یا درصدی از بیمه نامه خود را نماید و موسسه بیمه مکلف است ارزش بازخرید بیمه نامه را که حداقل معادل نود درصد ذخیره ریاضی بیمه نامه است، با رعایت شرایط بیمه نامه صادره پرداخت نماید. تبصره؛ موسسه بیمه موظف است جدول بازخرید بیمه را به بیمه نامه‌های صادره ضمیمه و تحویل بیمه گذار نمایند. در جدول مزبور باید مشخص شود که در صورت بازخرید بیمه نامه در انقضاء هر سال از مدّت بیمه چه مبلغی عاید بیمه گذار خواهد شد. چنانچه بیمه نامه در سال اول اعتبار بازخرید شود، موسسه بیمه موظف است صرفاً ده درصد کل کارمزد متعلقه را در محاسبات مربوط به بازخرید اعمال نماید. ماده ۱۳
- در صورتی که ذینفع در بیمه نامه‌های زندگی بستانکار بیمه گذار باشد و این مطلب در بیمه نامه تصریح شده باشد، حق بازخرید بیمه نامه و همچنین دریافت وام از محل ذخیره ریاضی موکول به موافقت کتبی بستانکار است. ماده ۱۴
- بیمه گذار می‌تواند مشروط به پرداخت حداقل حق بیمه دوسال تمام و پس از یک سال از تاریخ صدور بیمه نامه تا نود درصد ارزش بازخرید بیمه نامه درخواست وام نماید و بیمه گر متعهد به پرداخت وام به اعتبار ذخیره ریاضی و در چارچوب موازین شرعی است. ترتیب استرداد وام با توافق بین بیمه گر و بیمه گذار تعیین می‌شود. تبصره؛ برای محاسبه سهم مشارکت در منافع هر یک از بیمه گذاران، اصل اقساط تسویه نشده ی سر رسید نشده و اصل و فرع اقساط سر رسیده شده وام دریافتی آن‌ها از ذخیره ریاضی کسر می‌شود. ماده ۱۵
- بیمه گذار می‌تواند با رعایت شرایط عمومی بیمه نامه و توافق بین ذینفع و بیمه گر و نیز سایر مقررات مربوط، نسبت به توثیق بیمه نامه تا نود درصد ارزش بازخرید اقدام نماید. ماده ۱۶
- نرخ کارمزد وام حداقل معادل بالاترین نرخ سود فنی علی‌الحساب مورد عمل در محاسبه حق بیمه خواهد بود و ترتیب استرداد اصل و فرع آن با توافق بین بیمه گر و بیمه گذار تعیین می‌شود. تبصره؛ در صورت عدم تسویه وام تا پایان مدّت بیمه، یا بازخرید آن و یا فوت بیمه شده، مانده وام دریافتی و کارمزدهای متعلق به آن از تعهدات قابل پرداخت بیمه گر کسر می‌گردد. ماده ۱۷
- در انواع بیمه‌های زندگی به شرط فوت، به شرط حیات و مختلط که دارای ارزش بازخرید باشد هرگاه بیمه گذار از پرداخت اقساط بعدی خودداری نماید بیمه نامه با رعایت نرخ‌های مقرر و بدون احتساب کارمزد، تبدیل به بیمه نامه با سرمایه مخفف خواهد شد. تبصره ۱؛ موسسه بیمه موظف است جدولی به بیمه نامه‌های صادره ضمیمه و تحویل بیمه گذار نمایند که میزان سرمایه مخفف بیمه نامه را برای هر سال از مدّت بیمه معین کند. تبصره ۲؛ در بیمه‌های مختلط، سرمایه مخفف به نسبت سرمایه‌های موجود بیمه نامه تقسیم خواهد شد مگر آنکه در بیمه نامه، موسسه بیمه و بیمه گذار توافق دیگری نموده باشند. ماده ۱۸
- در بیمه‌های زندگی و تشکیل سرمایه و زندگی و مدیریت سرمایه هرگاه بیمه گذار با مهلت یک ماه از سر رسید قسط جاری از پرداخت هر قسط خودداری نماید، حق بیمه خطر فوت از محل ذخیره ریاضی بیمه نامه حسب مورد با کسر اقساط معوق وام تامین می‌شود و پس از آن که ذخیره ریاضی کمتر از حق بیمه خطر فوت گردد، بیمه نامه معلق می‌گردد. بیمه گر می‌تواند براساس شرایط عمومی مربوط پس از تعلیق این بیمه نامه‌ها با ارزیابی مجدد ریسک، نسبت به برقراری بیمه نامه اقدام نماید. تبصره ۱؛ در صورت توافق بیمه گر و بیمه گذار برای تامین حق بیمه پوشش‌های تکمیلی بیمه نامه، بیمه گر می‌تواند حق بیمه پوشش‌های تکمیلی موضوع این آیین‌نامه را همانند حق بیمه خطر فوت از محل ذخیره ریاضی، تامین نماید. تبصره ۲؛ حکم این ماده در خصوص بیمه‌های زندگی و تشکیل سرمایه متصل به دارایی براساس شرایط عمومی بیمه نامه تعیین می‌شود. ماده ۱۹
- موسسه بیمه موظف است حساب‌های معاملات بیمه‌های زندگی را از سایر حساب‌های خود تفکیک نموده و دفاتر خود را به نحوی که بیمه مرکزی اعلام می‌کند، تنظیم نمایند و کلیه اقلام مربوط به معاملات هر یک از انواع بیمه‌های زندگی به تفکیک مشخص شده باشد. ماده ۲۰
- سرمایه‌گذاری از محل ذخایر ریاضی و سایر ذخایر فنی بیمه‌های زندگی باید به نحوی که بیمه مرکزی اعلام می‌کند در حساب‌ها و صورت وضعیت مالی شرکت مشخص و از سایر سرمایه گذاریها تفکیک شود. ماده ۲۱
- ذخیره ریاضی بیمه‌های زندگی براساس مبانی محاسبه نرخ‌های حق بیمه تعیین خواهد شد. در مواردی که ذخیره ریاضی مذکور کافی نباشد بیمه مرکزی می‌تواند نرخ سود منظور شده در محاسبه ذخیره ریاضی این موسسه را برای بیمه نامه‌های سال‌های آتی تقلیل دهد و مراتب را به شورای عالی بیمه گزارش نماید. موسسه بیمه مکلف است نرخ تعیین شده توسط بیمه مرکزی را ملاک محاسبه قرار دهد ماده ۲۲
- درصد واگذاری اتکایی اجباری و میزان مشارکت در منافع قابل پرداخت توسط بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران در بیمه‌های زندگی و مدیریت سرمایه، زندگی و تشکیل سرمایه و زندگی و تشکیل سرمایه متصل به دارایی و محصولات بیمه ای جدید زندگی، با رعایت مقررات مربوط به تشخیص بیمه مرکزی ایران تعیین و در صورتحساب‌های مربوطه اعمال خواهد شد. فصل پنجم - نظارت ماده ۲۳
- موسسه بیمه موظف است به ترتیبی که بیمه مرکزی تعیین خواهد کرد، اطلاعات و مستندات مربوط به بیمه‌های زندگی موضوع این آیین‌نامه را ارائه نماید. ماده ۲۴
- بیمه مرکزی بر حسن اجرای این آیین‌نامه نظارت می‌نماید. در صورت عدم اجرای مفاد این آیین‌نامه توسط موسسه بیمه، بیمه مرکزی می‌تواند حسب مورد متناسب با شدّت، تعداد و تکرار هر یک از اقدامات زیر را انجام دهد: ۱-تذکر شفاهی به مدیر ارشد ذی ربط موسسه بیمه؛ ۲-اخطار کتبی به مدیر ارشد ذی ربط موسسه بیمه؛ ۳-اعلام سلب صلاحیت مدیر ارشد ذی ربط موسسه بیمه؛ ۴-تعلیق پروانه فعالیت موسسه بیمه در یک یا چند رشته بیمه با تصویب شورای عالی بیمه. ماده ۲۵
- این آیین‌نامه در ۲۵ ماده و ۱۷ تبصره از تاریخ ۱۴۰۳/۰۷/۰۱ لازم الاجرا بوده و جایگزین آیین‌نامه شماره ۶۸ و اصلاحات بعدی آن می‌شود.