آییننامه ایمنی در بنادر
هدف: هدف از تدوین این آییننامه پیشگیری از حوادث منجر به صدمات جانی و خسارات مالی و ایمنسازی محیط کار در بنادر میباشد، لذا این آییننامه به استناد ماده ۸۵ قانون کار جمهوری اسلامی ایران تدوین گردیده است. دامنه شمول: این آییننامه در کلیه بنادر و به طور کلی کارگاههای مشمول ماده ۸۵ قانون کار جمهوری اسلامی ایران لازمالاجرا است. فصل اول: تعاریف بندر:
به محلی اطلاق میشود که شامل کلیه محوطهها، حوضچهها، کانالهای دسترسی و لنگرگاه بوده و امور مربوط به تخلیه و بارگیری، ساخت و تعمیرات شناورهای باری، مسافری، تفریحی و صیادی در آن انجام میپذیرد. اسکله:
سازه دریایی است برای پهلودهی و مهار واحدهای شناور و به منظور انجام خدمات بندری و تخلیه و بارگیری کار در بندر:
کلیه فعالیتهایی که در ناحیه بندر انجام میپذیرد. شناور:
هر نوع وسیله نقلیه آبی که قابلیت حمل بار، مسافر و خدماترسانی را داشته باشد، شناور گویند، شناورها را میتوان بسته به نوع و نحوه کاربرد آنها طبقهبندی کرد. راهنما:
فردی ذیصلاح که از ناحیه بندر برای مشاوره در هدایت کشتی از لنگرگاه به اسکله و برعکس به کشتی ملحق میشود. تجهیزات نجات غریق:
این وسایل برای نجات افراد درون آب مورد استفاده قرار میگیرد و عبارتند از قایق نجات، جلیقه نجات، حلقه نجات و... رمپ:
راهی است که در محل تقاطعهای غیر همسطح از یک مسیر منشعب به مسیر دیگر متصل میشود. کانتینر:
محفظهای است معمولا فلزی و به شکل مکعب مستطیل برای تسهیل حمل کالا که در صورت لزوم پلمپ شده و در اختیار حملکننده قرار میگیرد. یدککش:
واحدی شناور با قدرت موتور زیاد است که در انجام امور خدماتی، پهلودهی، جداسازی و یا اطفاء حریق کشتی در بندر و سایر موارد از آن استفاده میشود. وسایل حمل و نقل و جابه جایی بار:
شامل کلیه وسایل ثابت یا متحرک نظیر جرثقیل، لیفتراک و... که در ساحل و یا عرشه کشتی به منظور تعلیق، بالا بردن و پایین آوردن بارها و یا جابه جایی آنها از یک محل به محل دیگر در حالت تعلیق یا ثابت به کار برده میشود. فصل دوم: مقررات عمومی ماده ۱
- کارفرما مکلف است نسبت به شناسایی و ارزیابی شرایط محیط کار بندر اقدام نموده و تدابیر کنترلی مناسب را در جهت حذف مخاطرات احتمالی به عمل آورد. ماده ۲
- در محل بندر باید فضای کافی برای توقف کامیونها و تریلرها به منظور تخلیه و بارگیری کالا و تردد افراد وجود داشته باشد. ماده ۳
- هرگونه تغییر در تجهیزات، دستگاهها و ماشینآلات به گونهای که آن را از حالت استاندارد یا طراحی اصلی کارخانه سازنده خارج نماید، ممنوع است. ماده ۴
- کلیه تجهیزات، دستگاهها و ماشینآلات باید طبق زمانبندی مشخص و برنامهریزیشده و بر اساس دستور العملهای کارخانه سازنده و استانداردهای مورد تایید، مورد بازرسی فنی قرار گرفته و در صورت وجود نقص یا فرسودگی، تعمیر یا از فرایند کار خارج گردیده و اسناد بازرسی فنی مستند و نگهداری شود. ماده ۵
- کلیه تجهیزات، دستگاهها و ماشینآلات باید به طور کاملا ایمن و براساس دستورالعملهای کارخانه سازنده و آییننامهها و مقررات حفاظت فنی، نصب، نگهداری و بهرهبرداری گردد. ماده ۶
- استفاده از تجهیزات، دستگاهها و ماشینآلات معیوب و غیرایمن برای حمل و نقل و جابه جایی بار ممنوع است. ماده ۷
- تمامی وسایل و تجهیزات تخلیه و بارگیری (سیم بکسلها، زنجیرها، قلابها، طنابها و مانند آن) باید کاملا سالم بوده و به صورت دورهای و قبل از هر بار استفاده مورد بررسی و بازبینی قرار گرفته و نتایج حاصله در پرونده مخصوص ضبط و نگهداری شود. ماده ۸
- کلیه تجهیزات، دستگاهها و ماشینآلاتی که غیرایمن هستند باید از چرخه عملیاتی خارج شده و علامت مشخص و مناسب «خارج از سرویس» روی آن نصب گردد. ماده ۹
- کارفرما مکلف است ضمن تعیین محدوده فعالیت کارگران مشمول این آییننامه و ایجاد شرایط ایمن بر استفاده صحیح آنها از ابزارآلات، دستگاهها و تجهیزات مربوطه نظارتهای لازم را به عمل آورد. ماده ۱۰
- مسیرهای تردد کلیه وسایط نقلیه، ماشینآلات و افراد باید بر اساس قوانین راهنمایی و رانندگی و مقررات ایمنی مشخص گردد. ماده ۱۱
- مسیرهای تردد در بندر باید صاف و بدون حفره، موانع غیرضروری، سطوح برجسته و غیرلغزنده باشد. ماده ۱۲
- معابر، پیادهروها و خطوط ریلی باید به گونهای باشد که از ایجاد هرگونه تقاطع خطرناک جلوگیری شود. ماده ۱۳
- تجهیزات حفاظت فردی متناسب با نوع کار باید توسط کارفرما تهیه و در شرایط مناسب نگهداری و در اختیار تمامی کارگران قرار داده شود. ماده ۱۴
- کارفرما مکلف است کاربرد صحیح و مراقبت از وسایل حفاظت فردی را به کارگران آموزش داده و بر استفاده صحیح کارگران از وسایل مذکور نظارت کامل داشته باشد. ماده ۱۵
- تمامی مکانهای موجود در بندر که امکان سقوط افراد وجود دارد، باید دارای حفاظ ایمن باشد. تبصره
- در جاهایی که امکان استفاده از حفاظهای ثابت نیست مانند نردهها یا پلکانهایی که در کنار آب قرار دارند و یا در کناره گذرگاهها باید از حفاظهای متحرک استفاده نمود. ماده ۱۶
- در هنگام تخلیه و بارگیری باید ورود افراد متفرقه به منطقه عملیاتی ممنوع گردد. ماده ۱۷
- انجام عملیات تخلیه و بارگیری در بندر در شرایط نامناسب و غیرمتعارف جوی (بر اساس مقررات و استانداردهای سازمان بنادر و دریانوردی) ممنوع است. ماده ۱۸
- کارفرما مکلف است نسبت به انتخاب کلیه شاغلان در بندر، توان جسمی متناسب با نوع کار را مدنظر قرار داده و تمامی معاینات و آزمایشات پزشکی مرتبط با آنها را مطابق با ماده ۹۲ قانون کار انجام دهد. ماده ۱۹
- در هنگام بلند کردن، پایین آوردن و در طول مسیر حرکت بار باید از قرار گرفتن و حضور افراد در زیر آن جلوگیری گردد. ماده ۲۰
- کلیه عملیات تخلیه و بارگیری از شناورها در طول مدت زمان انجام کار باید زیر نظر یک فرد ذیصلاح (مورد تایید سازمان بنادر و دریانوردی) حاضر در محل انجام پذیرد. ماده ۲۱
- در تمامی مکانهایی که عملیات تخلیه و بارگیری انجام میشود، باید روشنایی مناسب فراهم گردد. ماده ۲۲
- در محلهایی که عملیات تخلیه و بارگیری انجام میشود باید وسایل اعلام و اطفاء حریق کافی و متناسب با نوع کالا، موجود و در دسترس باشد. ماده ۲۳
- پالتهای حمل کالا و دیگر وسایل مشابه برای نگهداری و حمل بار باید دارای ساختار متناسب، سالم و با استحکام کافی برای استفاده ایمن از آنها باشند. ماده ۲۴
- بالا و پایین بردن بار تنها زمانی مجاز است که به نحو ایمن (مطابق با آییننامه وسایل حمل و نقل و جابجا کردن مواد و اشیاء در کارگاهها) به تجهیزات بالابر متصل شده باشد. ماده ۲۵
- هرگونه کالای خطرناک باید بر طبق موازین حفاظتی و ایمنی مندرج در دستورالعملها و الزامات ملی و بینالمللی بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی شده باشد و بر این اساس تخلیه، بارگیری، حمل و انبار شود. ماده ۲۶
- راههای دسترسی در مناطق عملیاتی باید به گونهای باشند که هیچگونه بار معلق یا آویزان از روی آنها عبور نکند. ماده ۲۷
- کاربران کلیه وسایل حمل و نقل و جابه جایی بار باید دستگاههای مورد استفاده را پیش از آغاز به کار مورد بازرسی فنی قرار داده و از صحت عملکرد آن اطمینان حاصل نمایند. ماده ۲۸
- اشخاص حقیقی و حقوقی که در زمینه اجرا، نظارت و امور بندری مشغول به کار میباشند یا وسایل و تجهیزات موردنیاز بندر را تامین میکنند باید محیط کار، ماشینآلات و لوازم را در شرایط ایمن تهیه و نگهداری کرده و اطلاعات لازم و به روز در خصوص استفاده و نحوه عملکرد ایمن تجهیزات را تهیه و به کارفرما ارائه نمایند. ماده ۲۹
- کارفرما باید برنامههای آموزشی لازم ایمنی و حفاظتی متناسب با نوع کار را برای تمامی کارگران خود برگزار نماید. ماده ۳۰
- ورود افراد غیرمجاز به کلیه محوطههای عملیاتی در بندر ممنوع است. ماده ۳۱
- در هنگام نشت و انتشار مشتقات نفتی و مواد شیمیایی بر روی آسفالت و کلیه محوطهها و اماکن بندری باید بلافاصله نسبت به تمیزکردن آن اقدام نمود. ماده ۳۲
- در مکانهایی که از نردبانهای دائمی استفاده میشود، آخرین پله نردبان باید یک متر پایینتر از پایینترین سطح آب بوده و قسمت بالای نردبان که در دیواره اسکله فرورفته هرگز نباید توسط لبه دیواره ساحلی مسدود گردد. ماده ۳۳
- کارفرما مکلف است تجهیزات نجات غریق به تعداد کافی تهیه و نگهداری نماید. ماده ۳۴
- در نزدیکترین فاصله ممکن به محل نصب نردبانهای دائمی و پلکانهای ورودی به شناور، وجود حلقه نجات با طناب الزامی است. ماده ۳۵
- مسیر تردد مسافران باید از تمامی معابر موجود در بندر جدا باشد. ماده ۳۶
- پلههای دسترسی شناورها باید توسط نردههای ثابت حفاظگذاری شده و دارای روشنایی کافی باشد. ماده ۳۷
- سطح پلکانها نباید لیز و لغزنده باشد. ماده ۳۸
- تمامی نردبانهای دائمی باید دارای دستگیرههای ثابت نصب شده بر روی اسکله باشد. ماده ۳۹
- استفاده از نردبانهای طنابی به جز شناورها در کلیه اماکن بندری ممنوع است. ماده ۴۰
- رعایت تمامی مقررات آییننامههای حفاظتی «وسایل حمل و نقل و جابجا کردن مواد و اشیاء در کارگاهها» و «ایمنی لیفتراک» در خصوص وسایل و تجهیزات حمل و نقل کالا در بندر الزامی است. ماده ۴۱
- استفاده از تجهیزات مناسب مهار بار (ورقههای فلزی نگهدارنده، سیم بکسلها، زنجیرها، قلابها، طنابها و مانند آن) در کلیه کفیهای کشنده حامل بار الزامی است ماده ۴۲
- کلیه دستگاهها، تجهیزات، ماشینآلات و کالاهای قابل غلتیدن باید همیشه در سطوح هموار نگهداریشده و اقدامات ایمنی جهت مهار آنها به عمل آید. ماده ۴۳
- در مکانهایی که تسمه نقالهها از بالای محل تردد میگذرد تعبیه حفاظهای ایمن به منظور جلوگیری از سقوط بار الزامی است. ماده ۴۴
- تسمهها و نوار نقالههای محصور که مواد با قابلیت اشتعال و انفجار را انتقال میدهند باید دارای تهویه موثر باشند. ماده ۴۵
- طراحی، ساخت، نصب، نگهداری و حفاظت از تمامی تجهیزات و مدارات الکتریکی باید مطابق با استانداردهای دریایی و آییننامه تاسیسات الکتریکی در کارگاهها باشد. ماده ۴۶
- تمام تجهیزات و دستگاههای الکتریکی موجود در بندر باید دارای سیستم اتصال به زمین موثر باشند. ماده ۴۷
- بالا رفتن از تسمه نقالهها و واگنهای حمل بار و تردد کارگران برروی آنها باید ممنوع گردد. ماده ۴۸
- محمولههایی که به طور موقت بر روی اسکله قرار داده میشود، باید از لبه اسکله حداقل ۵ / ۱ متر فاصله داشته باشد. ماده ۴۹
- حضور کارگران درون واگنهای روباز که مواد انبارشده در آن توسط وسایل بالابر مغناطیسی در حال جابه جایی هستند، ممنوع است. ماده ۵۰
- کالاها باید طوری در داخل انبارها قرار داده شوند که عبور و مرور کارگران و در صورت اقتضاء وسایل نقلیه به راحتی ممکن باشد و ضمنا مواد مذکور باید طوری چیده شوند که خطر سقوط و بروز سوانح وجود نداشته باشد. ماده ۵۱
- کلیه معابر باید مجهز به سیستمهای روشنایی اضطراری آماده به کار باشند. ماده ۵۲
- حداکثر ظرفیت مجاز بالابر باید به طور مشخص و خوانا روی دستگاه حک شده باشد. ماده ۵۳
- قلابهای دستگاههای بالابر باید مجهز به شیطانک و سایر وسایل حفاظتی بوده و بر حسب نوع کالا به شکلی باشد که مانع جدا شدن اتفاقی بار گردد. ماده ۵۴
- در صورتی که وسایل بستن بار در مجاورت لبههای تیز بار قرار میگیرند بایستی از بالشتکهای مناسب برای قرارگیری بین لبه تیز بار و وسایل مزبور استفاده نمود. فصل سوم: مقررات اختصاصی ماده ۵۵
- ایجاد معبر ایمن برای تردد به داخل شناورها الزامی است. ماده ۵۶
- سطح معبر رمپ باید به گونهای طراحی و ساخته شود که دارای اصطکاک مناسب برای هرگونه شرایط بهرهبرداری باشد. ماده ۵۷
- برای جلوگیری از جداشدن رمپ شناور از رمپ اسکله استفاده از جایگاه مهار مطمئن الزامی است. ماده ۵۸
- انبارش، جابه جایی و انتقال کلیه کالاها و کانتینرها در محوطه بندر و همچنین انبارها باید با رعایت کامل آییننامهها و مقررات ایمنی و حفاظت فنی صورت پذیرد. ماده ۵۹
- کلیه ماشینآلات تخلیه، بارگیری و حمل کالا و کانتینر باید با سرعت مطمئنه و ایمن (بر اساس مقررات راهنمایی و رانندگی) تردد نمایند. ماده ۶۰
- برای دسترسی به کانتینرهایی که در ردیفهای بالا قرار دارند باید از نردبان و یا سکوهای مناسب و ایمن تردد نمایند. تبصره
- بالا رفتن از در کانتینر برای دسترسی به کانتینرهایی که در ردیف بالا قرار گرفتهاند ممنوع است. ماده ۶۱
- کانتینرها باید سالم بوده و از نظر وجود مواد باقیمانده کاملا پاک شده باشند. ماده ۶۲
- بار درون کانتینر باید به صورت یکنواخت توزیع شده و نباید بیش از ۶۰درصد بار در یک سمت طول کانتینر قرار گیرد. ماده ۶۳
- هنگام نظافت و تمیز کردن کانتینرها باید در آنها کاملا باز باشد. ماده ۶۴
- چنانچه کار بر بالای کانتینر اجتنابناپذیر باشد باید از تجهیزات حفاظتی مناسب برای جلوگیری از سقوط استفاده نمود. ماده ۶۵
- کار بر بالای کانتینرها به هنگام شرایط جوی غیرمتعارف ممنوع است. ماده ۶۶
- راهنما در هنگام انجام کلیه مراحل عملیات راهنمایی شناورها باید دارای تجهیزات حفاظت فردی لازم بویژه جلیقه نجات باشد. ماده ۶۷
- انتقال راهنما از بندر به شناور و بالعکس، باید به وسیله قایق مجهز به کلیه لوازم ایمنی مناسب صورت پذیرد. ماده ۶۸
- عملیات الحاق راهنما به کشتی باید تنها از طریق پله راهنما صورت پذیرد. ماده ۶۹
- کاپیتان کشتی موظف به رعایت تمامی موارد ایمنی و حفاظتی الحاق راهنما به کشتی میباشد. ماده ۷۰
- جرثقیل کشتی باید دارای آژیر اعلام خطر حمل بار بیش از حد مجاز باشد. ماده ۷۱
- کاپیتان کشتی مکلف به نظارت بر انجام صحیح بارگیری و تخلیه کشتی میباشد. ماده ۷۲
- کارگرانی که درخن کشتی مشغول به کار هستند، ملزم به استفاده از تجهیزات حفاظت فردی متناسب با کارمی باشند. ماده ۷۳
- دسترسی به انبار یا عرشه کشتی باید توسط یک راه پله ثابت یا در صورت عدم امکان یک نردبان ثابت با گیرههای مخصوص جای پا در دیوار و یا گودی برای جای پا با ابعاد مناسب و استحکام کافی صورت پذیرد. ماده ۷۴
- راههای دسترسی به انبار کشتی باید جدا از دریچههای آدمرو باشد. ماده ۷۵
- کلیه تجهیزات مربوط به مهار شناور و درپوش تمامی دریچههای ورودی باید از ساختار سالم و استحکام کافی برخوردار باشند. ماده ۷۶
- پوشش دریچههای ورودی که با استفاده از بالابر باز میگردند باید مجهز به اتصالات قابل دسترسی و مناسب برای محکم کردن تسمهها یا دیگر وسایل بالابر باشند. ماده ۷۷
- تمامی دهانههای باز روی شناور و یا بر روی عرشه که امکان سقوط کارگران وجود دارد باید حفاظگذاری مطمئن و ایمن داشته باشند. ماده ۷۸
- انبار کشتی باید دارای سیستم تهویه مناسب و موثر باشد. ماده ۷۹
- راههای دسترسی به کشتی باید با استفاده از توریهای سالم، به نحو ایمن نصب شده باشد تا از سقوط کارگران به آب از محل فاصله بین پهلوی کشتی و اسکله جلوگیری شود. ماده ۸۰
- صفحات اتصال مورد استفاده در سکوهای حمل و پلکان متحرک و کشتیهای حمل مسافر و خودرو باید با روشهای ایمن مورد استفاده قرار گیرند. ماده ۸۱
- تمامی دریچههای آدمرو واقع بر روی عرشه شناور که حفاظ پیرامونی، ارتفاع و استحکام مناسب ندارند باید به روشهای ایمن محصور و پوشانده شوند. ماده ۸۲
- تمام سکوهای مهار (دلفینهاDOLPHINS) باید دارای یک نردبان که یک سر آن در آب قرار گرفته، باشند. ماده ۸۳
- محل تیرهای مهار بر روی کشتی و اسکله (BOLARDS) باید تمیز و بدون هیچ مانع و زائدهای باشد. ماده ۸۴
- کارگرانی که در امر مهار شناور اشتغال دارند باید آموزشهای لازم و متناسب با کار را در این خصوص دیده باشند. ماده ۸۵
- در صورت تحت فشار قرار گرفتن طناب مهار کشتی کلیه افراد باید از محدوده خطر پاره شدن طناب دور شوند. ماده ۸۶
- استفاده از جرثقیل کشتی برای جابه جایی واگنهای بار مستقر بر روی اسکله ممنوع است. ماده ۸۷
- راههای داخلی کشتی و دستیابی به بخشهای مختلف آن باید ایمن باشد. ماده ۸۸
- لبه بیرونی تمامی عرشههای مرتفعی که کارگران بندر ممکن است در آنجا مشغول به کار باشند باید مجهز به حفاظ ایمن باشد. ماده ۸۹
- بار انبارها و عرشه کشتی باید طوری بستهبندی و مهار گردد که از ریزش ناگهانی آن بر روی کارگران بندر جلوگیری شود. ماده ۹۰
- کلیه کانتینرها، پالتها و تجهیزات مشابه مورد استفاده برای حمل و نقل، جابه جایی یا ذخیرهسازی مواد باید فاقد لبههای تیز، برآمدگی یا سطوح زبر و خشن باشند. فصل چهارم: مقررات متفرقه ماده ۹۱
- اعمال ناایمن، غیرمرتبط با کار، خودسرانه و شوخی به هنگام کار در بنادر ممنوع است. ماده ۹۲
- کلیه قسمتهای انتقالدهنده نیرو و مواد و همچنین قسمتهایی که امکان ایجاد حادثه برای کارگر و افراد داشته باشد، باید دارای حفاظ ایمن و موثر باشد. ماده ۹۳
- استفاده از علایم و نشانههای ایمنی مطابق با آییننامه علایم و نشانههای ایمنی در محوطه بنادر الزامی است. ماده ۹۴
- استفاده از علایم شبنما در مکانهای تاریک و کم نور بندر الزامی است. ماده ۹۵
- محل و نوع تجهیزات اطفاء حریق باید مطابق با آییننامه «پیشگیری و مبارزه با آتشسوزی» تعیین گردد. ماده ۹۶
- کلیه اطاقکهای یخچالی باید مجهز به آژیر خطر بوده و در آنها از داخل یخچال قابل بازشدن باشد. ماده ۹۷
- استعمال دخانیات، روشن کردن و همراه داشتن کبریت، فندک و هرگونه اشیاء مولد شعله و جرقه در کلیه نقاطی که در آنها مواد قابل اشتعال و انفجار نگهداری و به کار برده میشود ممنوع است. ماده ۹۸
- بنادر باید دارای وسایل و تجهیزات کافی پیشگیری و مبارزه با آتشسوزی بوده و در تمام ساعات شبانهروز اشخاصی را که از تعلیمات لازم بهرهمند هستند و به طریقه استفاده از وسایل و تجهیزات مربوطه آشنا میباشند را در اختیار داشته باشند. ماده ۹۹
- در انبارها، ساختمانها و تاسیسات باید با توجه به وسعت آنها از تجهیزات کشف، اعلام و اطفاء حریق استفاده گردد. ماده ۱۰۰
- مشتقات نفتی و مواد شیمیایی قابل اشتعال و انفجار باید در مکانهای خاص و دور از حرارت، جرقه، تابش مستقیم نور خورشید و در محلهایی که احتمال وقوع آتشسوزی ندارد، نگهداری شود. ماده ۱۰۱
- انبار نمودن و چیدمان مواد قابل اشتعال در مجاورت مواد با قابلیت اشتعال سریع ممنوع است. ماده ۱۰۲
- در بنادر باید از وسایل گرمایشی مناسب و ایمن برای گرم نمودن فضا استفاده نمود. ماده ۱۰۳
- با عنایت به ماده ۸۸ قانون جمهوری اسلامی ایران، کلیه واردکنندگان، تولیدکنندگان، فروشندگان، عرضهکنندگان و بهرهبرداریکنندگان تجهیزات، دستگاهها و ماشینآلات در بنادر مکلف به رعایت استانداردها و موارد حفاظت و ایمنی میباشند. ماده ۱۰۴
- مسئولیت رعایت مقررات این آییننامه بر عهده کارفرما بوده و در صورت وقوع هر گونه حادثه ناشی از کار به دلیل عدم توجه وی به الزامات قانونی مطابق مواد ۱۷۵ و ۱۷۶ قانون کار عمل شده و نامبرده مکلف به جبران خسارت وارده به زیاندیدگان میباشد. این آییننامه مشتمل بر ۴ فصل و ۱۰۴ ماده و ۲ تبصره به استناد مواد ۸۵ و ۹۱ قانون کار جمهوری اسلامی ایران در جلسه مورخ ۱۳۸۹/۵/۱۸ شورای عالی حفاظت فنی تدوین و در تاریخ ۱۳۸۹/۱۱/۱۷ به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسیده است. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی - عبدالرضا شیخالاسلامی