آیین‌نامه انضباطی تخلفات فرمانده، کارکنان و خدمه کشتی
هیات وزیران در جلسه ۱۳۹۹/۱۲/۱۷ به پیشنهاد شماره ۰۲ /۱۰۰ /۵۳۷۱۹ مورخ ۱۳۹۸/۴/۱۸ وزارت راه و شهرسازی (با همکاری وزارت دادگستری و معاونت حقوقی رئیس جمهور) و به استناد ماده (۸۶) اصلاحی قانون دریایی ایران - مصوب ۱۳۹۱-، آیین‌نامه انضباطی تخلفات فرمانده، کارکنان و خدمه کشتی (موضوع ماده یاد شده) را به شرح زیر تصویب کرد: ماده ۱
- در این آیین‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: ۱
- قانون: قانون دریایی ایران - مصوب ۱۳۴۳ - با اصلاحات بعدی آن. ۲
- سازمان: سازمان بنادر و دریانوردی. ۳
- کشتی: هر نوع شناور آب رو از قبیل انواع کشتی‌های تجاری و خدماتی که شخصی تحت هر عنوان در سمت فرمانده در آن فعالیت می‌کند و یا بر اساس قانون باید فعالیت نماید. کشتی‌های نظامی، انتظامی و ماهیگیری از شمول این آیین‌نامه خارج می‌باشند. ۴
- مالک: هر شخص حقیقی یا حقوقی که نام او به عنوان مالک در دفتر ثبت کشتی‌ها در سازمان ثبت شده است، مگر در مواردی که خلاف این امر به اثبات برسد. ۵
- فرمانده: عالی ترین مقام کشتی که طبق قانون، مسئولیت اداره امور و هدایت کشتی را از جهات مختلف فنی، دریانوردی، کارکنان و خدمه، بار، مسافر و انجام سایر وظایف قانونی بر عهده دارد. ۶
- افسر: فردی که تحت این عنوان به ترتیب مقرر در قانون انتخاب می‌شود. ۷
- کارکنان و خدمه: هر فردی که برای انجام وظایفی در ارتباط با کار یا خدمت در کشتی برای سفر دریایی استخدام شده و نام او در فهرست خدمه کشتی ذکر شده یا می‌شود. ۸
- دریانورد: فرمانده، افسران و سایر کارکنان و خدمه کشتی که برای آنان حسب مورد گواهینامه شایستگی، گواهینامه مهارت یا تاییدیه صادر می‌شود. ۹
- گواهینامه شایستگی: گواهینامه ای که سازمان پس از اخذ آزمون‌های لازم از داوطلبان واجد شرایط و احراز موفقیت، برای فرمانده و افسران صادر می‌کند. ۱۰
- گواهینامه مهارت: گواهینامه ای که سازمان پس از اخذ آزمون‌های لازم از داوطلبان واجد شرایط و احراز موفقیت، حسب مورد برای کارکنان و خدمه کشتی صادر می‌کند. ۱۱
- تاییدیه: سندی که سازمان جهت تایید گواهینامه شایستگی یا مهارت دریانوردان خارجی صادر می‌کند. ۱۲
- هیات: هیات رسیدگی‌کننده به تخلفات انضباطی دریانوردان، موضوع ماده (۱۴) این آیین‌نامه. ۱۳
- دوره خدمت دریایی: از لحاظ مقررات این آیین‌نامه، از لحظه الحاق دریانورد به کشتی و در اجرای ماموریت، آغاز و تا زمان پیاده شدن وی از کشتی مزبور به یکی از علل از قبیل خاتمه ماموریت، خاتمه قرارداد، اخراج به دلایل انضباطی و بروز شرایط اضطراری را شامل می‌شود. پیاده شدن از کشتی برای استفاده از مرخصی کوتاه مدت ساحلی یا انجام امور مرتبط با فعالیت‌های جاری کشتی در ساحل، نیز مشمول تعریف دوره خدمت دریایی می‌شود. ۱۴
- تخلف انضباطی: هرگونه فعل یا ترک فعل دریانورد، موضوع مواد (۴) و (۵) این آیین‌نامه. ماده ۲
- رسیدگی به تخلفات انضباطی دریانورد و اعمال تنبیهات موضوع این آیین‌نامه حسب مورد توسط فرمانده و هیات، طبق مواد این آیین‌نامه انجام می‌شود. ماده ۳
- این آیین‌نامه در خصوص دریانوردان ایرانی یا غیرایرانی که در کشتی‌های تحت پرچم جمهوری اسلامی ایران فعالیت می‌کنند اعمال می‌گردد. تخلفات ارتکابی دریانوردان ایرانی شاغل در کشتی‌های خارجی نیز از حیث اعتبار گواهینامه‌های شایستگی و مهارت صادر شده از سوی سازمان برای آنان، مشمول مقررات رسیدگی هیات در این آیین‌نامه است. ماده ۴
- ارتکاب موارد زیر توسط فرمانده در دوره خدمت دریایی تخلف انضباطی محسوب می‌شود: ۱
- ترک فرماندهی کشتی. ۲
- ترک کشتی در مواقع خطر بدون دلیل موجّه. ۳
- تمرد از دستورهای ابلاغی سازمان. ۴
- سوءاستفاده از صلاحیت و اختیارات. ۵
- انحراف کشتی از مسیرهای متعارف دریایی، مگر در مواردی که طبق قوانین و مقررات مجاز باشد. ۶
- رهاکردن اشخاص بیمار حاضر در کشتی در خارج از کشور در دوره خدمت دریایی. ۷
- خودداری از انجام تکالیف فرماندهی یا قصور یا تقصیر در انجام آنها. ۸
- به کار گماردن دریانورد فاقد صلاحیت کافی و گواهینامه معتبر در یک پست، مگر در موارد مجاز قانونی. ۹
- ارایه هرگونه اطلاعات غیرواقعی که موثر در اخذ گواهینامه شایستگی یا تاییدیه شود. ۱۰
- جعل گواهینامه شایستگی یا مهارت یا تاییدیه و یا استفاده از گواهینامه‌ها و اسناد مجعول یا نامعتبر. ۱۱
- ایجاد آلودگی در کشتی یا دریا. ۱۲
- نگهداری، حمل، خرید و فروش، توزیع یا استعمال مواد مخدر یا روانگردان یا مشروبات الکلی. ۱۳
- قاچاق انسان یا مخفی کردن و فراری دادن فرد غیرمجاز. ۱۴
- اعتصاب یا شورش در کشتی و یا تحریک به انجام آن. ۱۵
- قاچاق سوخت، ضایعات سوخت، روغن کشتی و امثال آنها. ۱۶
- هرگونه فعل یا ترک فعل دیگری که به طور متعارف موجب اختلال یا تهدید ایمنی یا امنیت اشخاص، اموال یا کشتی در دریا یا حفظ محیط زیست دریایی گردد. ماده ۵
- ارتکاب موارد زیر توسط دریانورد (غیر از فرمانده) در دوره خدمت دریایی تخلف انضباطی محسوب می‌شود: ۱
- ترک پست یا غیبت غیرموجه یا خوابیدن در زمان انجام پست و هرگونه اهمال و بی‌مبالاتی یا بی‌احتیاطی هنگام پست. ۲
- تمرد از دستورهای قانونی فرمانده یا سایر افسران ارشد ذی ربط یا سهل انگاری در انجام دستورهای مذکور. ۳
- ایجاد اخلال در کار دیگر دریانوردان. ۴
- ایجاد نزاع و درگیری در کشتی یا تهدید به ارتکاب آن. ۵
- ارایه هرگونه اطلاعات غیرواقعی که موثر در اخذ گواهینامه شایستگی یا مهارت شود. ۶
- عدم اعلام عمدی و به موقع نقص‌های مختل کننده قابلیت دریانوردی در حیطه وظایف دریانورد حسب مورد به افسر ارشد ذی ربط، فرمانده یا مالک کشتی. ۷
- موارد مندرج در بندهای (۱۰) تا (۱۶) ماده (۴) این آیین‌نامه. ماده ۶
- به منظور حفظ نظم، ایمنی و امنیت کشتی، فرمانده می‌تواند در صورت وقوع تخلف در دوره خدمت دریایی با رعایت مقررات ماده (۸۵) مکرر (۶) قانون، تحقیقات لازم را از متهم و سایر افراد شاهد یا مطلع به عمل آورده و مطابق ترتیبات مقرر در مواد بعدی این آیین‌نامه به موضوع رسیدگی و اتخاذ تصمیم نماید. ماده ۷
- فرمانده موظف است به تخلفات انضباطی دریانوردان، شخصاً با حضور افسر ارشد مرتبط یا افسر اول رسیدگی کند. تبصره
- در موارد ضروری، با توجه به شرایط و اوضاع و احوال که امکان رسیدگی انضباطی در کشتی به ترتیب مقرر در این آیین‌نامه وجود نداشته باشد، فرمانده می‌تواند دریانورد مربوط را از پ‌ُست (سمت شغلی) خود تا رفع ضرورت و حداکثر تا زمان برگزاری جلسه رسیدگی تعلیق نماید. چنانچه به تشخیص فرمانده و به منظور تامین ایمنی کشتی، سرنشینان، بار و نیز حفاظت از محیط زیست، به غیر از پیاده کردن دریانورد مربوط از کشتی عرفاً هیچ راه دیگری وجود نداشته و ضروری باشد، فرمانده در این مورد اقدام و با رعایت مقررات مربوط در اولین فرصت ممکن او را به وطن خود باز می‌گرداند. در این صورت رسیدگی به تخلف دریانورد مزبور در خارج از کشتی و مطابق مقررات این آیین‌نامه توسط هیات انجام می‌شود. ماده ۸
- برای رسیدگی به تخلف در غیر موارد ضروری، باید موضوع تخلف حداقل (۲۴) ساعت قبل از رسیدگی، به دریانورد مربوط به طور کتبی ابلاغ شود. ابلاغیه مزبور باید مشتمل بر موارد زیر باشد: ۱
- تاریخ، ساعت و محل برگزاری جلسه رسیدگی. ۲
- عنوان یا عناوین تخلفات انتسابی با شرح آن. ۳
- اعلام امکان حضور به همراه یکی از همکاران مورد نظر خود. ماده ۹
- دریانورد می‌تواند در جلسه رسیدگی درخواست حضور شهود و مطلعین موردنظر را به عمل آورد و هرگونه توضیحی را در مقام دفاع از خود ارایه نماید. تبصره
- فرمانده باید ترتیبی اتخاذ نماید که امکان حضور شهود و مطلعین مورد نظر در جلسه رسیدگی فراهم شود. ماده ۱۰
- در جلسه رسیدگی باید ابتدا از دریانورد سوال شود که آیا تخلف انتسابی را قبول دارد یا خیر. در صورتی که وی تخلف را بپذیرد فرمانده در مورد نوع تنبیه انضباطی تصمیم می‌گیرد. در غیر این صورت، تخلف بر اساس مدارک و شواهد مرتبط مورد رسیدگی قرار می‌گیرد. ماده ۱۱
- فرمانده با ملاحظه مستندات و توجه کامل به دفاعیات دریانورد، با رعایت مفاد ماده (۲۷) این آیین‌نامه اتخاذ تصمیم می‌نماید و نسخه ای از تصمیم خود را به دریانورد ابلاغ می‌کند. ماده ۱۲
- فرمانده موظف است خلاصه ای از جریان رسیدگی به تخلف انضباطی و تصمیمات اتخاذ شده را در دفتر ثبت وقایع کشتی درج نماید و موضوع را ظرف یک هفته از تاریخ رسیدگی به مالک و سازمان اطلاع دهد. ماده ۱۳
- دریانوردی که تصمیم انضباطی فرمانده علیه وی اتخاذ شده است، می‌تواند ظرف یک ماه پس از بازگشت به جمهوری اسلامی ایران، به عنوان عدم رعایت مقررات این آیین‌نامه در رسیدگی به تخلف و نحوه اتخاذ تصمیم، نسبت به تصمیم صادره، در هیات شکایت نماید. ماده ۱۴
- به منظور رسیدگی به تخلفات انضباطی دریانوردان در دوره خدمت دریایی، هیئتی با ترکیب سه عضو اصلی و سه عضو علی البدل در سازمان تشکیل می‌شود. ماده ۱۵
- اعضای هیات باید دارای شرایط عمومی زیر باشند: ۱
- داشتن حداقل (۳۵) سال سن. ۲
- نداشتن سابقه محکومیت کیفری موثر. تبصره
- مدت عضویت اعضای هیات سه سال است و انتخاب مجدد آنان بلامانع است. ماده ۱۶
- نحوه انتخاب اعضای هیات به شرح زیر می‌باشد: ۱
- یک عضو اصلی و یک عضو علی البدل از میان سه فرد واجد شرایط با حداقل سه سال سابقه فرماندهی در کشتی و آشنایی کافی با قوانین و مقررات دریایی و کنوانسیون‌های بین‌المللی مربوط که توسط صنف مالکان کشتی به سازمان معرفی می‌شوند، توسط مدیرعامل سازمان انتخاب می‌شوند. ۲
- یک عضو اصلی و یک عضو علی البدل از میان سه نفر از افسران و سایر کارکنان و خدمه واجد شرایط با حداقل (۸) سال سابقه کار در کشتی که توسط صنف دریانوردان به سازمان معرفی می‌شوند، توسط مدیرعامل سازمان انتخاب می‌شوند. ۳
- یک عضو اصلی و یک عضو علی البدل از میان کارکنان واجد شرایط سازمان که توسط مدیرعامل سازمان انتخاب می‌شوند. عضو منتخب این بند ریاست هیات را بر عهده خواهد داشت. تبصره ۱
- سوابق خدمتی و اطلاعات شخصی افراد معرفی شده توسط صنف دریانوردان و صنف مالکان کشتی باید مطابق دستورالعملی که توسط سازمان تهیه و ابلاغ می‌شود، به سازمان ارایه شود تا در فرآیند انتخاب آنان مورد استفاده و توجه قرار گیرد. تبصره ۲
- حکم اعضای هیات توسط مدیرعامل سازمان صادر می‌شود. تبصره ۳
- یک نفر حقوقدان آشنا به حقوق دریایی به انتخاب مدیرعامل سازمان به عنوان مشاور و بدون حق رای باید در هیات حضور داشته باشد. عدم حضور وی مانع از تشکیل جلسه نخواهد بود. تبصره ۴
- در صورت فوت، استعفا یا غیبت متوالی بیش از سه جلسه هر یک از اعضای بندهای (۱) یا (۲) این ماده، مدیرعامل سازمان می‌تواند عضو سوم معرفی شده را به عنوان جایگزین عضو مربوط انتخاب کند. در غیر این صورت و همچنین چنانچه موارد مذکور همزمان در مورد عضو اصلی و علی البدل یک صنف اتفاق افتد، مطابق فرآیند پیش‌بینی شده در این آیین‌نامه عضو جایگزین با همان شرایط انتخاب می‌گردد. ماده ۱۷
- در غیاب عضو اصلی به دلایلی از قبیل فوت، عزل، استعفا و بیماری، عضو علی البدل مربوط به جای وی انجام وظیفه خواهد نمود. ماده ۱۸
- جلسات هیات با حضور سه عضو رسمیت می‌یابد و آرای آن با دو رای موافق معتبر می‌باشد. ماده ۱۹
- تعقیب انضباطی دریانورد با شکایت سازمان یا هر ذی‌نفع از قبیل مالک، مستاجر، مدیر، بهره بردار و فرمانده کشتی، سایر دریانوردان و هر یک از مسافران یا گردشگران آغاز می‌شود. ماده ۲۰
- در صورت ضرورت، با تشخیص و تصمیم هیئت، تحقیقات مقدماتی لازم توسط یک یا چند نفر از افراد واجد شرایط انجام و پرونده برای طرح در هیات آماده می‌شود. ماده ۲۱
- شکایات و یا گزارش‌های مراجع نظارتی در مورد تخلفات، در دبیرخانه هیات ثبت و بلافاصله به هیات ارسال می‌شود. تبصره
- یک نسخه از تصویر شکوائیه یا گزارش و مستندات آن با ذکر عنوان یا عناوین تخلفات انتسابی موضوع این آیین‌نامه به نحو مقتضی به دریانورد متهم ابلاغ می‌گردد تا ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ، پاسخ خود را به دبیرخانه هیات تسلیم کند. عدم ارایه پاسخ در مهلت مقرر مانع رسیدگی نخواهد بود. ماده ۲۲
- هیات مکلف است متهم یا نماینده موردنظر او و همچنین شهود و مطلعین و اعلام کننده تخلف را به جلسه رسیدگی دعوت و اظهارات آنان را استماع نماید. عدم حضور آنان با وصف ابلاغ دعوت نامه، مانع رسیدگی نخواهد بود. ماده ۲۳
- هیات با ملاحظه مستندات و توجه کامل به دفاعیات دریانورد و با رعایت مفاد ماده (۲۸) این آیین‌نامه نسبت به صدور رای اقدام می‌کند. رای هیات باید مستدل و مستند به قوانین و مقررات مربوط باشد. تبصره
- نظر عضو مخالف باید در ذیل رای قید شود. ماده ۲۴
- هرگاه تخلف دریانورد عنوان یکی از جرایم مندرج در قوانین را نیز داشته باشد هیات مکلف است مطابق این آیین‌نامه به تخلف انضباطی رسیدگی و رای صادر نماید و مراتب را برای رسیدگی به اصل جرم به مرجع قضایی صالح ارسال دارد. هرگونه تصمیم مراجع قضایی مانع از اجرای تنبیهات انضباطی موضوع این آیین‌نامه نخواهد بود. چنانچه تصمیم مرجع قضایی مبنی بر برائت باشد، هیات مجدداً به موضوع رسیدگی و رای مقتضی صادر می‌نماید. ماده ۲۵
- در صورت فوت یا جنون یا خاتمه خدمت دریانورد، تعقیب انضباطی متوقف و پرونده از حیث جنبه عمومی آن مختومه می‌گردد و از جهت رسیدگی به جنبه خصوصی و حقوق دولتی ادامه می‌یابد. ماده ۲۶
- آرای هیات، قطعی و لازم الاجرا است و به دریانورد ابلاغ می‌شود. در صورتی که محکوم علیه به رای صادره توسط هیات اعتراض داشته باشد می‌تواند ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ رای یاد شده مطابق مقررات مربوط در دیوان عدالت اداری شکایت نماید. ماده ۲۷
- در مواردی که رسیدگی به تخلف انضباطی دریانورد مطابق این آیین‌نامه توسط فرمانده در کشتی صورت می‌گیرد، فرمانده می‌تواند در صورت احراز تخلف و با توجه به سوابق و شخصیت متخلف، شرایط وقوع تخلف، اهمیت، شدت و آثار آن و همچنین سایر شرایط و اوضاع و احوال و اقتضائات دریانوردی، یکی از تنبیهات انضباطی زیر را حسب مورد نسبت به متخلف اتخاذ نماید: ۱
- اخطار کتبی بدون درج در پرونده. ۲
- توبیخ کتبی با درج در پرونده. ۳
- پیاده کردن متخلف از کشتی با رعایت قرارداد کار در کشتی و بازگرداندن وی به وطن ضمن هماهنگی با مالک با رعایت مفاد قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به مقاوله نامه کار دریایی مصوب سازمان بین‌المللی کار - مصوب ۱۳۸۹ - و اصلاحات مقاوله نامه مزبور و آیین‌نامه نحوه اجرای وظایف ناشی از الحاق به مقاوله نامه کار دریایی - مصوب ۲۰۰۶ - (۱۳۸۴ هجری شمسی) در زمینه بازگرداندن دریانوردان به وطن موضوع تصویب‌نامه شماره ۱۹۰۱۶ /ت ۵۳۲۸۸ه- مورخ ۱۳۹۶/۲/۲۳. ماده ۲۸
- تنبیهات انضباطی که هیات می‌تواند با رعایت این آیین‌نامه در مورد دریانورد متخلف اعمال نماید حسب مورد یکی از موارد زیر خواهد بود: ۱
- اخطار کتبی بدون درج در پرونده. ۲
- توبیخ کتبی با درج در پرونده. ۳
- اعمال محدودیت بر استفاده از گواهینامه شایستگی یا مهارت به مدت شش ماه تا دو سال، از لحاظ نوع یا گنجایش (تناژ) کشتی یا منطقه فعالیت کشتی یا وظایفی که دریانورد می‌تواند بر عهده بگیرد. ۴
- تعلیق اعتبار گواهینامه شایستگی یا مهارت از سه ماه تا سه سال. ۵
- تنزل یک درجه گواهینامه شایستگی یا مهارت به مدت سه ماه تا دو سال. ۶
- ابطال گواهینامه شایستگی یا مهارت دریانورد ایرانی یا ابطال تاییدیه دریانورد خارجی و اعلام مراتب به کشور متبوع وی. ماده ۲۹
- اجرای این آیین‌نامه نافی اعمال مقررات انضباطی شرکت‌های کشتیرانی نبوده و مانع از رسیدگی و اتخاذ ترتیبات انضباطی توسط کارفرمای دریانوردان با رعایت قوانین و مقررات مربوط نیست. تبصره ۱
- صلاحیت‌های قانونی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در مورد کارکنانی که در کشتی‌های گردشگری اشتغال به کار دارند، به قوت خود باقی است و در موارد سکوت مطابق این آیین‌نامه عمل می‌شود. تبصره ۲
- چنانچه تخلف انضباطی ارتکاب یافته در کشتی به موجب مقررات انضباطی شرکت کشتیرانی مربوط نیز تخلف محسوب شده باشد، تا حدودی که به رسیدگی و اعمال تنبیهات انضباطی برای تامین نظم و ایمنی کشتی مربوط می‌شود، یک بار رسیدگی فرمانده به موضوع تخلف و اعمال تنبیه انضباطی در کشتی با رعایت مقررات این آیین‌نامه کافی محسوب می‌شود. چنانچه تخلف ارتکابی در کشتی و در دوره خدمت دریایی حاکی از سوء رفتار جدی از حیث به خطر انداختن ایمنی و امنیت دریانوردی یا نقصان در صلاحیت‌های حرفه ای دریانورد متخلف باشد، هیات نیز طبق مقررات این آیین‌نامه نسبت به رسیدگی و اعمال تنبیهات انضباطی لازم در خارج از کشتی اقدام می‌کند. ماده ۳۰
- اجرای این آیین‌نامه نافی صلاحیت انضباطی فرمانده، مذکور در مواد (۸۵) مکرر (۱) و (۸۵) مکرر (۵) قانون و عرف‌های بین‌المللی موضوع ماده (۱۹۴) قانون در خصوص سرنشینان کشتی نبوده و فرمانده موظف است در مورد سرنشینان کشتی نیز تصمیمات انضباطی لازم را حسب مورد اتخاذ و اعمال کند. ماده ۳۱
- دبیرخانه هیات در سازمان مستقر است و سازمان مکلف است ظرف چهار ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن این آیین‌نامه، ضمن تنظیم دستورالعمل اجرایی این آیین‌نامه در سازمان و تدارک دبیرخانه و سایر ملزومات مربوط نسبت به تهیه امکانات نرم افزاری لازم در درگاه الکترونیک سازمان جهت دریافت و ثبت برخط شکایات، دفاعیات و گزارش‌ها و همچنین ایجاد بانک جامع اطلاعات دریانوردان و ثبت تخلفات و تنبیهات مربوط از محل منابع داخلی سازمان اقدام نماید. ماده ۳۲
- سازمان موظف است تصمیمات و آراء صادره به موجب این آیین‌نامه را در پرونده دریانورد مربوط درج نماید. معاون اول رئیس جمهور - اسحاق جهانگیری