آیین‌نامه اجرای قانون آمادگی ملی و بسیج غیر نظامی
هیات وزیران در جلسه مورخ ۲۵۳۵/۱۱/۲۵ بنا به پیشنهاد شماره ۰۳-۴۰۲-۲۰۶۴ مورخ ۲۵۳۵/۱۰/۱۳ سازمان آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی و به استناد ماده ۴ قانون آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی آیین‌نامه اجرایی قانون مذکور را به شرح زیر تصویب نمودند: ماده ۱: اصلاحات مندرج در این آیین‌نامه با مفاهیم زیر به کار رفته است: ۱ - آمادگی ملی: آمادگی ملی وجود شرایطی است که وزارتخانه و موسسات و شرکتهای دولتی و شهرداریها و موسسات تابع و وابسته به آنها و سازمانهای بخش خصوصی و عمومی و به طور کلی عموم مردم را قادر به مقابله با هرگونه رویداد اضطراری میگرداند. ۲ - بسیج غیرنظامی: بسیج غیر نظامی عبارت است از تجهیز کلیه منابع و نیروهای غیرنظامی کشور به منظور وصول بحداکثر توانائی در ایجاد آمادگی ملی. ۳ - پشتیبانی از نیروهای مسلح شاهنشاهی: پشتیبانی از نیروهای مسلح شاهنشاهی عبارت است از تجهیز و تدارک منابع و نیروهای انسانی لازم برای پیشبرد و تسهیل عملیات نیروهای مسلح شاهنشاهی. ۴ - حوادث و سوانح غیر مترقبه طبیعی: حوادث و سوانح غیر مترقبه طبیعی عبارت از رویدادهای مهم طبیعی غیرقابل پیش‌بینی است که بدون مداخله اشخاص صورت گیرد. ماده ۲: تشکیلات و نقشها و مسئولیتهای شورای عالی پدافند ملی و سازمان آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی و وزارتخانه‌ها و سایر سازمانهای دولتی و نیروهای مسلح شاهنشاهی از لحاظ آمادگی و بسیج غیرنظامی به شرح زیر است: الف
- شورای عالی پدافند ملی: ۱ - نقش: هدفهای ملی، خطوط راهنمای اساسی، خط مشی‌های اجرایی و سطح کلی اقدامات و برنامه‌ها در زمینه آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی را تعیین میکند. ۲ - مسئولیتها:
- تدابیر استراتژیکی (ارزیابی تعهدات و آسیب پذیریها) را که آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی بر آن بنا شده است تصویب میکند.
- برنامه‌های خاص آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی را که ضروری تشخیص دهد تصویب مینماید.
- برآورد میزان کلی هزینه‌های آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی کشور. ب
- سازمان آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی. ۱ - تشکیلات: تشکیلات تفصیلی و شروع وظایف سازمان آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی و هرگونه تعهدات بعدی طبق تبصره ۲ ماده ۸ قانون استخدام کشوری از طرف سازمان مزبور تهیه و پس از تائید سازمان امور اداری و استخدامی کشور بمرحله احراز گذارده میشود. ۲ - نقشها:
- فراهم ساختن کمک ستادی برای نخست وزیر در تمام موضوعات مربوط به آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی در ایران.
- نظارت و همآهنگ کردن اجرای برنامه‌های آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی کشور شاهنشاهی. ۳ - مسئولیتها:
- انجام مطالعات و تجزیه و تحلیل تهدیدات بالقوه و آسیب پذیریهای کشور که مقابله با آنها مستلزم تهیه و تدوین برنامه‌های آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی (من جمله طرح ریزی کلی دفاع غیرنظامی) میباشد.
- تامین کمک ستادی برای نخست وزیر در تهیه دستورات اجرایی به منظور واگذاری مسئولیتهای مربوط باجرای برنامه‌های آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی به وزارتخانه‌ها و سازمانها.
- همکاری در تهیه راهنمای خط مشی کلی و برنامه‌ها در مورد آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی با نخست وزیر و ابلاغ آن به سازمانهای زیربط.
- ابلاغ وظایف و مسئولیتهای آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی که به تصویب شورای ملی پدافند ملی رسیده است به وزارتخانه‌ها و سازمانهای زیربط به دستور نخست وزیر.
- کمک و راهنمائی به وزارتخانه‌ها در مورد تشریح و تفصیر بعضی از مسئولیتهای آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی محوله بآنها.
- انجام وظیفه به عنوان نقطه اصلی تماس و رابطه ارتش شاهنشاهی ایران با بخش غیرنظامی دولت در موضوعات مربوط به تامین پشتیبانی غیرنظامی از فعالیتهای نظامی.
- تهیه، نظارت و انتقاد تمرینات به منظور آموزش افراد و آزمایش طرحها و برنامه‌های آمادگی ملی و بسیج غیر نظامی.
- تهیه گزارش جامع سالانه برای نخست وزیر جهت تسلیم به شورای عالی پدافند ملی و سایر مراجع در مورد کیفیت آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی در ایران و تشریح پیشرفتهای جاری و آتی و تعیین مشکلات خاص موجود (در صورتی که وجود داشته باشد) جهت اخذ تصمیم در مورد رفع آنها.
- تهیه و تدوین برنامه‌های آموزشی جهت آموزش طراحان آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی، وزارتخانه‌ها و سازمانهای مختلف با همآهنگی دانشگاه پدافند ملی.
- همکاری و کمک به سازمان برنامه و بودجه و نخست وزیری در مورد راهنمائی وزارتخانه‌ها و سایر سازمانهای دولتی از نظر برآورد هزینه‌های مربوط به برنامه‌های آمادگی ملی و بسیج غیر نظامی. پ
- وزارتخانه‌ها و سایر سازمانهای دولتی:
- تشکیلات: واحد آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی زیر نظر مسئولیت مستقیم معاون طرح و برنامه یا هر معاون که نظارت بر امر طرح و برنامه را به عهده دارد انجام وظیفه مینماید.
- تشکیلات، وظایف و پستهای سازمانی پرسنل این واحد متناسب با وسعت و اهمیت فعالیتی که در امر آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی دارند توسط وزارتخانه‌ها و سازمانهای متبوعه آنها با هم آهنگی با سازمان آمادگی ملی و بسیج غیر نظامی تهیه و به تایید سازمان امور اداری و استخدامی کشور میرسد. (۲) نقش: اجرای برنامه‌های آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی در قالب هدفها و راهنماها و خط مشی‌های مصوب شورای عالی پدافند ملی. (۳) مسئولیتها:
- تهیه و اجرای طرحهای عملیاتی آمادگی ملی و بسیج غیر نظامی براساس برنامه‌های مصوب.
- واگذاری مسئولیتهای تبعی مربوط به برنامه‌های امادگی ملی و بسیج غیرنظامی به سازمان ذیربط.
- ارجاع مسئولیتهای اجرایی برنامه‌های آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی به واحد تابعه.
- تهیه برآورد بودجه برای برنامه‌های آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی با جلب نظر سازمان آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی و پیشنهاد آن به سازمان برنامه و بودجه. ت
- نیروهای مسلح شاهنشاهی: ۱ - نقش:
- تهیه اطلاعات مربوط به نیازمندیهائی که به هنگام بسیج نظامی بایستی توسط بخش غیر نظامی تامین شود.
- کمک به بخش غیرنظامی در موقع بروز سوانح. ۲ - مسئولیتها:
- تهیه فهرست نیازمندیهای اضطراری خود از نظر نیروی انسانی و مواد و تجهیزات و خدمات و ارسال آن به سازمانهای غیرنظامی مربوط.
- تعیین نیازمندیهای آتی مربوط به خریدهای نظامی برای یک مدت طولانی بر مبنای فعالیتها و طرحهای توسعه نیروهای مسلح شاهنشاهی که امکان تهیه و تدارک آن در کشور میسر باشد و ارسال فهرست این نیازمندیها به سازمانهای غیرنظامی مربوط.
- تامین نیروی انسانی، تجهیزات و تدارکات برای پشتیبانی از عملیات امدادی در زمان بروز سانحه مهم و بنا بر دستور مقام مافوق. ث
- استانداریها: تشکیلات: در هر استان ضمن اینکه شخص استاندار مسئولیت هدایت و رهبری فعالیتهای زمان اضطراری را عهده دار میباشد، یکی از معاونان استاندار هماهنگ کننده طرح ریزیهای اضطراری خواهد بود که بتمام طرحهای ادارات وزارتخانه‌ها و سازمانها در سطح استان دسترسی داشته و از طرف استاندار بر اجرای طرحهای عملیاتی اصلی و تکمیلی برنامه‌های دارای تقدم نظارت نموده و در این زمینه برای استاندار به منزله رئیس ستاد انجام وظیفه نماید. نقش: همآهنگ ساختن برنامه‌های آمادگی ملی و بسیج غیر نظامی در حوزه عملیات خود و نظارت بر حسن اجرای برنامه‌های مزبور. مسئولیتها:
- کار تهیه و اجرای برنامه‌های آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی را در حوزه عملیات خود با جدیت تعقیب و پیگیری میکند.
- خط مشی‌ها و روشهای اجرایی برای طرز به کار گرفتن و استفاده از امکانات محلی را در برنامه‌های آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی تهیه مینماید.
- شورای همآهنگ عملیات اضطراری را با حضور روسای ادارات دولتی و عنداللزوم با شرکت فرماندهان نظامی منظقه تشکیل میدهد.
- وقوع و یا امکان وقوع یک وضع اضطراری را بمرکز اطلاع میدهد.
- پس از وقوع یک سانحه بزرگ میزان شدت، تلفات و ضایعات را ضمن نیازمندیهای منطقه گزارش مینماید. ماده ۳
- پس از اعلام حالت اضطرای دولت بنا بر مقتضیات در یک یا چند منطقه یا سراسر کشور با حفظ حقوق صاحبان حق از اختیار زیر استفاده میکند. ۱
- اعمال نظارت بر کارخانه‌ها، کارگاهها و هرگونه موسسه تولیدی از راه تنظیم برنامه‌های تولیدی آنها و در صورت لزوم در اختیار گرفتن آنها. ۲
- استفاده از مستخدمین وزارتخانه‌ها و سایر سازمانهای دولتی و شهرداریها و موسسات تابع و وابسته آنها با حفظ وضع استخدامی و پرداخت حقوق و مزایای آنها از اعتبار موسسه متبوع. ۳
- استفاده از طبقاتی که بخدمت وظیفه عمومی احضار میشوند و به تشخیص وزارت جنگ مازاد بر احتیاج میباشند. ۴
- تعیین مشاغل حساس در بخش عمومی و خصوصی به منظور اعطای معافیت موقت از اعزام بخدمت وظیفه عمومی یا بخدمت احتیاط به پیشنهاد وزارتخانه‌ها یا سازمان یا موسسه مربوط. ۵
- خودداری وزارتخانه‌ها و سازمانهای دولتی و وابسته به دولت در صورت لزوم از بازنشسته کردن یا قبول تقاضای بازنشستگی کارمندان خود در حدود مقررات مربوط. ۶
- استفاده موقت از کارمندان بازنشسته وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی و وابسته و شهرداریها و شرکتها و سازمانهایی که با سرمایه دولت اداره میشوند با پرداخت حق‌الزحمه آنان توسط دستگاه استفاده کننده از خدمات آنان. ۷
- مکلف کردن کلیه کارکنان دولت و موسسات تابع و وابسته به دولت به انجام وظیفه در محلی که بنا به ضرورت زمان اضطرار تعیین میگردد. ۸
- استفاده از محصولات و مصنوعات و خدمات بخش عمومی و بخش خصوصی که مورد نیاز دولت باشد. در این صورت اشخاص حقیقی و حقوقی مکلفند کلیه منابع، مواد اولیه مصنوعات، تجهیزات، وسائل و خدمات خود را در اختیار دولت قرار دهند. تبصره ۱
- کلیه کارمندان و کارکنان و کارگران بخش خصوصی مورد نیاز دولت در زمان اضطرار مکلفند طبق تصمیمات و تعلیمات دولت عمل نمایند و حقوق و مزایای آنها از طرف سازمان استفاده کننده از خدمات آنان پرداخت خواهد شد. تبصره ۲
- دولت مکلف است در مورد موسسات بخش خصوصی که به نحوی از انحاء در زمان اضطرار مورد استفاده قرار میدهد هزینه‌های جاری و ضروری آن موسسه را پرداخت کند و در محاسبه با صاحبان حقوق منظور دارد. تبصره ۳
- صاحبان مواد اولیه و مصنوعات و هر نوع کالای دیگری که مورد نیاز دولت اعلام میشود حق ندارند آنها را بدون اجرازه دولت به اشخاص دیگر واگذار و یا آن را از دسترس دولت خارج کنند. ۹
- در مورد اموال منقول و غیرمنقول که در اجاره اشخاص حقیقی یا حقوقی است تا زمانی که در اختیار دولت قرار دارد پرداخت مال‌الاجاره یا اجرت‌المثل به عهده دولت خواهد بود و در صورتی که قسمتی از مورد اجاره در اختیار مستاجر باقیمانده باشد به همان نسبت پرداخت اجاره با مستاجر است. ۱۰
- استفاده از هر نوع وسائط نقلیه متعلق به افراد و شرکتها و موسسات خصوصی و همچنین استفاده یا در اختیار گرفتن وسائط نقلیه عمومی و استفاده از خدمات آنها با اعمال نظارت بر پرسنل و متخصصین و تعمیرگاهها و توقفگاههای آنها. تبصره
- منظور از وسایط نقلیه کالسکه، گاری، دوچرخه، موتورسیکلت، اتومبیلهای شخصی و کرایه، کامیون، اتوبوس، قایق، کشتی، هواپیما و راه‌آهن و به طور کلی هر سه نوع وسیله نقلیه زمینی و هوایی و دریائی میباشد. ۱۱
- استفاده از کلیه موسسات بهداشتی و درمانی اعم از خصوصی و عمومی از قبیل بیمارستانها، درمانگاه، داروخانه و آزمایشگاه و امثال آن یا در اختیار گرفتن آن موسسات و در صورت لزوم اعمال نظارت بر پرسنل و متخصصین آنها. ۱۲
- استفاده از کلیه اراضی و ساختان‌ها و معادن و یا در اختیار گرفتن آنها. تبصره ۱
- محلهای مسکونی مردم را نمی‌توان در اختیار گرفت مگر آن قسمتی که در اختیار گرفتن آنها موجب اختلال زندگی ساکنانشان نشود. تبصره ۲
- در صورتی که اوضاع و احوال خاصی ایجاب کند که محل یا منطقه ای تخلیه شود و کلا در اختیار دولت قرار گیرد مقامات مسئول پس از اسکان ساکنین منطقه، آن منطقه را در اختیار خواهند گرفت. ۱۳
- اعمال نظارت بر توزیع مواد خوراکی و مصرفی و یا کالاهای ضروری و در صورت لزوم در اختیار گرفتن و توزیع مستقیم آنها. ۱۴
- موظف کردن صاحبان صنایع و معادن به پیروی از روشها و شیوه‌های خاص در مورد نحوه تولید و نوع و کمیت و کیفیت محصولات و یا فروش کالاهای تولیدی. ۱۵
- تعیین اولویت و نوع کشت محصولات زراعی مناطق مختلف کشور مطابق نظر وزارت کشاورزی و منابع طبیعی و همچنین اتخاذ تدابیر لازم جهت برداشت و جمع‌آوری و محافظت محصول. ۱۶
- صدور دستور مبنی بر تقلیل هزینه‌های وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی و وابسته به دولت. ماده ۴
- در اجرای ماده قبل دولت مقررات و ترتیبات زیر را به موقع اجرا میگذارد: الف
- شخص یا هیئتی که برای در اختیار گرفتن هر نوع اموال منقول و یا غیرمنقول مامور میگردد مکلف است مشخصات آنها را ضمن برآورد ارزش هر یک و همچنین کلیه اطلاعات مفید و لازمی که برای پرداخت اجرت‌المثل مورد استفاده میباشد در دو نسخه تهیه و یک نسخه آن را به مالک یا ذینفع و نسخه دیگر را به کمیسیون و ارزیابی تسلیم نماید. ب
- ترتیب در اختیار گرفتن یا استفاده از اموال منقول و غیرمنقول و مواداولیه و مصنوعات و خدمات که در این آیین‌نامه ذکر شده است به موجب دستورالعملهائی که توسط سازمانهای اجرایی و مسئول تهیه و به موقع اجرا گذاشته میشود. پ
- تعیین میزان و نحوه پرداخت حقوق صاحبان اموال اعم از منقول و غیرمنقول با کمیسیون یا کمیسیونهای تشخیص و ارزیابی خواهد بود. این کمیسیونها از نمایندگان وزارت‌خانه‌های دادگستری و امور اقتصادی و دارائی و نماینده سازمان استفاده کننده و با حضور صاحبان اموال و حقوق یا نماینده قانونی آنها تشکیل میگردد و حتی‌الامکان با توافق دینفع و در صورت لزوم با جلب نظر کارشناسان رسمی میزان خسارت و حقوق صاحبان اموال و حقوق را تعیین میکند.در صورتی که تصمیم کمیسیون مورد قبول شخص ذینفع نباشد میتواند به دادگاه‌های دادگستری مراجعه کند. ت
- کمیسیون تشخیص و ارزیابی همزمان با اعلام حالت اضطرار تشکیل میشود و حداکثر تا دو ماه پس از دریافت دادخواست نظر خود را اعلام مینماید. وزیر مشاور و معاون اجرایی نخست وزیر-هادی هدایتی