آیین‌نامه اجرایی نظارت بهداشتی دامپزشکی
وزیران عضو کمیسیون امور زیربنایی، صنعت و محیط زیست در جلسه مورخ ۱۳۸۶/۷/۷ بنا به پیشنهاد شماره ۸۳۴۷ /۰۲۰ مورخ ۱۳۸۵/۴/۵ وزارت جهاد کشاورزی و به استناد ماده (۲۱) قانون سازمان دامپزشکی کشور- مصوب ۱۳۵۰- و با رعایت تصویب‌نامه شماره ۱۶۴۰۸۲ / ت ۳۷۳ ه- مورخ ۱۳۸۶/۱۰/۱۰ آیین‌نامه اجرایی نظارت بهداشتی دامپزشکی را به شرح زیر تصویب نمودند: ماده ۱
- تعاریف: اصطلاحات مندرج در این آیین‌نامه در معانی مشروح زیر به کار می‌روند: الف
- سازمان: سازمان دامپزشکی کشور. ب
- نظارت بهداشتی: فرایندی که از طریق صدور پروانه و سایر مجوزهای بهداشتی و بازرسی بهداشتی توسط سازمان و نیز کنترل بهداشتی واحدهای موضوع این آیین‌نامه توسط مسئول فنی بهداشتی مربوط اعمال می‌گردد. ج
- دام: هر نوع از حیوانات اهلی، طیور، آبزیان، زنبور عسل، کرم ابریشم، حیوانات آزمایشگاهی و پوستی و حیوانات باغ وحش. د
- فرآورده‌های خام دامی: کلیه موادی است که در زمان حیات دام، از آن به دست می‌آید مانند پشم، کرک، مو، پوست، شیر، عسل، تخم پرندگان، اسپرم، تخم آبزیان و نوغان، یا بعد از کشتار یا صید به دست می‌آید مانند گوشت، استخوان و آلایش. تبصره
- فرآورده‌های دامی که برای حفظ، نگهداری و مصرف با روش‌های صنعتی یا غیرصنعتی تغییر شکل داده و از حالت خام درآمده باشند، مشمول تعریف فرآورده‌های خام دامی نیستند. ه -- آلایش: کلیه ضمایم به دست آمده از دام اعم از خوراکی و غیرخوراکی. و
- پروانه بهداشتی: پروانه‌هایی که توسط سازمان، براساس مقررات و دستورالعمل‌های بهداشتی، جهت متقاضیان ایجاد، احداث و بهره‌برداری محلها و اماکن موضوع این آیین‌نامه، در مراحل تاسیس و بهره‌برداری، برای مدت معین صادر می‌گردد. ز
- کنترل بهداشتی: اقداماتی که توسط مسئول فنی بهداشتی واحد و به کمک دستیاران مربوط براساس دستورالعمل‌های بهداشتی ابلاغی از سوی سازمان اعمال می‌گردد. ح
- بازرس بهداشتی: شخص واجد شرایطی که از طرف سازمان و ادارات تابعه برای اعمال بازرسی بهداشتی واحدهای موضوع این آیین‌نامه تعیین می‌شود و برابر ضوابط و دستورالعمل‌های مربوط اقدام می‌نماید. ط
- مسئول فنی بهداشتی: شخصی که پس از تایید صلاحیت توسط سازمان نظام دامپزشکی و با اخذ پروانه مربوط از سازمان و ادارات تابعه، وظیفه کنترل بهداشتی را در واحدهای موضوع این آیین‌نامه، مطابق شرح وظایف ابلاغی از سوی سازمان برعهده دارد. ی
- آزمایشگاه مرجع: آزمایشگاهی که به عنوان مرجع نهایی تشخیص، در مورد بررسی آزمایشات انجام شده بر روی نمونه‌های رسمی در آزمایشگاه‌های مجاز مورد تایید سازمان، شناخته می‌شود. ک
- نمونه رسمی: نمونه ای که توسط نماینده سازمان و منطبق با استانداردهای لازم جهت انجام آزمایشهای مربوط برداشت می‌گردد. ماده ۲
- این آیین‌نامه به منظور اعمال نظارت بهداشتی دامپزشکی و اجرای مقررات بهداشتی تولید و تضمین کیفیت براساس سامانه‌های بین‌المللی (از جمله HACCP. GAHP. GMP) در محلها و اماکن زیر از طریق صدور پروانه‌ها و سایر مجوزهای بهداشتی و بازرسی توسط سازمان و نیز کنترل بهداشتی توسط مسئولین فنی بهداشتی مربوط به مورد اجرا گذاشته می‌شود: الف
- مراکز نگهداری و پرورش دام. ب
- کارخانه‌های تولید خوراک دام. ج
- چراگاه‌ها، مراتع، آبشخورها، صیدگاه‌ها. د
- کشتارگاه‌ها، کارگاه‌ها، کارخانه‌ها و مراکز تولید، تهیه، آماده کردن، توزیع و عرضه فرآورده‌های خام دامی. ه
- - سردخانه‌های مواد پروتئینی با منشا دامی و مراکز جمع‌آوری شیر یا عسل. و
- انبارهای نگهداری مواد اولیه خوراک دام و یا خوراک آماده دام. ز
- کارخانه‌های جوجه کشی. ح
- شناورهای (کشتی، لنج، قایق) حامل دام وفرآورده‌های خام دامی و مبادی ورودی ذی ربط. ط
- سایر موارد با تشخیص و ابلاغ رئیس سازمان. ماده ۳
- کلیه اشخاص حقیقی یا حقوقی که به نحوی در امور زیر فعالیت دارند، موظف به اجرای ضوابط بهداشتی موضوع این آیین‌نامه خواهند بود: الف
- تولید، پرورش، نگاهداری، توزیع، حمل و نقل، عرضه و فروش دام زنده و سایر فعالیت‌های مرتبط. ب
- استحصال، تهیه، عمل آوری، جمع‌آوری، نگهداری، بسته بندی، توزیع، عرضه، حمل و نقل فرآورده‌های با منشا دامی و همچنین خوراک دام و سایر فعالیت‌های مرتبط. ماده ۴
- سازمان موظف است مطابق ضوابط و دستورالعمل‌های اجرایی این آیین‌نامه از کلیه مراحل احداث و بهره‌برداری از واحدهای موضوع این آیین‌نامه حداقل هر سال در دو نوبت، بازدید و بازرسی به عمل آورد و در صورت مشاهده تخلف براساس دستورالعملی که هنگام اخذ پروانه به متقاضی ابلاغ شده است، به تناسب نوع و میزان موارد تخلف به شرح زیر با متخلفین برخورد نماید: ۱
- اخطار کتبی و ابلاغ موارد تخلف. ۲
- جلوگیری از ادامه فعالیت واحد از طریق نیروی انتظامی تا رفع مورد تخلف. ۳
- تعلیق و یا ابطال مجوزها و پروانه‌های صادره. ۴
- معرفی به مراجع صالح قضایی. تبصره
- چنانچه توسط بازرس بهداشتی در هر یک از مراحل تولید، فرآورده‌های دامی غیرقابل مصرف تشخیص داده شود، باید طبق ضوابط و دستورالعمل‌های مربوط معدوم شده و یا به مصارف مناسب برسد. ماده ۵
- سازمان مجاز است بنا به ضرورت جهت انجام بازرسی‌های لازم در محلها و اماکن موضوع ماده (۲) این آیین‌نامه، از خدمات دامپزشکان و سایر رده‌های دامپزشکی با عقد قرارداد خرید خدمت استفاده نماید. ماده ۶
- سازمان موظف است فهرست آزمایشگاه‌های مرجع را که مجاز به انجام آزمایشهای لازم بر روی نمونه‌های رسمی، جهت اعمال ضوابط و مقررات بهداشتی موضوع این آیین‌نامه می‌باشند، از طریق نظام تایید صلاحیت ایران (IAS) منظور شده در ماده (۱۹) اصلاحی قانون اصلاح قوانین موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران - مصوب ۱۳۷۶ - تهیه و اعلام نماید. ماده ۷
- سازمان موظف است برای اعمال نظارت بهداشتی، دامپزشکی نسبت به موارد زیر اقدام نماید: الف
- دام‌هایی را که پرورش، نگهداری، حمل، توزیع و یا عرضه آنها به طور غیرمجاز انجام شده باشد، در صورتی که کشتار آنها مجاز تشخیص داده شود، برای ذبح به کشتارگاه اعزام دارد و در غیراین صورت با رعایت ضوابط بهداشتی مربوط، معدوم نماید. ب
- خوراک دام و فرآورده‌های دامی را که تولید، نگهداری، حمل، توزیع، عرضه و یا مصرف آنها به طور غیرمجاز انجام شده باشد، در صورتی که قابل مصرف تشخیص داده شود، اجازه مصرف دهد، یا درصورت امکان، صاحب آن مواد را به سالم سازی آنها موظف نماید و یا دستور مصرف غیرخوراکی آنها را به شکل مناسب صادر نماید و در غیراین صورت، با رعایت ضوابط بهداشتی مربوط، معدوم نماید. ج
- خوراک دام و فرآورده‌های دامی را که به دلیل دارا نبودن ویژگی‌های جسمی، فیزیکی، شیمیایی و یا میکروبی لازم، به وسیله بازرسان سازمان غیرقابل مصرف تشخیص داده می‌شود، درصورت امکان، صاحب آن مواد را به سالم سازی آنها موظف نماید و یا دستور مصرف غیرخورکی آنها را به شکل مناسب صادر نماید و درغیراین صورت معدوم نماید. د
- دام، خوراک دام و فرآورده‌های دامی مظنون به قاچاق را ضبط و مراتب را همراه با اظهارنظر کارشناسی جهت هرگونه اقدام به مراجع مربوط اعلام نماید. ه
- - اشیاء، لوازم، مواد آلوده و اماکن انتشار بیماری را که امکان عفونت زدایی آنها وجود ندارد، معدوم یا تخریب نماید. ماده ۸
- شهرداری‌ها و کلیه دستگاه‌های اجرایی و انتظامی مکلفند بنا به تقاضای وزارت جهادکشاورزی (سازمان) در خصوص امور مرتبط زیر همکاری نمایند: الف
- بازرسی‌های بهداشتی. ب
- پلمپ و فک پلمپ محموله‌ها، وسایل حمل و نقل و اماکن. ج
- معدوم نمودن دام‌هایی که کشتار آنها مجاز تشخیص داده نمی‌شوند. د
- حمل دام‌هایی که کشتار آنها مجاز تشخیص داده می‌شوند، به کشتارگاه. ه
- - معدوم نمودن خوراک دام و فرآورده‌های دامی که غیرقابل مصرف تشخیص داده می‌شوند. و
- انهدام اشیاء، لوازم، مواد آلوده و اماکن نشر بیماری که عفونت زدایی آنها ممکن نباشد. تبصره
- در شرایط فوق‌العاده و اضطراری که بنا به تشخیص سازمان هیچگونه قصور و تقصیری از طرف صاحبان دام، خوراک دام و فرآورده‌های دامی موضوع این آیین‌نامه وجود ندارد و بروز بیماری خاص و امثال آن موجب ضرورت اجرای موارد یادشده گردد، براساس تصویب هیات وزیران بخشی از ضرر و زیان وارده تامین و پرداخت خواهد شد. ماده ۹
- سازمان مکلف است به منظور اعمال وظایف نظارتی خود بر کلیه محلها و اماکن موضوع ماده (۲) این آیین‌نامه، دستورالعمل‌های مربوط به امور بهداشتی را تهیه و به مسئولین محلها و اماکن مذکور ابلاغ نماید. صاحبان و مسئولین یادشده موظف به رعایت این دستورالعمل‌ها خواهند بود. ماده ۱۰
- تاسیس و بهره‌برداری محلها و اماکن موضوع ماده (۲) این آیین‌نامه توسط بخشهای دولتی، وابسته به دولت، بخش خصوصی و یا تعاونی مستلزم اخذ پروانه بهداشتی مربوط از سازمان، در هر یک از مراحل تاسیس و بهره‌برداری، با رعایت کلیه دستورالعمل‌ها و ضوابط بهداشتی میباشد. تبصره ۱
- کلیه دستگاه‌های صادرکننده پروانه‌های تاسیس و بهره‌برداری محلها و اماکن موضوع ماده (۲) این آیین‌نامه موظفند قبل از صدور هرگونه مجوز، پروانه بهداشتی صادره از سوی سازمان را از اشخاص متقاضی پروانه تاسیس و بهره‌برداری مطالبه نمایند. تبصره ۲
- سازمان موظف است در زمان صدور پروانه تاسیس و بهره‌برداری، استعلام لازم را از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در حیطه وظایف قانونی مربوط، به عمل آورد. تبصره ۳
- صدور پروانه بهداشتی در مرحله بهره‌برداری، مشروط به معرفی مسئول فنی بهداشتی میباشد. تبصره ۴
- واحدهای تولیدی فرآورده‌های دامی باید علاوه بر اخذ پروانه بهداشتی در مرحله بهره‌برداری، برای هر نوع فرآورده نیز پروانه بهداشتی مربوط را برابر دستورالعمل و ضوابط، از سازمان اخذ نمایند. تبصره ۵
- صاحبان و متصدیان محلها و اماکن موجود که موفق به اخذ پروانه از سازمان نشده‌اند، موظفند ظرف شش ماه نسبت به اخذ پروانه بهداشتی بهره‌برداری با رعایت کلیه ضوابط و دستورالعمل‌های مربوط اقدام نمایند. در غیر این صورت مامورین انتظامی با تقاضای سازمان از ادامه کار واحدهای فاقد پروانه یا واحدهایی که پروانه آنها لغو گردیده است، جلوگیری خواهند نمود. تبصره ۶
- کلیه صاحبان و متصدیان محلها و اماکن موضوع ماده (۲) این آیین‌نامه حسب مورد مکلف به همکاری و ارایه اطلاعات لازم به بازرسین سازمان می‌باشند. همچنین موظفند جهت بهبود وضع بهداشتی واحد مربوط، هرگونه تعمیرات یا تغییرات لازم را مطابق دستورالعمل بهداشتی و زمان بندی ابلاغی از سوی سازمان انجام دهند. مامورین انتظامی مکلفند به تقاضای سازمان از ادامه کار واحدهایی که مقررات مزبور را رعایت نمی‌کنند، جلوگیری نمایند. ماده ۱۱
- کلیه مراجع صادرکننده پروانه کسب مراکز توزیع و عرضه فرآورده‌های خام دامی موظفند ضوابط بهداشتی و قرنطینه ای سازمان را لحاظ و پیش از صدور یا تمدید پروانه، نظریه بهداشتی سازمان را نیز علاوه بر سایر استعلامات مورد نیاز کسب نمایند. ماده ۱۲
- اشخاص متقاضی دریافت پروانه اشتغال به عنوان مسئول فنی بهداشتی واحدهای مشمول این آیین‌نامه، باید دارای شرایط زیر باشند: ۱
- دانشنامه معتبر دکترای عمومی یا تخصصی دامپزشکی. ۲
- شماره نظام دامپزشکی. ۳
- ارایه گواهی عدم سوء پیشینه کیفری موثر. ۴
- برخورداری از سلامت جسمی و روانی برای انجام وظیفه مربوط. ۵
- نداشتن هیچگونه پروانه یا مجوز اشتغال مشابه دیگر از سازمان و سایر مراجع. ۶
- عدم اشتغال در دستگاه‌ها و سازمان‌های دولتی اعم از لشکری و کشوری. تبصره
- تعیین وظایف و ظرفیت کاری مسئول فنی بهداشتی و تایید صلاحیت توسط سازمان نظام دامپزشکی انجام می‌پذیرد. ماده ۱۳
- در صورت بروز اختلاف راجع به اعمال نظارت بهداشتی بین هر یک از واحدها و مسئول فنی بهداشتی مربوط، نظر سازمان ملاک عمل خواهد بود. ماده ۱۴
- مسئول فنی بهداشتی هر واحد، کنترل کلیه امور بهداشتی مربوط به واحد مانند کنترل بهداشتی فرآورده‌های تولیدی و وسایل حمل و نقل، صدور گواهی بهداشتی حمل دام و فرآورده‌های دامی از مبدا واحد و نظارت بر اجرای کلیه قوانین، مقررات و نیز دستورالعمل‌های بهداشتی ابلاغی از سوی سازمان را برعهده دارد. تبصره ۱
- مدیرعامل، اعضای هیات مدیره و سایر مدیران واحدهای موضوع این آیین‌نامه، حق دخالت در وظایف مسئول فنی بهداشتی را ندارند و موظف به همکاری با وی می‌باشند. تبصره ۲
- مدیرعامل و یا اعضای هیات مدیره در صورت دارا بودن شرایط می‌توانند متقاضی دریافت پروانه مسئول فنی بهداشتی شوند. ماده ۱۵
- برای هر نوبت کاری در واحدهای تولیدکننده فرآورده‌های خام دامی باید یک نفر مسئول فنی بهداشتی به صورت مجزا تعیین گردد. فعالیت واحد بدون حضور مسئول فنی بهداشتی ممنوع است. تبصره
- مسئول فنی بهداشتی حق واگذاری مسئولیت خود را به دیگری ندارد و در ایام مرخصی یا معذوریت، صاحب واحد تولیدی باید با تایید سازمان (ادارات کل دامپزشکی استان‌ها)، فرد دیگری را به جای وی جایگزین نماید. ماده ۱۶
- تعداد و صلاحیت‌های لازم برای کادر بهداشتی هر واحد که زیر نظر مسئول فنی بهداشتی واحد مشغول به کار می‌گردند، برحسب نیاز و براساس ظرفیت کاری طبق دستورالعمل‌های سازمان، تعیین خواهد شد. ماده ۱۷
- مسئول فنی بهداشتی موظف است هرگونه تخلف در واحد تحت نظر را که موجب تهدید خطر بهداشت عمومی می‌شود، به سازمان گزارش نماید. ماده ۱۸
- تعرفه‌های اشتغال به کار مسئولین فنی بهداشتی موضوع این آیین‌نامه به پیشنهاد مشترک سازمان و سازمان نظام دامپزشکی ایران تعیین و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید. ماده ۱۹
- به منظور اعمال نظارت بهینه بر فعالیت مسئولین فنی بهداشتی و عدم ایجاد وابستگی مالی آنها به صاحبان و متصدیان واحد تحت نظارت، دریافت وجه از واحدها و پرداخت حقوق مسئولین فنی بهداشتی براساس دستورالعملی خواهد بود که توسط سازمان و با همکاری سازمان نظام دامپزشکی تهیه و ابلاغ می‌گردد. ماده ۲۰
- سازمان مکلف است ظرف شش ماه بعد از ابلاغ این آیین‌نامه، نسبت به تهیه ضوابط و دستورالعمل‌های مربوط در خصوص هر یک از واحدهای موضوع این آیین‌نامه اقدام و به شیوه مناسب در اختیار واحدها و مشاغل مرتبط قرار دهد. این تصویب‌نامه در تاریخ ۱۳۸۷/۹/۱۰ به تایید مقام محترم ریاست جمهوری رسیده است. پرویز داودی معاون اول رئیس‌جمهور