آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۸۷ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
الف
- تشکیلات ماده۱
- انجام امور مربوط به اجرای ماده ۱۸۷ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به حوزه معاونت قضایی قوه قضائیه محول می‌گردد که طبق مقررات این آیین‌نامه اقدام نماید. ماده۲ (اصلاحی ۱۳۸۰/۱۱/۰۸)
- به منظور بررسی صلاحیت کسانی که متقاضی تاسیس موسسه مشاوره حقوقی و یا کارشناسی می‌باشند هیاتی مرکب از معاون قضایی رئیس قوه قضائیه، معاون آموزش، مدیرکل گزینش و استخدام قوه قضائیه به علاوه چهار تن از اساتید دانشگاه یا قضات عالی رتبه با تعیین رئیس قوه قضائیه تشکیل می‌گردد. ریاست هیات با معاون قضایی می‌باشد. جلسات هیات حداقل با حضور ۵ عضو رسمیت داشته و رای اکثریت معتبر خواهد بود. تصمیمات هیات اداری بوده و با رای اکثریتی که رئیس هیات با آن موافق باشد قابل عدول خواهد بود. وظایف هیات مذکور به شرح ذیل است: الف - تعیین تعداد مشاور حقوقی یا کارشناس مورد نیاز در هر سال، ب - بررسی و تعیین صلاحیت متقاضیان، ج - نظارت و پیگیری بر حسن اجرای مقررات این آیین‌نامه، د - نظارت و پیگیری نسبت به عملکرد مشاورین حقوقی و کارشناسان موضوع این آیین‌نامه، ه- - پیگیری و رسیدگی به تخلفات مشاورین و کارشناسان موضوع این آیین‌نامه راساً یا حسب درخواست شاکی خصوصی، و - تعیین تکلیف برای سایرموارد ضروری که در این آیین‌نامه مسکوت است با توجه به روح این آیین‌نامه و قوانین و مقررات موجود. ب
- شرایط متقاضیان ماده۳
- متقاضیان اخذ مجوز تاسیس موسسه مشاوره حقوقی یا کارشناسی باید دارای شرایط ذیل باشند: الف - تابعیت دولت جمهوری اسلامی ایران، ب - داشتن حداقل ۲۵ سال تمام سن، ج - داشتن دانشنامه معتبر کارشناسی از دانشکده‌های معتبر داخلی یا خارجی (در حالت اخیر، به شرط ارزشیابی رسمی) در رشته حقوق برای متقاضیان مشاوره حقوقی و در رشته مورد تقاضا برای متقاضیان کارشناسی، د - انجام خدمت وظیفه عمومی یا معافیت دائم برای آقایان، ه- - عدم سوء پیشینه کیفری و عدم محرومیت از حقوق اجتماعی، و - عدم اعتیاد به مواد مخدر به تایید سازمان پزشکی قانونی، ز - عدم اشتغال اعم از رسمی، قراردادی، پیمانی در وزارتخانه‌ها، سازمانها، ادارات و شرکتهای دولتی، نهاد‌های انقلابی، شهرداریها و موسسات مامور به خدمات عمومی و عدم اشتغال به سردفتری یا دفتریاری در زمان صدور مجوز، ح - نداشتن سوء شهرت، ط - داشتن وثاقت و تعهد به اصل نظام و قانون اساسی، ی - عدم محکومیت به انفصال دائم از خدمات قضایی یا وکالت دادگستری و یا سلب صلاحیت برای متقاضیان شغل مشاوره حقوقی و عدم محکومیت به انفصال دائم از شغل کارشناسی برای متقاضیان کارشناسی. تبصره
- مشاغل آموزشی یا پژوهشی در دانشگاهها از مقررات بند (ز) مستثنی است. ج
- مدارک و نحوه درخواست ماده۴
- در مهر ماه هر سال صورت نقاطی که احتیاج به مشاور حقوقی یا کارشناس رسمی دارد با تعیین تعداد مورد نیاز برای هر محل در روزنامه‌های کثیرالانتشار آگهی می‌گردد. متقاضیان باید ظرف مدت مقرر در آگهی درخواست خود را با درج مراتب ذیل در آن به معاونت قضایی قوه قضائیه تسلیم یا ارسال نمایند: الف - مشخصات کامل طبق شناسنامه و میزان تحصیلات متقاضی، ب - محل اقامت و نشانی پستی، ج - سوابق شغلی قبل از درخواست، د - تعیین محل مورد درخواست برای تاسیس موسسه مشاوره حقوقی یا کارشناسی. ماده۵
- درخواست متقاضیان باید دارای پیوستهای ذیل باشد: الف - یک برگ تصویر مصدق از کلیه صفحات شناسنامه، ب - شش قطعه عکس ۴×۳، ج - گواهی‌های مذکور در ماده ۳، د - گواهی وثاقت به امضای کسی که فرد مورد نظر را برای مشاوره حقوقی یا کارشناسی مناسب معرفی کند، ه- - گواهی سوابق اشتغال بهمراه مستندات مربوطه در صورت داشتن سابقه اشتغال. د
- نحوه رسیدگی، انتخاب و آموزش ماده۶
- درخواست متقاضیان به ترتیب وصول در معاونت قضایی ثبت و برای هر متقاضی پرونده جداگانه ای تشکیل می‌شود. معاونت مذکور، سوابق متقاضی را از مراجع اطلاعاتی و قضایی محل اقامت و اشتغال و از موسسه آموزش عالی مربوطه استعلام و درباره صلاحیت وی به نحو مقتضی تحقیق و نتیجه را در پرونده منعکس و به هیات موضوع ماده ۲ این آیین‌نامه تسلیم می‌نماید. ماده۷
- معاون قضایی یا هیات مذکور در ماده ۲ می‌تواند انجام اقداماتی در رابطه با بررسی صلاحیت متقاضیان را از هسته‌های گزینش قوه قضائیه در استانها درخواست نماید. هسته گزینش مربوطه مکلف است نتیجه بررسی را ظرف مهلت مقرر به هیات اعلام نماید. ماده۸
- از کلیه داوطلبان واجد شرایط به ترتیب مقرر در مواد آتی امتحان کتبی به عمل خواهد آمد. زمان و مکان برگزاری امتحان از طریق روزنامه‌های کثیرالانتشار اعلام می‌گردد. تبصره
- اعضای هیات علمی رسمی دانشکده‌های حقوق به شرط داشتن مدرک دکتری تایید شده و حداقل سه سال سابقه تدریس در دروس حقوقی از شرکت در این آزمون معاف می‌باشند. ماده۹
- مواد امتحانی برای داوطلبان مشاوره حقوقی عبارتند از: متون فقه در حد تحریر‌الوسیله، قانون آیین دادرسی کیفری و مدنی، قانون مدنی و امور حسبی، قانون تجارت، قانون مجازات اسلامی و قانون ثبت اسناد و املاک. ماده۱۰
- مواد امتحانی برای داوطلبان کارشناسی رسمی عبارتند از: الف - دروس تخصصی و فقهی مربوط به رشته مورد تقاضا. ب - قوانین و مقررات مربوط به کارشناسی. ماده۱۱
- از پذیرفته شدگان در امتحان کتبی توسط هیات یا اشخاصی که هیات تعیین می‌کند مصاحبه شفاهی به عمل می‌آید. ماده۱۲
- چگونگی و نحوه انجام امتحان و امور مربوط به آن، از جمله انجام مصاحبه پس از قبولی در آزمون کتبی، را هیات موضوع ماده ۲ این آیین‌نامه مشخص می‌کند. ماده۱۳
- هیات اسامی داوطلبانی را که صلاحیت آنان محرز تشخیص داده شده است جهت دستور صدور پروانه به اطلاع رئیس قوه قضائیه خواهد رسانید. ماده۱۴
- پروانه مشاورین و کارشناسان رسمی موضوع این آیین‌نامه به امضای کسی که از طرف رئیس قوه قضائیه تعیین می‌شود خواهد رسید. اعتبار پروانه مذکور دو سال خواهد بود که پس از آن برای مدتهای مشابه قابل تمدید می‌باشد. در صورت عدم تمدید پروانه، وکالت این افراد در مراجع قضایی پذیرفته نخواهد شد. همچنین ارجاع امر کارشناسی از سوی مراجع قضایی به کارشناسی که پروانه وی تمدید نشده است ممنوع می‌باشد. ماده۱۵
- متقاضیان مشاوره حقوقی پس از احراز صلاحیت و پذیرش آنان، به مدت ۶ ماه دوره کارآموزی را، مانند کارآموزان قضایی، زیر نظر اداره کل آموزش قوه قضائیه طی می‌کنند. تبصره (۱)
- هر کارآموز دارای کارنامه مخصوصی خواهد بود که از طرف معاونت قضایی یا اداره کل آموزش به او داده می‌شود. در این کارنامه حسن اخلاق کارآموز و عملکرد دوره کارآموزی وی از سوی اداره کل آموزش ثبت خواهد شد. تبصره (۲)
- پذیرفته شدگانی که حداقل ۶ ماه سابقه کار قضایی به تایید مراجع مربوط داشته باشند و نیز اعضاء رسمی هیاتهای علمی دانشکده‌های حقوق داخل کشور که دارای مدرک تحصیلی دکتری در یکی از رشته‌های حقوقی باشند و حداقل پنج سال از آغاز استخدام رسمی آنها گذشته باشد، از انجام دوره کارآموزی معاف خواهند بود. ماده۱۶
- پذیرفته شدگان کارشناسی رسمی باید به مدت ۶ ماه نزد یکی از کارشناسان رسمی در رشته مربوط که حداقل ۵ سال سابقه کارشناسی داشته باشد کارآموزی نمایند. در رشته‌های جدید کارشناسی، شخص پذیرفته شده از کارآموزی معاف خواهد بود، مگر آن که هیات مذکور در ماده ۲ ترتیب دیگری را مقرر نماید. ماده۱۷
- پذیرفته شده هنگام اخذ پروانه با حضور اکثریت اعضای هیات مذکور در ماده ۲ به ترتیب ذیل سوگند یاد نموده و سوگندنامه و صورتجلسه مربوطه را امضا می‌نماید. متن سوگندنامه مشاور به شرح ذیل می‌باشد: بسم ا... الرحمن الرحیم در این موقع که می‌خواهم بشغل (مشاوره حقوقی) نائل شوم به خداوند قادر متعال سوگند یاد می‌کنم که همیشه قوانین و نظامات را محترم شمرده و جز عدالت و احقاق حق منظوری نداشته و برخلاف شرافت شغلی ام اقدام و اظهاری ننمایم و احترام اشخاص، مقامات قضایی اداری و همکاران و اصحاب دعوی را رعایت نموده و از اعمال نظر شخصی و کینه توزی و انتقام جویی احتراز و در امور و کار‌هایی که انجام می‌دهم راستی و درستی را رویه خود قرار داده و مدافع حق باشم و شرافت من وثیقه این سوگند است که یاد کرده و ذیل سوگندنامه را امضا می‌نمایم. متن سوگندنامه کارشناس رسمی به شرح ذیل می‌باشد: بسم ا... الرحمن الرحیم به خداوند متعال سوگند یاد می‌کنم در امور کارشناسی که به من ارجاع می‌گردد خداوند متعال را حاضر و ناظر دانسته به راستی و درستی عقیده خود را اظهار نمایم و نظریات شخصی را در آن دخالت ندهم و نظر خود را نسبت به موضوع کارشناسی به طور کامل اظهار نمایم و هیچ چیز را مکتوم ندارم و برخلاف واقع چیزی نگویم و ننویسم. ماده۱۸
- پذیرفته شدگان مشاوره حقوقی منفرداً یا مشترکاً اقدام به تشکیل موسسه می‌نمایند. دارندگان پروانه مکلف اند حداکثر ظرف مدت ۶ ماه طبق مقررات مربوط به ثبت تشکیلات و موسسات غیرتجاری نسبت به ثبت موسسه اقدام نمایند، در غیر این صورت مجوز صادره باطل و بی‌اعتبار خواهد بود، مگر آن که هیات مذکور در ماده ۲ این مدت را حداکثر برای یک بار به مدت ۶ ماه دیگر تمدید نماید. تبصره (۱)
- ثبت موسسه در اداره ثبت اسناد و املاک شهرستانی انجام می‌شود که پروانه تاسیس موسسه برای آن محل صادر شده است. تبصره (۲)
- ثبت موسسات حقوقی موکول به ارائه پروانه تاسیس از قوه قضائیه برای مدتی که در پروانه تعیین شده است خواهد بود. تمدید ثبت تابع تمدید پروانه می‌باشد. تبصره (۳)
- موسسه مشاوره حقوقی تابع ضوابط و مقررات مربوط به موسسات غیر تجاری خواهد بود. ماده۱۹
- موسسه مشاوره حقوقی باید در محلی که در پروانه صادره درج شده است دایر شود و نمی‌توان عملاً فعالیت آن را در محل دیگری متمرکز نمود. در غیر این صورت پروانه صادره ابطال می‌گردد مگر اینکه در خصوص تغییر محل قبلاً موافقت هیات مذکور در ماده ۲ کسب شده باشد. تبصره
- مفاد این ماده مانع از حضور شخص مشاور حقوقی در محاکم یا سایر مراجع شهر‌های دیگر به عنوان وکیل نمی‌باشد. ماده۲۰
- دارندگان پروانه فقط مجاز به تشکیل یک موسسه می‌باشند. ایجاد شعب و موسسات فرعی ممنوع و مستوجب تعقیب و تعطیلی موسسه و تمام شعب آن خواهد بود. ماده۲۱
- وظایف و تکالیف و مسئولیتهای مشاورین حقوقی و کارشناسان موضوع این آیین‌نامه همان است که در قوانین و مقررات و آیین نامه‌های مربوط به وکلای دادگستری و کارشناسان رسمی مقرر است. ماده۲۲
- مشاوران حقوقی موضوع این آیین‌نامه پس از اخذ پروانه به مدت دو سال مشاور حقوقی پایه ۲ محسوب می‌شوند و تنها حق شرکت در محاکم کیفری که به جرایم مستوجب تعزیر رسیدگی می‌کنند و نیز در محاکم حقوقی که به دعاوی با خواسته کمتر از صد میلیون ریال یا خواسته غیرمالی رسیدگی می‌کنند را دارند. پس از انقضای این مدت و به شرط نداشتن تخلف، پروانه مشاور به پایه (۱) ارتقاء می‌یابد. دارندگان پروانه پایه (۱) حق شرکت در کلیه محاکم اعم از حقوقی، کیفری و غیره را دارند. تبصره (۱)
- اعمال مفاد این ماده مانع از حق ارائه مشاوره حقوقی از سوی مشاور در کلیه پرونده‌ها نمی‌باشد. تبصره (۲)
- قبول شدگان در آزمون و مصاحبه مشاوره حقوقی باید قبل از اخذ پروانه متعهد شوند که حسب ارجاع هیات موضوع ماده ۲ این آیین‌نامه ارائه خدمات و مشاوره حقوقی از سوی آنان به متهمان، شاکیان و اصحاب دعوایی که امکانات مالی لازم را برای استخدام وکیل ندارند با نرخهای کمتر و شرایط سهل خواستار شود. تبصره (۳)
- آن دسته از مشاوران حقوقی که دارای مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد به بالا می‌باشند می‌توانند درخواست صدور پروانه تخصصی در رشته ای که در آن رشته مدرک تحصیلی خود را اخذ کرده‌اند بنمایند. در چنین صورتی حق‌الوکاله و حق‌المشاوره آنها در پرونده‌های مرتبط با رشته تخصصی آنان ۲۵ درصد بیش از مبالغ مذکور در ماده ۲۳ خواهد بود. ماده۲۳
- حق‌الوکاله مشاورین و حق‌الزحمه کارشناسان حداکثر تا ۶۰ % تعرفه وکلای پایه یک دادگستری و کارشناسان رسمی حسب مورد خواهد بود. میزان حق‌المشاوره توسط هیات موضوع ماده ۲ همه ساله تعیین خواهد شد. ماده۲۴
- موارد تخلف مشاورین حقوقی و کارشناسان موضوع این آیین‌نامه حسب مورد همان است که در مورد وکلا و کارشناسان رسمی دادگستری در سایر قوانین و مقررات مقرر گردیده است. تنبیهات انتظامی این افراد عبارت است از توبیخ کتبی بدون درج در پرونده، توبیخ کتبی با درج در پرونده، عدم تمدید پروانه مشاوره حقوقی یا کارشناسی به طور موقت و لغو یا عدم تمدید پروانه مشاوره حقوقی یا کارشناسی به طور دائم. تبصره
- مرجع اعمال این تنبیهات هیات موضوع ماده ۲ آیین‌نامه خواهد بود. ماده۲۵
- این آیین‌نامه در اجرای ماده ۱۸۷ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۷۹/۱/۱۷، مجلس شورای اسلامی در ۲۵ ماده و ۹ تبصره تهیه شده و در تاریخ ۱۳۷۹/۱۲/۲۳، به تصویب رئیس قوه قضائیه رسید. رئیس قوه قضائیه - سید محمود هاشمی شاهرودی