آیین‌نامه اجرایی بهره‌برداری از مصالح مازاد رودخانه‌ای
به پیوست آیین‌نامه اجرایی بند «ح» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور تحت عنوان آیین‌نامه اجرایی نحوه بهره‌برداری از مصالح مازاد رودخانه ای ابلاغ می‌گردد. در اجرای این آیین‌نامه، رعایت ملاحظات محیط زیستی و حقوق ذینفعان الزامی است. با ابلاغ این آیین‌نامه، دستورالعمل بند «ز» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۱ کل کشور موضوع ابلاغیه شماره ۱۴۰۱/۲۱۲۷۰/۳۱/۱۰۰ مورخ ۱۴۰۱/۰۳/۲۱ ملغی می‌گردد. علی اکبر محرابیان آیین‌نامه اجرایی بند «ح» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور (نحوه بهره‌برداری از مصالح مازاد رودخانه ای) مقام تصویب کننده:وزیر نیرو دریافت کنندگان سند:
- شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران
- شرکت‌های آب منطقه ای استان‌ها و شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان
- دفتر فناوری اطلاعات، امنیت فضای مجازی و آمار وزارت نیرو
- دفتر توسعه مدیریت و تحول اداری وزارت نیرو اسناد مرتبط:
- بندهای «ح» و «ط» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور (مصوب ۱۴۰۱)
- ماده (۲) قانون توزیع عادلانه آب و تبصره‌های ذیل آن (مصوب ۱۳۶۱)
- آیین‌نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه‌ها، انهار، مسیل‌ها، مرداب‌ها، برکه‌های طبیعی و شبکه‌های آبرسانی، آبیاری و زهکشی (مصوب ۱۳۷۹ و اصلاحات و الحاقات بعدی آن)
- نظام فنی و اجرایی کشور
- دستورالعمل اجرایی بند «ز» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۱ ابلاغی به شماره ۱۴۰۱/۲۱۲۷۰/۳۱/۱۰۰ مورخ ۱۴۰۱/۰۳/۲۱ وزیر نیرو فهرست مطالب -مقدمه ۱ ۱ - اهداف ۱ ۲ - محدوده اجرا ۲ ۳ - مسئولیت‌ها ۲ ۴ - تعاریف ۲ ۵ - دستور انجام کار ۴ ۶ - اسناد پیوست ۹ ۷ - بازنگری ۹ ۸ - گردآورندگان سند ۹ ۹ - کنترل سند ۱۰ مقدمه بر اساس مفاد بند «ح» تبصره (۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور، به منظور پیشگیری و بازسازی خسارت ناشی از سیل و ساماندهی و لایروبی رودخانه‌ها به شرکت‌های آب منطقه ای استان‌ها و شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان اجازه داده شده است بهره‌برداری از مصالح مازاد رودخانه ای را از طریق مزایده به پیمانکاران و بهره برداران شن و ماسه (با به کارگیری پیمانکاران دارای صلاحیت) به شرط واریز حقوق دولتی و رعایت ملاحظات محیط زیستی و حقوق ذی نفعان واگذار نمایند. در صورت وصول درآمد مازاد بر عملیات تعیین شده در قرارداد، منابع حاصله به حساب درآمد عمومی نزد خزانه داری کل کشور واریز و منابع حاصله در چهارچوب موافقتنامه متبادله با سازمان برنامه و بودجه کشور صرف سردهنه سازی و ساماندهی رودخانه‌های کشور می‌شود. این آیین‌نامه در راستای اجرایی نمودن مفاد بندهای «ح» و «ط» تبصره (۸) قانون مذکور و به منظور تبیین شیوه انجام کار و مدل مالی متناظر، تهیه و تدوین شده است. ۱
- اهداف مهم ترین اهداف اجرای این آیین‌نامه، موارد زیر می‌باشد:
- پیشگیری خسارات ناشی از سیل و ساماندهی و لایروبی رودخانه‌ها
- تسریع در بازسازی، جبران خسارت و ترمیم خرابی‌های ناشی از وقوع سیل و جلوگیری از افزایش خسارت
- تسریع در اجرای عملیات سردهنه سازی، ساماندهی، لایروبی و نیز آزادسازی مسیر رودخانه‌ها و مسیل‌ها به منظور کاهش خسارات ناشی از سیلاب
- جبران کسری بخشی از منابع اعتباری مورد نیاز طرح‌های مهندسی رودخانه
- نظام مند نمودن عملیات برداشت مصالح مازاد رودخانه ای و به حداقل رساندن خسارات ناشی از برداشت‌های غیراصولی ۲
- محدوده اجرا محدوده اجرای این آیین‌نامه، شرکت‌های آب منطقه ای استان‌ها و شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان می‌باشد. ۳
- مسئولیت‌ها مدیران عامل شرکت‌های آب منطقه ای استان‌ها و شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان مسئول اجرای این آیین‌نامه می‌باشند. مسئولیت نظارت بر حسن اجرای آیین‌نامه در شرکت‌های زیرمجموعه بر عهده رئیس حوضه‌های آبریز شرکت مادر و نظارت عالیه بر نحوه اجرای آیین‌نامه بر عهده مدیرعامل شرکت مادر می‌باشد. ۴
- تعاریف دراین آیین‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح زیر به کار می‌رود: ۱
- ۴ - شرکت مادر: شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران ۲
- ۴ - شرکت: شرکت‌های آب منطقه ای استان‌ها و شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان ۳
- ۴ - سازمان: سازمان صنعت، معدن و تجارت استان‌ها ۴
- ۴ - قانون: قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور ۵
- ۴ - بستر:آن قسمت از رودخانه، نهر یا مسیل است که در هر محل، با توجه به آمار هیدرولوژیک و داغاب و حداکثر طغیان با دوره برگشت ۲۵ ساله به وسیله وزارت نیرو یا شرکت‌های آب منطقه ای تعیین می‌شود ۶
- ۴ - مجوز برداشت: مجوزی که از طرف سازمان برای برداشت و حمل مصالح مازاد توسط پیمانکار یا بهره بردار شن وماسه صادر می‌شود. ۷
- ۴ - مصالح رودخانه ای: رسوبات حمل شده توسط جریان آب که در بستر رودخانه‌ها و مسیل‌ها و مخازن یا حوضچه‌های تاسیسات آبی مرتبط انباشته می‌شوند. ۸
- ۴ - مصالح مازاد: به میزان مصالح قابل برداشتِ مازاد بر نیاز عملیات ساماندهی رودخانه‌ها اطلاق می‌شود. ۹
- ۴ - حقوق دولتی: عبارت است از سهم دولت از اجازه برداشت هر واحد از مصالح مازاد که براساس قوانین موجود توسط سازمان دریافت می‌شود. ۱۰
- ۴ - پیمانکار: شرکت پیمانکاری دارای گواهی نامه صلاحیت از سازمان برنامه و بودجه کشور. ۱۱
- ۴ - بهره بردار شن و ماسه: شخص حقیقی یا حقوقی (اعم از دولتی، تعاونی و خصوصی) که دارای پروانه بهره‌برداری از سازمان باشد. ۱۲
- ۴ - آب بندان: حوضچه‌های خاکی ذخیره آب که به صورت طبیعی یا انسان ساخت (مصنوعی) روان آب رودخانه‌ها، مسیل‌ها و چشمه‌ها را ذخیره می‌کنند. ۱۳
- ۴ - رودخانه: مجرایی است طبیعی که آب به طور دائم یا فصلی در آن جریان داشته باشد. ۱۴
- ۴ - طرح مهندسی رودخانه: شامل هر یک از عملیات لایروبی، ساماندهی، دیواره سازی رودخانه‌ها، سازه‌های تثبیتی و سردهنه‌ها و نیز بازگشایی و آزادسازی بستر رودخانه‌ها. ۱۵
- ۴ - طرح مهندسی آب بندان: شامل طرح‌های لایروبی، ساماندهی، بهسازی، بازسازی و مرمت آب بندان‌ها و آبگیرها و کانال‌های منتهی به آنها. ۱۶
- ۴ - مزایده: فرآیندی رقابتی بر اساس قوانین و مقررات جاری کشور، برای فروش کالا، خدمات یا حقوق متعلق به دولت که در آن، موضوع معامله به مزایده گری که بیشترین قیمت را پیشنهاد کرده باشد، واگذار می‌شود. ۵
- ضوابط اجرایی ۱
- ۵ - در طرح‌های مهندسی رودخانه‌ها موضوع این آیین‌نامه، باید حجم تقریبی مصالح مازاد، جزئیات اجرایی طرح، محدوده انجام کار و برداشت، برنامه زمانی اجرای عملیات و ماشین آلات مورد نیاز، توسط شرکت مشخص گردد و بر اساس آن نسبت به انتخاب پیمانکار و شروع عملیات اجرایی اقدام شود. تبصره ۱
- برآورد رقم پایه مزایده باید در چارچوب مدل مالی پیوست شماره (۱) این آیین‌نامه صورت پذیرد. تبصره ۲
- در اجرای طرح‌های مهندسی رودخانه که طبق برآورد شرکت، معادل ارزش ریالی مصالح مازاد موضوع این آیین‌نامه، به تنهایی، کفایت تامین اعتباری پروژه وفق مدل مالی موضوع تبصره (۱) این بند را ننماید، معادل ارزش ریالی مذکور، می‌تواند به عنوان بخشی از منابع اعتباری پروژه‌های موردنظر در قالب موافقتنامه‌های استانی قرار گیرد. ۲
- ۵ - ضرورت دارد قبل از برگزاری مزایده، برای بررسی و ارزشیابی مواد معدنی موجود در مصالح قابل برداشت، شرکت نسبت به استعلام کتبی از سازمان مبادرت نماید. به منظور جلوگیری از وقفه در فرآیند برگزاری مزایده، عدم وصول نظر سازمان ظرف مدت دو هفته از تاریخ مکاتبه صورت گرفته به منظور هماهنگی، به منزله موافقت سازمان برای اقدامات بعدی وفق مفاد آیین‌نامه ابلاغی است. ۳
- ۵ - شرکت موظف است در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور و ضوابط و مقررات حاکم، پیمانکار یا بهره بردار (با به کارگیری پیمانکار دارای صلاحیت) را از طریق برگزاری مزایده انتخاب و نظارت‌های لازم را انجام دهد. تبصره ۱
- پس از برگزاری مزایده و تعیین برنده، اطلاعات مرتبط با حجم مصالح مازاد، محدوده و برنامه زمان بندی برداشت، برای صدور مجوز برداشت و اخذ حقوق دولتی مربوط به مصالح مازاد، توسط شرکت به سازمان اعلام می‌گردد. سازمان نیز مطابق ضوابط مربوطه، نظارت و کنترل لازم را برابر مجوزهای صادره در همکاری با شرکت به عمل آورد. تبصره ۲
- چنانچه با تشخیص شرکت، مشخص شود کار اجرایی فقط شامل عملیات لایروبی یا بازگشایی با برآورد ریالی تا سقف معاملات متوسط است، بهره بردار شن و ماسه دارای حسن سابقه و تجهیزات مرتبط می‌تواند در فرآیند مزایده شرکت نماید. ۴
- ۵ - صدور مجوز ترک تشریفات مزایده توسط کارگروه موضوع بند «ط» تبصره (۸) قانون، مستلزم تشخیص شرکت مبنی بر وجود پتانسیل مصالح مازاد، تایید طرح مهندسی رودخانه و آب بندان و صلاحیت پیمانکار توسط شرکت و اجرای مفاد بند ۱ - ۵ این آیین‌نامه به عنوان پیش نیاز می‌باشد. دبیر کارگروه مذکور مدیرعامل شرکت است. شرکت می‌تواند به منظور تکمیل پروژه‌های نیمه تمام طرح‌های مهندسی رودخانه‌های مرتبط با جبران خسارت و ترمیم خرابی‌های ناشی از وقوع سیل و جلوگیری از افزایش خسارت که منابع اعتباری آنها کفایت اتمام پروژه را ننموده است، از ظرفیت بند ط تبصره ۸ قانون استفاده نماید. تبصره ۱
- مطابق بخش دوم بند «ط» تبصره (۸) قانون، واگذاری بهره‌برداری از مصالح مازاد رودخانه ای برای ساماندهی و لایروبی رودخانه مربوط، صرفاً در محدوده شهرها به شهرداری و وزارت راه و شهرسازی یا پیمانکاران معرفی شده آنان پس از تایید طرح و نقشه توسط شرکت از طریق ترک تشریفات مزایده، با رعایت مفاد قرارداد منعقده با شرکت در چارچوب ضوابط مندرج در این آیین‌نامه مجاز می‌باشد. تبصره ۲
- با توجه به عدم موضوعیت بند «ح» تبصره (۸) قانون برای بهره‌برداری از خاک مازاد آب بندان‌ها، در صورت استفاده از ظرفیت بخش اول بند (ط) برای بهره‌برداری از خاک مازاد آب بندان‌ها در قالب ترک تشریفات مزایده، تهیه مدل مالی و دستور انجام کار مطابق مفاد این آیین‌نامه می‌باشد. ۵
- ۵ - شرکت موظف است پس از تعیین و اعلام برنده مزایده در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور و با رعایت سایر مقررات جاری، قرارداد را با پیمانکار/بهره بردار شن و ماسه (با به کارگیری پیمانکار دارای صلاحیت) مبادله نماید. همچنین ضمن اتخاذ تمهیدات لازم و اخذ ضمانت نامه‌های مورد نیاز، صد درصد درآمد مازاد بر عملیات تعیین شده در قرارداد را به حساب درآمد عمومی نزد خزانه داری کل کشور واریز نماید. تبصره
- شرکت موظف است گزارش پیشرفت فیزیکی و ریالی اقدامات صورت پذیرفته و رونوشت مکاتبات و اسناد واریزی به حساب مذکور را به صورت ماهانه برای اقدامات بعدی به شرکت مادر (حوضه‌های آبریز مرتبط) اعلام نماید. ۶
- ۵ - حوضه‌های آبریز ضمن تهیه و ابلاغ برنامه عملیاتی شرکت‌ها و نظارت بر اجرای برنامه‌های ابلاغی در محدوده حوضه آبریز مرتبط، مکلفند گزارش عملکرد مالی و عملیاتی این بند را به صورت ماهانه به معاونت امور تلفیق و تنظیم گری شرکت مادر ارسال نمایند. شرکت مادر هر سه ماه یکبار، طی مکاتبه ای با سازمان برنامه و بودجه کشور، نسبت به درخواست تخصیص صد در صد وجوه واریزی از این محل به تناسب پیشرفت عملیات اقدام و اعتبارات تخصیصی را در قالب سایر منابع طرح‌های متمرکز ملی یا ملی- استانی برای پروژه‌های طرح‌های مهندسی رودخانه هزینه نماید. ۷
- ۵ - چنانچه در اجرای قرارداد و با تایید شرکت، میزان مصالح مازاد پیش‌بینی شده بنا به دلایلی محقق نگردد، شرکت مجاز است ضمن اطلاع به سازمان و رعایت تبصره ۱ ذیل بند (۳ - ۵)، از پتانسیل مصالح مازاد سایر رودخانه‌های استان با رعایت قوانین و مقررات مربوطه جبران نماید. به منظور نظارت بر میزان برداشت و کنترل حجم مصالح مازاد برداشت شده در قراردادهای منعقده، پیمانکار مکلف است حجم مصالح مازاد برداشتی را در هر مرحله به شرکت اعلام نماید. رسیدگی، کنترل و تدقیق حجم مصالح مازاد بر عهده شرکت می‌باشد.در ضمن نظارت شرکت نافی نظارت سازمان بر برداشت مطابق مجوزهای صادره توسط آن سازمان نمی‌باشد. ۸
- ۵ - در فرایند صدور مجوز ساماندهی و برداشت مصالح مازاد رودخانه‌ها، شرکت ملزم به رعایت ملاحظات محیط زیستی و حقوق ذینفعان و درصورت لزوم درج در قرارداد پیمانکار می‌باشد. ۹
- ۵ - ضمن تاکید بر اولویت دهی به هرگونه واگذاری بهره‌برداری از مصالح مازاد رودخانه‌ها در قالب مفاد بند «ح» تبصره (۸) قانون، برداشت مصالح مازاد توسط بهره برداران شن و ماسه معرفی شده سازمان، خارج از مفاد این آیین‌نامه و در چارچوب توافقنامه مبادله شده بین وزارت نیرو و وزارت صنعت، معدن و تجارت و رعایت قوانین و مقررات مربوطه، صرفاً در احجام محدود و با هدف تامین نیاز بهره برداران دارای مجوز قانونی معرفی شده از سوی سازمان امکان پذیر می‌باشد و شرکت مکلف است درآمد حاصله از محل این بند را صرف طرح‌های مهندسی رودخانه‌های استان نماید. تبصره
- شرکت موظف است علاوه بر گزارش تبصره ذیل بند (۵ - ۵)، گزارش عملکرد بند (۹ - ۵) را نیز به صورت ماهانه به شرکت مادر (حوضه‌های آبریز مرتبط) اعلام نماید. گردش کار ارائه شده در این بند، در شکل (۱) نمایش داده شده است. شکل (۱): گردش کار بهره‌برداری از مصالح مازاد رودخانه ای در قالب قرارداد مزایده ۶
- اسناد پیوست شماره پیوست -عنوان تعداد صفحات ۱ مدل مالی ۱ ۷
- بازنگری سند در صورت نیاز، هرگونه اصلاح و بازنگری در این آیین‌نامه، با تایید معاون آب و آبفای وزیر نیرو انجام و ابلاغ خواهد شد. ۸
- کنترل سند صدور سند: £ سند با ضوابط آیین‌نامه تولید، بهره‌برداری و بازنگری اسناد اداری مطابقت دارد. نام و نام خانوادگی کنترل کننده: مرتضی بخشایش سمت: مدیر کل دفتر توسعه مدیریت و تحول اداری مهر و امضا دریافت سند و کنترل‌های لازم: نام سازمان: تاریخ دریافت سند: £ سند از نظر شکلی (تعداد اوراق، خوانایی و...) کامل است. £ سند در فرم‌های مربوطه ثبت گردید. £ اسناد منسوخ و یا بی اعتبار مرتبط ابطال گردید. نام و نام خانوادگی کنترل کننده: سمت: مهر و امضا بهره‌برداری: نام واحد سازمانی: £ دریافت سند تاریخ: £ خاتمه دوره اجرا تاریخ: نام و نام خانوادگی دریافت کننده: سمت: مهر و امضا ابطال سند: این سند در تاریخ: به استناد: ابطال گردید. نام و نام خانوادگی ابطال کننده: سمت: مهر و امضا ۹
- گردآورندگان سند سمت نام و نام خانوادگی ردیف معاون آب و آبفا، رئیس هئیت مدیره و مدیر عامل شرکت مادر تخصصی مدیریت منابع آب ایران محمد جوانبخت ۱ معاون تلفیق و تنظیم گری علیرضا الماسوندی ۲ مشاور مدیرعامل جواد حاجیانی بوشهریان ۳ مدیرکل دفتر حقوقی حسین زمانی ۴ مدیرکل دفتر توسعه نظامهای فنی، بهره‌برداری و دیسپاچینگ برقابی تقی عبادی تازه کند ۵ رئیس گروه نظامهای فنی- اجرایی مرجان رفیعی ۶ رئیس گروه استانداردها، ضوابط و معیارهای فنی مریم کرمی ۷ رئیس گروه نظامهای حفاظت، بهره‌برداری و کیفیت فرشید فیض الهی ۸ -پیوست شماره (۱): مدل مالی برای شفاف شدن مدل مالی موضوع این آیین‌نامه، معادل ارزش ریالی مصالح مازاد رودخانه ای از رابطه ذیل برآورد می‌شود: (۱) E=V×(F -A) -G (۲) ED= رقم پایه مزایده اقلام تاثیرگذار در تهیه مدل مالی نحوه و مرجع محاسبه D هزینه اجرای طرح‌های مهندسی رودخانه و آب بندان مطابق تعرفه و فهرست بها A حقوق دولتی پایه برای هر مترمکعب مصالح مازاد سازمان F معادل ارزش ریالی هر مترمکعب مصالح مازاد کارشناسی رسمی دادگستری V حجم مصالح مازاد برآورد شده بر حسب مترمکعب شرکت G سایر هزینه‌های مرتبط (نظیر بیمه، مالیات، نظارت و تهیه نقشه توپوگرافی) شرکت/ مشاور ذیصلاح E معادل ارزش ریالی مصالح مازاد مستخرج از رابطه (۱)